Ενα καυτό θέμα της αρχαιολογίας, τα κρυστάλλινα κρανία, άγγιξε ο Ιντιάνα Τζόουνς με την τελευταία του ταινία «Το βασίλειο του κρυστάλλινου κρανίου».
Και παρόλο που οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι του έδωσαν μια θέση στο Διοικητικό τους Συμβούλιο, ο Ιντιάνα Τζόουνς προτίμησε να δώσει την πιο ελαφριά εκδοχή στο θέμα των κρυστάλλινων κρανίων, που ταλαιπωρούν από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα -οπότε πρωτοεμφανίστηκαν- την αρχαιολογική επιστήμη.
Είναι η εκδοχή διαφόρων σάιτ στο Διαδίκτυο που ασχολούνται με τα μεταφυσικά ή τα αποκρυφιστικά, που υποστηρίζουν ότι τα κρυστάλλινα κρανία που υπάρχουν σκορπισμένα σε πολλά μουσεία ανά τον κόσμο χωρίς κανένα από αυτά να έχει προέλθει από ανασκαφή, είναι έργα εξωγήινων πολιτισμών.
Οι πιο σοβαρές θεωρίες θέλουν αυτά τα παράξενα και μυστηριώδη αντικείμενα που εξάπτουν τη φαντασία του ευρέος κοινού να είναι χειροτεχνήματα προκολομβιανών μεσοαμερικάνικων πολιτισμών, των Αζτέκων, των Τολτέκων, των Μιξτέκων ή των Μάγια. Βέβαια υπάρχουν κι εκείνες που υποστηρίζουν ότι προέρχονται από μια εξαφανισμένη και βυθισμένη ήπειρο κ.τ.λ.
Το τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Αρκεόλοτζι» του Αμερικανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου επιστράτευσε την ειδική των ειδικών επί του θέματος, την κ. Τζέιν ΜακΛάρεν Γουόλς, για να μιλήσει για τον «Μύθο των κρυστάλλινων κρανίων» και να αποκαλύψει «την αλήθεια πίσω από την τελευταία χρυσοθηρία του Ιντιάνα Τζόουνς».
Κι εκείνη πιάνει την ιστορία τους από την αρχή. Τα πρώτα κρανία εμφανίζονται στο Μεξικό εκεί γύρω στο 1863, όταν εγκαθίσταται ως αυτοκράτορας ο Μαξιμιλιανός των Αψβούργων, αυτός που εκτελέστηκε λίγο αργότερα από τις δυνάμεις του Μεξικανού προέδρου Μπενίτο Χουαρέζ.
Είναι μικρά σε μέγεθος, μόνο λίγων πόντων και το πρωιμότερο παράδειγμα μοιάζει να είναι ένα που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, δωρεά του τραπεζίτη Χένρι Κρίστι. Αμέσως μετά το 1867 εμφανίζονται δύο ακόμη σε έκθεση στο Παρίσι ως κομμάτια της συλλογής του Εζέν Μπομπάν, της πιο σκοτεινής μορφής στην ιστορία των κρυστάλλινων κρανίων. Επρόκειτο για έναν Γάλλο «αρχαιολόγο» στην αυλή του Μαξιμιλιανού.
Από εκεί και στο εξής το Εθνικό Μουσείο του Μεξικού αγοράζει δύο κρυστάλλινα κρανία από συλλέκτες, ακολουθεί το αμερικάνικο Μουσείο Σμιθσόνιαν και έπονται μεγάλα μουσεία από όλο τον κόσμο. Η Γουόλς έχει κατατάξει τα κρυστάλλινα κρανία σε γενιές ανάλογα με τα χρόνια που εμφανίζονται, αλλά και το μέγεθός τους που ποικίλλει από λίγα εκατοστά ως το φυσικό μέγεθος ενός ανθρώπινου κεφαλιού.
Από το Μεξικό
Παρακολουθεί πώς εμφανίζονται τα αντικείμενα αυτά σε μουσεία και συλλογές όλου του κόσμου και αρχίζει την αποδόμηση: τα κρυστάλλινα κρανία δεν αντανακλούν καλλιτεχνικά ή στιλιστικά χαρακτηριστικά κανενός προκολομβιανού πολιτισμού.
Και τονίζει: «Πιστεύω ότι όλα τα μικρά κρυστάλλινα κρανία που απαρτίζουν την πρώτη γενιά είναι πλαστά και παρήχθησαν στο Μεξικό την εποχή που πωλήθηκαν μεταξύ 1856-1880. Η περίοδος αυτή αντανακλά τη δουλειά ενός μόνο καλλιτέχνη ή ενός εργαστηρίου».
Στη συνέχεια, επισημαίνει ποια είναι εμφανώς πλαστά, ποια μελετώνται με υπερσύγχρονες μεθόδους για να διαλευκανθεί αν είναι γνήσια ή πλαστά και καταλήγει:
«Ο Μπομπάν, αυτός ο δεσποτικός ντίλερ χιλιάδων προκολομβιανών έργων τέχνης, πήρε την αλήθεια μαζί του στον τάφο του. Οδήγησε σε σύγχυση πάρα πολλούς ανθρώπους για μεγάλο χρονικό διάστημα και άφησε πίσω του έναν σκανδαλιστικό μύθο, που συνεχίζει να μας προβληματίζει εκατό χρόνια μετά τον θάνατό του. Πούλησε σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα πλαστά έργα τέχνης, και ίσως ακόμη περισσότερα που δεν ξέρουμε ακόμη ότι είναι πλαστά. Η ιστορία του μοιάζει σαν μεγάλη πρόκληση για σενάριο ταινίας».
Σοφία Ταράντου
s.tara@pegasus.gr