ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΔΕΥΤΕΡΑ
26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 23°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ

Μας απογύμνωσε η κρίση και ως κοινωνία και ως άτομα

Η κρίση μάς απογύμνωσε και ως κοινωνία και ως άτομα. Φάνηκε πόσο εξαρτημένοι είμαστε όχι μόνο από όσα έχουμε αποκτήσει αλλά και από ιδεοληψίες που κρατούν τη χώρα στάσιμη εδώ και δεκαετίες».

  • ΕΘΝΟΣ
  • 14:01, 16/8/2014

Η Εύα Στάμου, συγγραφέας και δρ ψυχολογίας, ψυχοθεραπεύτρια ατόμων και ζευγαριών, με αφορμή τα βιβλία της «Εθισμός» (Μελάνι) και «Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας» (Gutenberg), μιλά στο «Εθνος της Κυριακής» για τις εξαρτήσεις, τους φόβους και τις αλλαγές που επέφερε η κρίση στη ζωή μας. Για τη λογοτεχνία και για τη ροζ λογοτεχνία, για τα προβλήματα της εποχής και για τη βία: «Ζούμε σε μια σωματική κοινωνία, όπου χρησιμοποιούμε πρωτίστως το σώμα μας για να εκφράσουμε όσα νιώθουμε κι όσα πιστεύουμε, τον πόνο, την οργή, την απελπισία», μας εξηγεί.

Από τους «Ελιγμούς» (2004) έως τον «Εθισμό» τι άλλαξε και τι παραμένει αναλλοίωτο;

Εγινα λιγότερο επικριτική με τους ήρωες που δημιουργώ, εμβαθύνω περισσότερο στους λόγους που τους οδηγούν στη θυμικά φορτισμένη ή ακραία συμπεριφορά τους. Την ίδια στιγμή έχω γίνει πιο απαιτητική με τον εαυτό μου. Δύσκολα πια θα αποφασίσω ότι κάτι που γράφω θέλω να δημοσιευθεί, εκτός κι αν είμαι βέβαιη ότι δεν αφορά μόνο εμένα αλλά και τους άλλους. Αυτό που παραμένει αναλλοίωτο είναι η πίστη μου στην αξία της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης μέσω της λογοτεχνίας.

Εχουν αλλάξει οι εξαρτήσεις μας με την κρίση ή μετά την κρίση;

Εχουν έρθει πιο έντονα στην επιφάνεια οι ανάγκες μας σε υλικό, πνευματικό και ψυχικό επίπεδο. Η κρίση μάς απογύμνωσε και ως κοινωνία και ως άτομα. Φάνηκε πόσο εξαρτημένοι είμαστε όχι μόνο από όσα έχουμε αποκτήσει αλλά και από ιδεοληψίες που κρατούν τη χώρα στάσιμη εδώ και δεκαετίες.

Η κρίση έκανε ευκολότερες ή δυσκολότερες τις σχέσεις μας; Δεδομένου του ότι έχετε διπλή ιδιότητα, συγγραφέας και ψυχοθεραπεύτρια, ποια είναι τα καινούργια προβλήματα που γεννήθηκαν με την εποχή μας;

Αρχικά τα πάντα έγιναν πιο ωμά με την κρίση. Η ευγένεια, η υπομονή, η ενσυναίσθηση υποχώρησαν λόγω του φόβου της απώλειας (της εργασίας μας, της ποιότητας ζωής, της ταυτότητάς μας) και όλοι βλέπαμε εχθρούς παντού. Τώρα πιστεύω ότι βρισκόμαστε στη φάση της ενδοσκόπησης. Θέλουμε να αλλάξουμε και να προχωρήσουμε, γι’ αυτό παρά τα οικονομικά προβλήματα όλο και περισσότεροι επισκέπτονται τα γραφεία των ψυχολόγων.

«Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας» (το φετινό σας δοκίμιο) ήταν φαινόμενο της κρίσης ή προηγήθηκε αυτής;

Το φαινόμενο της ροζ λογοτεχνίας με απασχολεί εδώ και χρόνια, απλώς τώρα αποφάσισα να το μελετήσω πιο συστηματικά. Σίγουρα δεν είναι ούτε κάτι πρόσφατο, ούτε κάτι τοπικό, αλλά στη χώρα μας, λόγω της απουσίας σοβαρής πολιτικής βιβλίου, έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις.

Πώς εξηγείτε τη μεγάλη επιτυχία των βιβλίων του στυλ «Οι πενήντα αποχρώσεις του γκρι» σε ένα συντηρητικό -υποτίθεται- αναγνωστικό κοινό;

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που τα εκτοξεύει στην εμπορική επιτυχία. Πρόκειται για μια ακραία συμβιβασμένη μορφή τέχνης που αναπαράγει όλα τα στερεότυπα της πατριαρχίας και στοχεύει σε συντηρητικό κοινό που ζει παράλληλες ερωτικές σχέσεις μόνο στη φαντασία του. Αν αυτά τα βιβλία ήταν πρωτότυπα και ανατρεπτικά από άποψη γραφής, στυλ και θεματολογίας, θα απευθύνονταν μόνο σε λίγους.

Είστε και ψυχοθεραπεύτρια ζευγαριών. Η κρίση μάς έφερε πιο κοντά ή μας απομάκρυνε;

Η κρίση αποτέλεσε αφορμή για να αναδυθούν στην επιφάνεια προϋπάρχοντα προβλήματα και κενά στην επικοινωνία. Παρουσιάστηκε μάλιστα αύξηση της βίας και της κακοποίησης των γυναικών, αφού σε πολλά ζευγάρια η ανέχεια και η ανδρική ανεργία προκάλεσαν έντονους κλυδωνισμούς στις ευαίσθητες ισορροπίες της σχέσης. Οταν οι άνθρωποι χάνουν τον ρόλο τους, χάνουν συχνά εκτός από τον έλεγχο της ζωής τους και τον έλεγχο των παρορμήσεών τους.

Πώς εξηγείτε την τόση βία; Το φαινόμενο της Χρυσής Αυγής;

Ζούμε σε μια σωματική κοινωνία, όπου χρησιμοποιούμε πρωτίστως το σώμα μας για να εκφράσουμε όσα νιώθουμε κι όσα πιστεύουμε, τον πόνο, την οργή, την απελπισία. Η έλλειψη παιδείας, που δεν επιτρέπει σε όλους να εκφραστούν με τον λόγο, και φυσικά η άνοδος της ρητορικής του μίσους στην Ευρώπη, έχουν παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτό. Η Χρυσή Αυγή είναι το αποτέλεσμα αυτών των τάσεων αλλά και χαρακτηριστικό μιας κοινωνίας χωρίς συνοχή, χωρίς ιστορική παιδεία, ανώριμης κι ευθυνόφοβης, μιας κοινωνίας που σε κάθε δυσκολία καταφεύγει σε ιδεοληψίες και θεωρίες συνωμοσίας.

Υπήρξε καλό απ’ την κρίση; Στη ζωή μας ή στη λογοτεχνία;

Μέσα από τις έντονες κοινωνικές συγκρούσεις προκύπτει συνήθως μια ανάγκη να εντοπίσουμε τα σφάλματά μας και να καταλάβουμε πώς λειτουργούν τα πράγματα και πώς μπορούμε να αλλάξουμε, να δοκιμάσουμε τις αντοχές μας. Είναι καιρός για αναστοχασμό κι ανασυγκρότηση. Μετά το πρώτο σοκ οι περισσότεροι συνειδητοποιούν ότι οι οικονομικοπολιτικές κρίσεις έχουν κι ένα υπαρξιακό κομμάτι και αναζητούν το νόημα της ζωής, παραβλέποντας ότι το νόημα δεν είναι απαραίτητα κάτι που ανακαλύπτουμε. Το νόημα μπορεί να είναι κάτι που δημιουργούμε.

Τι θεωρείτε ηρωισμό στις μέρες μας; Επανάσταση;

Το να συνεχίζει κανείς να είναι δημιουργικός ακόμα και για ελάχιστα ή καθόλου πλέον χρήματα. Το να αναλαμβάνει κάποιος τις ευθύνες που του αναλογούν, χωρίς να κατηγορεί για τα πάντα τους άλλους. Το να καταφέρνει ή να προσπαθεί να αλλάξει -την πολιτική κατάσταση, την καθημερινότητά του, τη συμπεριφορά του, τον τρόπο σκέψης του, το επάγγελμά του- κάτω από τις σημερινές σκληρές συνθήκες διαβίωσης. Επανάσταση στη χώρα μας σημαίνει να εφαρμόζει κάποιος στη ζωή του τις αρχές του Διαφωτισμού και να μην περιμένει το θαύμα που θα τον σώσει από τα δεινά του.

Τα προβλήματα της εποχής έπληξαν περισσότερο τους νέους ή τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας;

Η έλλειψη κονδυλίων για την παιδεία και η ακραία κομματικοποίηση των πανεπιστημίων πλήττουν ασφαλώς το επίπεδο της εκπαίδευσης και απειλούν το μέλλον των νέων. Και φυσικά η τρίτη ηλικία υποφέρει από τις μειώσεις στις συντάξεις. Κανείς όμως δεν μιλά για τους ανθρώπους μέσης ηλικίας που υποφέρουν περισσότερο, καθώς σηκώνουν τα οικονομικά βάρη αλλά και την ευθύνη παιδιών και ταυτόχρονα ηλικιωμένων γονιών, με αποτέλεσμα να παραγκωνίζουν τις δικές τους υλικές και συναισθηματικές ανάγκες.

Κυρία Στάμου, το πιο αισιόδοξο και το πιο απαισιόδοξο σενάριο ζωής;

Το πιο απαισιόδοξο: να περάσουν δεκαετίες χωρίς να γίνει κάτι για την εξυγίανση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, δίχως σοβαρή επίσημη πολιτική βιβλίου, χωρίς τεχνολογική ανάπτυξη, κι η Ελλάδα να παραμείνει πολιτιστικά μια χώρα της περιφέρειας.

Το πιο αισιόδοξο: να σταματήσουμε να ψηφίζουμε με βάση τα πελατειακά συμφέροντα και τις φοβίες μας. Να φέρουμε στη Βουλή όχι ανθρώπους-σύμβολα, αλλά βουλευτές με την κατάλληλη παιδεία που θα υποστηρίξουν επιτέλους το κεφάλαιο της δημιουργικότητας και του πολιτισμού.

ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ