H Αλίντα Δημητρίου παρουσίασε πέρυσι, στο 10ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης «Εικόνες του 21ου Αιώνα - 2008», το ντοκιμαντέρ «Πουλιά στο βάλτο». Μια ταινία που αναφέρεται αποκλειστικά σε Γυναίκες, με το «Γ'» κεφαλαίο όπως η ίδια το προτιμά, οι οποίες πήραν μέρος στην Εθνική Αντίσταση.
Γυναίκες, που όμοια με τους άνδρες, πάλεψαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Και οι οποίες μετά την απελευθέρωση, υπέστησαν πάλι διώξεις, βασανισμούς και εκτελέσεις γι’ αυτή τη συμμετοχή τους.
Πολέμησαν στα βουνά
Η Αλίντα Δημητρίου, γεννημένη στην Αθήνα το 1933, έχει στη φιλμογραφία της μια πλούσια γκάμα ντοκιμαντέρ που αγγίζουν τα 50.
Οι διηγήσεις τους για τις διώξεις που υπέστησαν αυτές και οι οικογένειές τους, μετά την υπογραφή της Βάρκιζας, τον Φεβρουάριο του 1945, γίνονται μια ενιαία φωνή. Πρόθεση της Αλίντας Δημητρίου, που εργάζεται στον χώρο του ντοκιμαντέρ εδώ και τρεις δεκαετίες έχοντας κάνει την αρχή με τους «Καρβουνιάρηδες» το 1977, ήταν να δώσει τον λόγο σε μια κοινωνική ομάδα «χωρίς φωνή». «Οταν ξεκίνησα, πλησίασα επώνυμους. Κάτι δε μου πήγαινε καλά, συνάντησα δυσκολίες.
Πόνεσα και πόνεσα πολύ, γιατί κατάλαβα πόση δουλειά έχουμε μπροστά μας. Ομως τους χρωστάω. Και τους χρωστάω γιατί χωρίς να το υποψιάζονται με οδήγησαν στους πραγματικούς φορείς της ιστορίας, τους ανώνυμους που δε ζήτησαν ποτέ τίποτα. Αυτές οι ανώνυμες Γυναίκες που συνάντησα ανανέωσαν την πίστη μου στον άνθρωπο. Θαύμασα το ήθος τους, την αξιοπρέπειά τους, το πείσμα τους», μας εξηγεί η ίδια.
Το ερέθισμα για την αναζήτησή της προέκυψε από ένα πολιτικό ντοκιμαντέρ. «Πριν από μερικά χρόνια είχα δει ένα ντοκιμαντέρ που αναφερόταν στη Νύχτα των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία. Αυτό ήταν το σημείο εκκίνησης, διότι το ντοκιμαντέρ ήταν αφενός μεν πολιτικό και αφετέρου χαμηλού προϋπολογισμού. Ετσι στράφηκα στη δεκαετία του ‘40. Εχω μνήμες και βιώματα από κείνη την εποχή», τονίζει.
Με σφιχτό καδράρισμα στα πρόσωπα των ηλικιωμένων γυναικών, που όσο διηγούνται τις κακουχίες αλλά και τη χιουμοριστική πλευρά των σκληρών συνθηκών που βίωσαν, διαπιστώνεις ότι «καίει» ακόμα μέσα τους το πείσμα και η γενναιότητα της νιότης τους, το φιλμ σε βάζει στον κόσμο τους. Σε μεταφέρει νοερά στο παρελθόν, χωρίς γύρω γύρω «στολίδια». «Το «σφιχτό» καδράρισμα, όπως χαρακτηρίζεται το μέγεθος του πλάνου, προέκυψε πολύ απλά: «έτσι το ένιωθα».
Οταν περπατάω δε σκέπτομαι, απλά περπατάω, είναι μέσα μου ο δρόμος και τον ακολουθώ. Οσο για τα πλάνα αρχείου που πολύ λίγα έχω χρησιμοποιήσει, προέκυψαν από την έλλειψη χρημάτων. Για να έχεις αρχεία πρέπει να ‘χεις και λεφτά. Μετά όταν απέκτησα από φίλους μερικά αρχεία δεν τα χρησιμοποίησα γιατί είχα καταλήξει ότι δεν χρειάζονταν. Το ίδιο έγινε και με τη μουσική. Δοκίμασα μουσική και δε λειτουργούσε. Τώρα ξέρω ότι η μουσική είναι κάτι που μας μαθαίνουν αλλά που εγώ μπορώ να το αρνηθώ», σχολιάζει χαρακτηριστικά η Αλίντα Δημητρίου.
Η «Ζωή στους βράχους» πραγματοποιεί την έξοδό της, λίγες βδομάδες μετά την «Ψυχή βαθιά» του Παντελή Βούλγαρη, ενώ και άλλοι σκηνοθέτες ασχολήθηκαν την τελευταία σεζόν με τον Εμφύλιο στα ντοκιμαντέρ τους, όπως ο Ηλίας Γιαννακάκης και η Εύη Καραμπάτσου στη «Μακρόνησο», ο Ηλίας Ψυλλάκης στο «Αλλος δρόμος δεν υπήρχε», ο Φώτος Λαμπρινός στο «Καπετάν Κεμάλ, ο σύντροφος». Είναι μια απλή συγκυρία ή μήπως ένας προσωπικός κύκλος που κλείνει;
«Εγώ άρχισα να γυρίζω και να μοντάρω από το Γενάρη του 2005. Τέλειωσα την πρώτη ταινία το Γενάρη του 2008 και ανεβαίνοντας στη Θεσσαλονίκη δεν είχα υπόψη μου παρά τη ‘’Μακρόνησο’’», απαντά η σκηνοθέτης. «Το 2009 έμαθα για τις άλλες δύο ταινίες. Τα επόμενα χρόνια εύχομαι να υπάρξουν ακόμα περισσότερες. Λέτε: «...μια ανάγκη ορισμένων σκηνοθετών να κλείσουν έναν προσωπικό κύκλο».
Δεν καταλαβαίνω ή δε θέλω να καταλάβω αυτό το «προσωπικός κύκλος». Χρωστάμε να ψάξουμε για την αλήθεια όσο μπορεί ο καθένας μας. Εχουμε χρέος, γιατί η λήθη του παρελθόντος, η αποσιώπησή του, οδηγούν σ’ ένα δυσδιάκριτο μέλλον», καταλήγει.
«Λαοί χωρίς μνήμη είναι λαοί χωρίς μέλλον», λέει η Αλίντα Δημητρίου. «Οι νέοι είναι το ζητούμενο, σ’ αυτούς απευθύνεται η ταινία... Από την εμπειρία των προβολών, οι νέοι είναι αυτοί που κυνηγούν να προβάλουν και τις δύο ταινίες. Αυτοί αγωνίζονται. Εμείς οι υπόλοιποι επαναπαυόμαστε στις δάφνες μας».
Από τις αντάρτισσες με τα όπλα που ρίχνονταν στη μάχη έως τις μαχήτριες που εξορίστηκαν και βασανίστηκαν μακριά από τις οικογένειές τους, το ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου «Η ζωή στους βράχους» αφηγείται τη ζοφερή περίοδο του Εμφυλίου, μέσα από τις μνήμες των γυναικών που καταθέτουν τις μαρτυρίες τους. Η ταινία προστίθεται στο ντοκιμαντέρ «Πουλιά στον βάλτο», που είχε ως θέμα τις γυναίκες στην Εθνική Αντίσταση.
ΑΝΤΑ ΔΑΛΙΑΚΑ
adaliaka@pegasus.gr