Σ' ένα βομβαρδισμένο σχολείο, σήμερα, ανάμεσα σε σπασμένα θρανία, πεταμένα βιβλία, ρημαγμένους τοίχους, μία ομάδα παιδιών «παίζει» τους θεούς, από τον Πρόλογο των Τρωάδων του Ευριπίδη.
Σ’ αυτόν τον χώρο -προσωρινό στρατόπεδο αμάχων- θα συγκεντρωθούν οι γυναίκες της Τροίας και το μοιρολόι τους θα γίνει ο θρήνος όλων των ηττημένων και εξορισμένων του κόσμου, μία πανανθρώπινη κραυγή διαμαρτυρίας.
«Οποιοι εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους για οποιονδήποτε λόγο είναι σημερινές «Τρωάδες», θεωρεί η Νικαίτη Κοντούρη, και πάνω σε αυτό τον άξονα στήνει την ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη για το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Η παράσταση θα παρουσιαστεί στις 7 και 8 Αυγούστου στην Επίδαυρο, στο πλαίσιο των Επιδαυρίων.
Μανιφέστο
Οι «Τρωάδες» είναι ένα «αντιπολεμικό μανιφέστο κι ο Ευριπίδης εισάγει την έννοια της ατομικής ευθύνης και φέρνει τον άνθρωπο προ των ευθυνών του», εξηγεί η σκηνοθέτης. Με το έργο η Νικαίτη Κοντούρη επιχείρησε να δώσει μία εξήγηση στο γιατί οι νικητές μεταχειρίζονται με αυτόν τον απάνθρωπο τρόπο τον άμαχο πληθυσμό.
Ο σκηνικός χώρος, το βομβαρδισμένο σχολείο, μας παραπέμπει, λέει η σκηνοθέτις, «αυτόματα στους πολέμους του 20ου και 21ού αιώνα και κυρίως της τελευταίας 20ετίας, οπότε είναι πολλά τα μέτωπα, πολλές οι μαρτυρίες, πολλές οι πληροφορίες που έρχονται μέσω Ιντερνετ».
Κι αυτή τη στιγμή αν ρίξουμε μια ματιά στον πλανήτη, είναι «ατελείωτα τα καραβάνια των ανθρώπων που έχουν διωχθεί για λόγους πολιτικο-κοινωνικο-οικονομικούς από τις χώρες τους. Δεν έχει τελειωμό ο ανθρώπινος πόνος και δεν έχει τελειωμό η βία που ασκούν οι δυνατοί πάνω στα σώματα των γυναικών».
Με ευαίσθητη ματιά, ενδιαφέρον, τρυφερότητα και νοιάξιμο γι’ αυτές τις γυναίκες προσέγγισε το έργο η σκηνοθέτις.
«Οι πόλεμοι γίνονται από τους άντρες και ξεσπούν στις γυναίκες και στα παιδιά. Δεν ξέραμε πού να κρύψουμε την ντροπή μας με τη μελέτη που κάναμε. Οι γυναίκες, κατά 99% , βιάζονται και μετά εκτελούνται. Οι άντρες μόνο κατά 8%, ίσως, να βιαστούν. Συνήθως εκτελούνται. Είναι πιο αξιοπρεπής ο θάνατός τους. Οι γυναίκες περνάνε από αυτή τη συνθήκη των κατά συρροή βιασμών που διαλύει τελείως την προσωπικότητά τους, την ίδια τους τη φύση», σχολιάζει.
Οι σημερινές «Τρωάδες» παίρνουν τον λόγο στην παράσταση. Το δεύτερο στάσιμο αντικαταστάθηκε με κείμενα των μελών του χορού που στηρίχθηκαν σε πραγματικές μαρτυρίες γυναικών-θυμάτων πολέμου και τα οποία συνθέτουν μία κραυγή διαμαρτυρίας. Καθεμιά από τις γυναίκες του χορού λέει, τηλεγραφικά, πώς βρέθηκε σε αυτό το μεταγωγών. Σαν στιγμιότυπα ανάκρισης που έχει ήδη υποστεί.
«Ολες αυτές οι πληροφορίες από μαρτυρίες αιχμαλώτων πολέμου και σύγχρονων απάτριδων εντάχθηκαν στην παραγωγή», ενώ ορίζουν και το φινάλε. «Αιχμαλωσία ή θάνατος;» είναι το δίλημμά τους. Θάνατος. Σαν τις Σουλιώτισσες. Εδώ ο θάνατος φτάνει να «ταυτίζεται με την προσωπική ελευθερία. Επιλέγουν τον θάνατό τους αυτές οι γυναίκες. Οι δικές μου γυναίκες σήμερα. Αυτή είναι η θέση της παράστασης. Εχουν δικαίωμα στην επιλογή».
Στο έργο συμβαίνουν γεγονότα πολύ καυτά, που συμβαίνουν τώρα, τη στιγμή της δράσης. Σαν ένα «καυτό σύγχρονο ρεπορτάζ» με κορυφαία στιγμή όταν ο «κήρυκας, εκπρόσωπος των Ελλήνων, ο Ταλθύβιος, αναγγέλλει στην Ανδρομάχη ότι ''το παιδί σου θα το σκοτώσουν''. Σπαρταράει ένα παιδί, σπαρταράει μία μάνα, και σπαρταράει μία γριά βασίλισσα, η Εκάβη, που είναι, όμως, και η γιαγιά του».
Την Εκάβη, τη «χαροκαμένη μάνα, τη βασίλισσα, το σύμβολο της εξουσίας που στο τέλος τα χάνει όλα», υποδύεται η κυρία Λήδα Πρωτοψάλτη.
Μία σπουδαία ηθοποιός, η οποία, έπειτα από μισό αιώνα στο σανίδι, πατάει την ορχήστρα της Επιδαύρου. «Κάλλιο αργά παρά ποτέ», λέει. «Η Εκάβη τα χάνει όλα. Στο τέλος μένει μία φιγούρα, που τη βλέπεις και δεν τη βλέπεις πια. Δεν έχει λόγο ύπαρξης. Οι Ελληνες, που τα ξέρουν όλα, βάζουν φωτιά στην Τροία, για να μη μείνει τίποτα. Ηταν το άκρον άωτον μιας γενοκτονίας. Χάνεται ένας πολιτισμός ολόκληρος. Αυτή είναι η μεγάλη τραγωδία. Ο Ευριπίδης, πριν από τόσες χιλιάδες χρόνια, υμνεί τους ηττημένους, τους Τρώες, και τολμάει να καταγγείλει τους Ελληνες για γενοκτονία. Ας τολμούσε σήμερα ένας Ελληνας θεατρικός συγγραφέας να έκανε κάτι ανάλογο για κάποια αδικία», επισημαίνει.
Η ταυτότητα της παράστασης
«Τρωάδες» του Ευριπίδη, από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Μετάφραση: Ελένη Βαροπούλου. Σκηνοθεσία: Νικαίτη Κοντούρη. Σκηνικά/ Κοστούμια: Γιώργος Πάτσας. Μουσική: Καλλιόπη Τσουπάκη. Χορογραφία: Καλλιόπη Σφήκα. Σύνθεση ήχων/ Μουσικό περιβάλλον: Δημήτρης Ιατρόπουλος. Παίζουν: Λήδα Πρωτοψάλτη, Μαρία Ναυπλιώτου (Ανδρομάχη), Λαμπρινή Αγγελίδου (Κασσάνδρα), Πηνελόπη Μαρκοπούλου (Ελένη), Φαίδων Καστρής (Ταλθύβιος), Μελέτης Ηλίας(Μενέλαος), Ιφιγένεια Δεληγιαννίδη (κορυφαία), Δημήτρης Μακαλιάς (Ποσειδώνας), Μαρία Δερεμπέ (Αθηνά) και πολυμελής γυναικείος χορός.
Παραστάσεις: Επίδαυρος 7, 8 Αυγούστου
Αντιγόνη Κάραλη
akarali@pegasus.gr