Σεμνή, ατμοσφαιρική, μικρή αλλά πάνω απ’ όλα περιεκτική είναι η έκθεση «Γιάννης Ρίτσος. Ο διαχρονικός Ελληνας» (Να λες: ουρανός και ας μην είναι), που πραγματοποιείται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.
Η ιδέα του τίτλου είναι του διευθυντή του Μουσείου Νικόλαου Σταμπολίδη, ο οποίος παρακολούθησε στενά το όλο στήσιμο. Οσον αφορά στον υπότιτλο, τα σημαντικά λόγια του ποιητή «Να λες: ουρανός και ας μην είναι», που ειπώθηκαν για να δώσουν κουράγιο στα χρόνια της μοναξιάς του στην εξορία, εννοούν ότι πρέπει να επιμένεις, να αντιστέκεσαι...
Χρονολόγιο
Μπαίνοντας ο επισκέπτης στην αίθουσα του μουσείου συναντά ένα συνοπτικό χρονολόγιο για τον ποιητή και εκθέματα τα οποία προέρχονται από το Μουσείο Μπενάκη, το οποίο ανταποκρίθηκε στον δανεισμό τους. Στους τοίχους υπάρχουν σε μεγέθυνση κάποιες χαρακτηριστικές φωτογραφίες του Ρίτσου (1909-1990). Σε κάποιες από αυτές θα δούμε τον ποιητή με τη γυναίκα του Φαλίτσα και την κόρη του Ερη στην πατρίδα του τη Μονεμβασιά να γράφει και να ζωγραφίζει. Επίσης υπάρχουν σε μεγέθυνση περίπου δέκα αυθεντικά χειρόγραφα ποιημάτων του, τα οποία υποστηρίζουν τον τίτλο της έκθεσης. Αναφέρονται σε μυθολογικά πρόσωπα και γεγονότα, σε ιστορικά γεγονότα και σε στοιχεία της αρχαιότητας.
Ανάμεσά τους το «Αρχαίο Θέατρο», «Η Φημονόη», αναφορές στον Αλκιβιάδη και στον Αγαμέμνονα, «Η απόγνωση της Πηνελόπης» και το ποίημα «Ο Ηρακλής κ’ Εμείς», το οποίο μιλάει για τον Ηρακλή και το πώς οι διάφοροι ημίθεοι και θεοί τον βοήθησαν να μορφωθεί και να αποκτήσει γνώσεις. Και το ποίημα τελειώνει με τους στίχους: «Ομως εμείς, τέκνα θνητών, δίχως δασκάλους, με δικιά μας μόνο θέληση, μ’ επιμονή κι επιλογή και βάσανα, γίναμε αυτό που γίναμε. Μόνες περγαμηνές μας: τρεις λέξεις: Μακρόνησος, Γυάρος και Λέρος. Κι αν αδέξιοι μια μέρα σας φανούν οι στίχοι μας, θυμηθείτε μονάχα πως γραφτήκαν κάτω από τη μύτη των φρουρών, και με τη λόγχη πάντα στο πλευρό μας. Κι ούτε χρειάζονται δικαιολογίες, -πάρτε τους γυμνούς, έτσι όπως είναι-, πιότερα ο Θουκυδίδης ο στεγνός θα σας πει απ’ τον περίτεχνο τον Ξενοφώντα».
Στην έκθεση υπάρχουν δύο προθήκες με αυθεντικά χειρόγραφα, 20 ποιήματα, 2 προθήκες με φωτογραφίες από όλη του τη ζωή και 3 προθήκες με πέτρες. Στην τελευταία ενότητα αναδεικνύεται η εικαστική δημιουργία του Ρίτσου, που εκδηλώθηκε σε ώρες σιωπηρής απομόνωσης, σε περιόδους εξορίας.
Αγαπημένα υλικά της ζωγραφικής του ήταν η πέτρα, τα βότσαλα και τα χαλίκια, που υπήρχαν άφθονα στα ξερονήσια, οι ρίζες και τα κόκαλα. Και πάνω σε αυτά βλέπουμε να παρελαύνουν μορφές μοναχικές ή πολυάνθρωπες, μετωπικές ή συνομιλούσες, άλλοτε ερωτικά συνταιριασμένες, μορφές αρχαϊκές που αντέχουν στον χρόνο.
Η έκθεση απευθύνεται στα σχολεία και σε όλους όσους θέλουν να «γνωρίσουν» τον Ελληνα Γιάννη Ρίτσο και τον στοχασμό του που συλλαμβάνει τη διαχρονικότητα του ελληνισμού αποσπασματικά και στο σύνολό του. Παράλληλα, ακούγεται στον χώρο η φωνή του Ρίτσου, ενώ παίζει και μια ταινία του Τάσου Ψαρρά για τον ποιητή της Ρωμιοσύνης, η οποία προέρχεται από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ).
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
«Γιάννης Ρίτσος. Ο διαχρονικός Ελληνας»
Επιμέλεια: Αγγελική Κώττη, δημοσιογράφος και βιογράφος του Γιάννη Ρίτσου, Μαρία Τόλη, επιμελήτρια Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός: Ειρήνη Χαραλαμπίδου
Ημέρες - ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο 10.00 π.μ. - 5.00μ.μ., Πέμπτη 10.00 π.μ. - 8.00 μ.μ., Κυριακή 11.00 π.μ. - 5.00 μ.μ.
Διάρκεια: Εως 30 Οκτωβρίου
Τόπος: Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Βασ. Σοφίας και Ηροδότου 1. Τηλ. 210 - 7228321-3.
Εισιτήρια: €7, €3,50 (μειωμένο).
ΝΤΕΜΗ ΑΥΛΩΝΙΤΗ
n.avloniti@pegasus.gr