Ρεπορτάζ: Αντιγόνη Καράλη
akarali@pegasus.gr
Με τα χέρια ανοιχτά σαν φτερούγες, την παλάμη του δεξιού χεριού στραμμένη προς τον ουρανό και του αριστερού προς τη γη, με το κεφάλι ελαφρά γερμένο προς τον δεξιό ώμο, υπό τους ήχους παραδοσιακών θρησκευτικών μουσικών, περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους, ενώ ταυτόχρονα κινούνται κυκλικά σε όλη τη σκηνή. Εκστατικοί και γεμάτοι χάρη, στροβιλίζονται αργά και ο χορός τους μοιάζει σαν τον κοσμικό χορό των πλανητών γύρω από τον Ηλιο, που, βεβαίως γι αυτούς, δεν είναι άλλος από τον Αγαπημένο.
Ο λόγος για τους «Περιστρεφόμενους Δερβίσηδες» του τάγματος Μεβλεβί, που έρχονται στο «21ο Φεστιβάλ Υμηττού». Τα είκοσι μέλη (12 χορευτές και 8 μουσικοί) του τάγματος, του αρχαιότερου δερβίσικου τάγματος, δίνουν την Τρίτη και την Τετάρτη, δύο παραστάσεις, στο Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη», με αφορμή τα 800 χρόνια από τη γέννηση του Τζελαλαντίν Ρουμί (1207). Στο μεγάλο Πέρση Σούφι, μυστικό και ποιητή Μεβλανά Τζελαλαντίν Ρουμί άλλωστε είναι αφιερωμένο από την Ουνέσκο και το έτος που διανύουμε, γιορτάζοντας αυτή την επέτειο.
Το σεμά (τελετουργία, τελετή), ο εκστατικός περιστροφικός χορός των Δερβίσηδων, ασκεί ακαταμάχητη γοητεία σε όποιον βιώσει τη μυσταγωγική του εμπειρία, ανεξάρτητα από κοσμοθεωρίες και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Κοινός στόχος των διαφορετικών σούφικων ταγμάτων των Δερβίσηδων (Μεβλεβί, Μπεκτάσι, Ρουφάι, Ναξμπάντι κ.ά.) και υπέρτατη επιθυμία, είναι η ένωσή τους με τον Αγαπημένο (Θεό) και το σεμά, ο στροβιλιστικός αυτός χορός, αποτελεί το βασικό όχημα για την πραγμάτωση του στόχου τους. Οι φυσικοί νόμοι του σύμπαντος ακολουθούν την κυκλική πορεία που μιμείται ο δερβίσης, στην οποία συμμετέχει και τη μοιράζεται με τις υπόλοιπες υπάρξεις που τον περιστοιχίζουν.
Ο περιστρεφόμενος σεμαζέν στροβιλίζεται γύρω από τον εαυτό του, διαγράφει ομόκεντρους κύκλους και γίνεται ένα με την αρμονία της φύσης, του μεγαλείου που του έταξε ο Δημιουργός του. Εκστατικός, σαν τους μύστες του Ορφέα και τις μαινάδες του Διόνυσου, ο δερβίσης ζαλίζει την ψυχή. Την ξεγελά και την αποδεσμεύει από τη «σκλαβιά» του σώματος.
Η τελετουργία είναι πανάρχαια. Το σεμά βρήκε τον πραγματικό του ρόλο, αυτόν δηλαδή της απόλυτης μέθεξης και της ένωσης του Δερβίση με τον Θεό, με την ίδρυση του τάγματος των Μεβλεβί από τον Ρουμί, τον Πέρση ποιητή και δάσκαλο Θεολογίας και Δικαίου (1207-1273). Το ποιητικό του έργο πρεσβεύει την απόλυτη αγάπη προς τον Θεό. Η διδασκαλία του Ρουμί «καθολική», αγκαλιάζει τους πιστούς των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών, θεωρώντας πως ο Θεός μουσουλμάνων, χριστιανών και εβραίων είναι ένας.
Οι Μεβλεβί Ντερβίς του Ρουμί είναι ένα σουφικό τάγμα. Μια ασκητική κοινότητα του Ισλάμ, οι συμμετέχοντες στην οποία εγκατέλειψαν τα εγκόσμια, εναπόθεσαν το πεπρωμένο τους στη θεϊκή βούληση και μέσω της απομόνωσης θεωρούν ότι θα επιτύχουν την απόλυτη πνευματική μέθεξη.
Ο ασκητισμός παραχώρησε τη θέση του στον μυστικισμό. Ολη η φιλοσοφία των δερβίσηδων Μεβλεβί, μια δήλωση ανεξιθρησκίας. Ολοι επιζητούν την επιστροφή στον Δημιουργό, μόνο που ο καθένας βρίσκει ξεχωριστό κώδικα έκφρασης.