ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
26 ΜΑΙΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 17°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

Αναζητητής της αλήθειας του Θεού

«Η πρώτη μου λαχτάρα στάθηκε η λεφτεριά, η δεύτερη, που κρυφά μέσα μου ακόμα αποκρατάει και με βασανίζει, η δίψα της αγιοσύνης.

  • ΕΘΝΟΣ
  • 10:00, 31/12/2013
«Είναι τόση η μνεία του Χριστού στη θεματολογία του Καζαντζάκη, ώστε μερικοί μελετητές προχώρησαν στην επισήμανση χριστολογικού κύκλου στην καζαντζακική εργογραφία», έγραφε ο Πάτροκλος Σταύρου
«Είναι τόση η μνεία του Χριστού στη θεματολογία του Καζαντζάκη, ώστε μερικοί μελετητές προχώρησαν στην επισήμανση χριστολογικού κύκλου στην καζαντζακική εργογραφία», έγραφε ο Πάτροκλος Σταύρου

Hρωας συνάμα κι άγιος, να το ανώτατο πρότυπο του ανθρώπου, από παιδί είχα στερεώσει από πάνω μου, στο γαλάζιο αγέρα, το πρότυπο ετούτο» («Αναφορά στον Γκρέκο»).«Aδικα, άδικα Χριστέ μου, μουρμούρισε/ Κοντεύουν δυο χιλιάδες χρόνια, κι ακόμα? ακόμα σε σταυρώνουν. Πότε θα γεννηθείς, Χριστέ μου, να μη σταυρωθείς πια, να ζεις μαζί μας αιώνια;» διαβάζουμε περίπου στο τέλος του μυθιστορήματος και όπως επισημαίνει ο δρ Πάτροκλος Σταύρου, στο επίμετρό του: «Παιδιόθεν μέχρι τέλους του βίου του ο Νίκος Καζαντζάκης υπήρξε ένθεος. Τη θεότητα εβίωσε εντός του, αλλά και την αναζητούσε εκτός του, στον περιβάλλοντα και στον συμπαντικό χώρο, καθ’ όλο το φωτεινό διάστημα που το λένε Ζωή και οριοθετείται από τη σκοτεινή άβυσσο του ερχομού μας και τη σκοτεινή άβυσσο της κατάληξής μας».

«Είναι τόση η μνεία του Χριστού στη θεματολογία του Καζαντζάκη, ώστε μερικοί μελετητές προχώρησαν στην επισήμανση χριστολογικού κύκλου στην καζαντζακική εργογραφία», αποκαλύπτει ο Πάτροκλος Σταύρου στο επίμετρό του: «Στη χριστολογική πεζογραφία του εντάσσεται [εκτός από το "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται"] και "Ο Τελευταίος Πειρασμός" και "Ο Φτωχούλης του Θεού". Στη θεατρική συγγραφή του, η τραγωδία "Χριστός". Στην ποίησή του το ίδιο: στις "Τερτσίνες", το ποίημα "Χριστός". Ακόμη και στην "Οδύσσειά" του (ραψωδία Φ) οδηγεί τον Οδυσσέα του στην Παλαιστίνη και τον έχει να συναντιέται και να συνδιαλέγεται με τον Ιησού με τη μορφή ενός "λιγνού λιγνού απάρθενου, με λάβρα αλαφομάτια" [?] Σε ταξιδιωτικά του υπάρχει παρουσία του πράου Χριστού, ενώ στο φιλοσοφικό του "Συμπόσιον" αποτυπώνονται ύμνοι του στην Παναγία».

«Μόνιμη πηγή»

«Η διά βίου ενασχόληση του Ν. Καζαντζάκη με θέματα χριστιανικά και οδηγό τη χριστιανική Βίβλο είναι κάτι που όχι μόνο δεν μπορεί ν’ αγνοηθεί, αλλ’ αντιθέτως πρέπει σαφώς να αναγνωριστεί ως βάση, προϋπόθεση και μόνιμη πηγή του όλου έργου του», υποστηρίζει ο καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Ι. Μπελέζος. «Αναζητητής μέχρι θανάτου της αλήθειας του Θεού και του ανθρώπου, ο Κρητικός δημιουργός διεγειρόταν κι εμπνεόταν ταυτόχρονα από την αμεσότητα και την ποιητική της Βίβλου, ταυτιζόταν με τους πρωταγωνιστές της, μετέφερε τις λέξεις και τις ιδέες της στον δικό του κώδικα, έπλαθε νέες ιστορίες, συμπλήρωνε τις παλαιές, αγωνιζόταν να δώσει υπαρκτική και λογοτεχνική υπόσταση στους χαρακτήρες της, να αναμετρηθεί απέναντί της ο ίδιος, εν τέλει, με τον εαυτό του».

«Αναρίθμητες είναι οι εκφράσεις της Αγίας Γραφής, ιδίως δε της Καινής Διαθήκης, αυτούσιες ή σε παραλλαγή, που θέτει ο Καζαντζάκης στο στόμα των ηρώων του, σε γλώσσα απλή, καθημερινή, κατασταλαγμένη απ’ την προσωπική του μελέτη, τον αγώνα και την αναζήτηση», γράφει ο Κωνσταντίνος Μπελέζος. «Ο σταυρός γίνεται έτσι το κλειδί των ερμηνειών του, και η ερμηνεία σταυρός του. Οι ιστορίες της Βίβλου μεταβάλλονται σε 'δικές του' ιστορίες και η ιστορία του καιρού και του τόπου του, σ’ ένα κομμάτι, μιαν αντανάκλαση, μιαν επανάληψη των ιστοριών της Βίβλου», επεξηγεί.

«Δεν είναι, επομένως, ο συγγραφέας μας απλός συνομιλητής ιστοριών με ειδικό περιεχόμενο και συμβολισμούς, ούτε παραφραστής εγκλωβισμένος σε πεισμώδη στράτευση, ούτε επίδοξος βιβλικός μεταφραστής που προωθεί με αυτόν τον τρόπο την ?καζαντζακική? του ελληνική. Είναι περισσότερο, θα λέγαμε, ένας ερμηνευτής με συνείδηση τρόπον τινά ιεραποστολική, ένας ερμηνευτής του καιρού μας και των εμπειριών του, ένας ερμηνευτής της ψυχής και του λαού του. Δίνει ποιητική έκβαση για την απόρθητη ?χαρά και αθανασία?, για το ?μήνυμα? του ?Θεού? που έρχεται σε σύγκρουση με την ακαταγώνιστη δύναμη του νου και τον φόβο του θανάτου», συνεχίζει για να καταλήξει: «Με το σκηνοθετικό εύρημα του ?μυστηρίου?, λαϊκότροπης αναπαράστασης, ανά επτά έτη, του θείου Πάθους από τους κατοίκους του υπόδουλου χωριού, παράδοσης άγνωστης κατά τ’ άλλα στη χριστιανική Ανατολή, ο Καζαντζάκης κατορθώνει, με τρόπο παιγνιώδη, ουσιαστικό, να ζωντανέψει τη βιβλική ιστορία και να την εντάξει στο πλαίσιο της δικής του (ατομικής ή τοπικής) ιστορίας. Μέσω της παγκόσμιας τέχνης της αφήγησης και της κοινής των ανθρώπων εμπειρίας (του πόνου, της αδικίας και του αγώνα) ξεφεύγει η τελευταία από τα όρια της θρησκευτικής πίστης, του εθνικού ή συλλογικού πόθου και της πολιτικής ιδεολογίας, και γίνεται πανανθρώπινη ιστορία, ιστορία για την έκβαση της οποίας ο καθένας έχει την ευθύνη του, ο καθένας καταθέτει τη συμμετοχή του, ο καθένας μπορεί να συμβάλει κατά χρέος, παίρνοντας τον δικό του δρόμο, δρόμο ευθύνης για όλη την ανθρωπότητα, με την προσωπική του ερμηνεία και με τη θυσία του. Αυτή είναι, νομίζουμε, η απάντηση του μεγάλου Κρητικού, μέσα από το έργο του ''Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται'', στα ερωτήματα του καιρού του, στα ερωτήματα που θέτει η Αγία Γραφή, η Βίβλος η χριστιανική, στους συγχρόνους του, στη συνείδηση και τη γραφή του».

ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

 

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ