Κατέρρευσαν δικαστικά ως αναιτιολόγητες δύο αποφάσεις του υπουργείου Πολιτισμού που είχαν αρνηθεί την προστασία κτιρίων της Columbia ως διατηρητέων (στον Περισσό Αττικής), καθώς και την ανάδειξη της σημαντικότατης ρωμαϊκής οδού στη Βέροια, σε υλοποίηση σχετικών γνωμοδοτήσεων των αρμοδίων φορέων υπό τον τ. γενικό γραμματέα του υπουργείου Χρ. Ζαχόπουλο.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε και τις δύο αποφάσεις του υπουργείου Πολιτισμού ως μη νομίμως αιτιολογημένες, εντοπίζοντας πολλές πλημμέλειες, κενά και αντιφάσεις, αλλά και διαπιστώνοντας κακή εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Για νέα κρίση
Και οι δύο υποθέσεις στέλνονται πίσω στο υπουργείο Πολιτισμού για να ξανακριθούν και να εκδοθούν νόμιμες αυτήν τη φορά αποφάσεις. Στις αποφάσεις του Ε τμήματος ΣτΕ επισημαίνονται οι πλημμέλειες και οι ελλείψεις στις αποφάσεις του υπουργείου, αλλά και στις γνωμοδοτήσεις του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) και του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) που ελήφθησαν υπό την προεδρία του Χρ. Ζαχόπουλου.
Πέρα από τις πλημμέλειες στην αιτιολογία των αποφάσεων, το ΣτΕ επισημαίνει παράλληλα τη στροφή που έκανε το ΚΣΝΜ σε σχέση με παλαιότερη γνωμοδότησή του, καθώς και τη λήψη υπόψη μη νόμιμων κριτηρίων, όπως είναι η εξυπηρέτηση των συμφερόντων καταστηματαρχών.
Από τις δικαστικές αποφάσεις αναδεικνύεται ο τουλάχιστον προβληματικός τρόπος λειτουργίας της ελληνικής διοίκησης, αφού όχι μόνο δεν ελήφθησαν υπόψη τα νόμιμα κριτήρια προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις το υπουργείο Πολιτισμού χρησιμοποιώντας τις γνωστές μεθόδους της κρατικής μηχανής με την ανάκληση πράξεων, πέτυχε να «κλείσει» μια εκκρεμή δίκη.
Αποτέλεσμα είναι να διαπιστώνονται οι πλημμέλειες και ακυρότητες ενώ έχουν ήδη δημιουργηθεί τετελεσμένα με την κατεδάφιση των περισσοτέρων κτιρίων της Columbia και με την αμφιδρόμηση στην περίπτωση της ρωμαϊκής οδού με κατάχωση του σημαντικότερου τμήματός της.
ΦΑΚΕΛΟΣ CΟLUΜΒΙΑ
Κατεδάφισαν αμέσως τα ιστορικά κτίρια
Μεγάλη αντίδραση είχε προκαλέσει η απόφαση του υπουργού Πολιτισμού στις 21-3-06 να χαρακτηρίσει ως διατηρητέο μόνο ένα κτίριο της Columbia και την κεντρική πύλη και να μη χαρακτηρίσει ως μνημεία και τα υπόλοιπα κτίρια της δισκογραφικής εταιρείας, καθώς ακολούθησαν αμέσως κατεδαφίσεις και προσωρινή διαταγή «παγώματός» τους.
Η απόφαση του υπουργείου στηρίχτηκε σε γνωμοδότηση του ΚΑΣ υπό τον Χρ. Ζαχόπουλο που δέχθηκε ότι με τον χαρακτηρισμό του ενός κτιρίου (κατασκευής της δεκαετίας του 1930) θα διατηρηθεί η μνήμη της ιστορικής χρήσης και θα τοποθετηθούν εκεί τα διασωθέντα μηχανήματα, ενώ έκρινε ότι δεν πρέπει να χαρακτηριστούν ως μνημεία τα υπόλοιπα κτίρια, γιατί έχουν υποστεί τέτοιες αλλοιώσεις, σε σημείο που να μην καλύπτονται οι προϋποθέσεις του νόμου.
Στο ΚΑΣ είχε υποβάλει αίτημα να μη χαρακτηριστεί κανένα κτίριο ως διατηρητέο ο εκπρόσωπος της ιδιοκτήτριας τεχνικής εταιρείας Marmin Σ. Μάτσας, δεσμευόμενος ότι θα διατηρήσει το ένα κτίριο για προσωπικούς συναισθηματικούς - οικογενειακούς λόγους και ότι στα μελλοντικά κτίσματα (μπορούν να φθάσουν τα 8.000 τ.μ.) θα υπάρχουν χρήσεις (πιθανότατα πολυχώρων, σύμφωνα με τις συζητήσεις) που θα σέβονται το περιβάλλον και την ιστορία.
Στο ΣτΕ προσέφυγαν κατά της μη ανακήρυξης ως διατηρητέων όλων των εγκαταστάσεων της Columbia διάφοροι μουσικοσυνθέτες (Ι. Ιωάννου, Χρ. Λεοντής, Π. Μαυρουδής, Ν. Περγιάλης, Μ. Ρασούλης), που δεν παρέστησαν όμως στη δίκη με πληρεξούσιο δικηγόρο, και κάτοικοι της περιοχής που συνέχισαν τη δίκη και κατά της απόφασης κατεδάφισης τριών από τα βιομηχανικά κτίρια.
Στις προσφυγές υπογραμμιζόταν ότι οι εγκαταστάσεις της Columbia αποτελούν μοναδικό στοιχείο ιστορικής σημασίας που σηματοδοτεί την πολιτιστική δραστηριότητα της Ελλάδας στον μουσικό τομέα, αφού εκεί έγιναν τα πρώτα βήματα της ελληνικής δισκογραφίας και ηχογραφήθηκαν τουλάχιστον 200.000 ελληνικά τραγούδια από μεγάλους καλλιτέχνες, όπως οι Κ. Γιαννίδης, Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Σαββόπουλος, Μαρκόπουλος κ.λπ.
Το Ε τμήμα ΣτΕ υπό τον πρόεδρό του Κ. Μενουδάκο δέχθηκε ότι παρά τις κατεδαφίσεις που μεσολάβησαν πρέπει να συνεχιστεί η δίκη και να κριθεί η νομιμότητα των πράξεων του υπουργείου. Το ΣτΕ έκρινε (3611/07) ότι έχει καθιερωθεί αυξημένη προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς όπου περιλαμβάνονται άυλα και με υλική μορφή πολιτιστικά αγαθά.
Κάνοντας δεκτές τις απόψεις των κατοίκων, το ΣτΕ έκρινε ότι είναι πλημμελώς αιτιολογημένη η απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού, αφού, όπως προκύπτει από τη γνωμοδότηση του ΚΣΝΜ, δεν διατυπώθηκε καμία κρίση για το ζήτημα εάν συνέτρεχαν τα νόμιμα κριτήρια για να χαρακτηριστεί ως ιστορικός τόπος όλος ο χώρος με το σύνολο των κτιρίων ως ενιαίο συγκρότημα.
ΡΩΜΑΪΚΗ ΟΔΟΣ
Κατάχωση ενός μεγάλου τμήματος
Μεγάλα προβλήματα νομιμότητας, συνεχείς παλινδρομήσεις της κρατικής μηχανής και του ΚΑΣ εμφανίζονται στην περίπτωση της ρωμαϊκής οδού στη Βέροια, όπου από την αρχική απόφαση πλήρους ανάδειξής της από το 1997 έως το 2002, φθάσαμε τελικά στην κατάχωση του μεγαλύτερου τμήματός της, γιατί υπήρχαν διαμαρτυρίες σχετικά με την κυκλοφορία και το παρκάρισμα των οχημάτων και αντιδράσεις καταστηματαρχών.
Το 1997, όταν έγιναν εργασίες υπογείωσης δικτύων της Βέροιας, αποκαλύφθηκαν τεράστιοι και άρτια σμιλευμένοι κυβόλιθοι της επίστρωσης του κεντρικού ρωμαϊκού δρόμου της πόλης.
Αρχικά αναδείχθηκε το σημαντικότατο μνημείο με διατήρηση τμημάτων σε υψηλότερο επίπεδο με ένταξη σε νησίδες πρασίνου, φωταγώγηση, κ.λπ., αλλά η νέα δημοτική αρχή ζήτησε το 2002 την κατάχωση λόγω κυκλοφοριακών προβλημάτων και αντιδράσεων από επαγγελματίες της περιοχής.
Το ΚΑΣ και το υπουργείο Πολιτισμού επέμειναν στα τέλη του 2002 στην ανάδειξη της ρωμαϊκής οδού όπως είχε, «λόγω της εξαιρετικής διατήρησης των αρχαίων και της επιτυχούς ένταξης του αρχαίου δρόμου στον σύγχρονο ιστό της πόλης».
Ωστόσο, μετά τη θέση του δημοτικού συμβουλίου για αμφιδρόμηση της οδού Μητροπόλεως και κατάχωση τμημάτων της ρωμαϊκής οδού, το ΚΑΣ υπό τον Χρ. Ζαχόπουλο συμφώνησε (κατά πλειοψηφία) με τη διπλή κυκλοφορία και τη μερική κατάχωση, έπειτα από μελέτη που έπρεπε να γίνει, και την άποψη αυτή υιοθέτησε απόφαση του υφυπουργού Πολιτισμού στις 17-12-04.
Το ΣτΕ «πάγωσε» την απόφαση και λίγο πριν από τη δίκη όπου θα ακυρωνόταν πιθανότατα η υπουργική απόφαση, εκδόθηκε άλλη υπουργική απόφαση λίγες μέρες νωρίτερα με συνέπεια την κατάργηση της σχετικής δίκης. Ακολούθησαν νέα γνωμοδότηση του ΚΑΣ υπό τον Χρ. Ζαχόπουλο (πάλι κατά πλειοψηφία) υπέρ της κατάχωσης του μεγαλύτερου τμήματος του μνημείου και παρόμοια απόφαση του υφυπουργού Πολιτισμού στις 17-6-05 που άφησε ορατά ορισμένα μόνο σημεία της ρωμαϊκής οδού.
Νέα προσφυγή των κατοίκων αποκάλυψε μελέτες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου (για λογαριασμό του δήμου) που τάσσονταν υπέρ της πεζοδρόμησης για ανάδειξη των αρχαιοτήτων. Στο μεταξύ, ενώ εκκρεμούσαν η υποβολή προσφυγής και η απόφαση του ΣτΕ για «πάγωμα», με εργασία νυχθημερόν ολοκληρώθηκε ουσιαστικά η κατάχωση.
Το ΣτΕ υπό τον Κ. Μενουδάκο ακύρωσε ως αναιτιολόγητη την πράξη του υπουργείου Πολιτισμού, γιατί δεν εξηγεί τους λόγους μεταβολής των απόψεών του μετά το 2002, με δεδομένες μάλιστα τις απόψεις αρμοδίων φορέων για την ανάδειξη του μνημείου.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΥΛΩΝΙΤΗΣ