ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΔΕΥΤΕΡΑ
24 ΙΟΥΛΙΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 35°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

«Μάτια» της ΕΕ για το Σύμπαν

Την εγκατάσταση πρωτοποριακού υποθαλάσσιου τηλεσκοπίου διεκδικεί η χώρα μας από επιστημονικό πρόγραμμα της Κοινότητας

  • ΕΘΝΟΣ
  • 11:52, 29/9/2007

Συνέντευξη στον Γιάννη Φώσκολο

ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΣ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ

Σε τροχιά ανακάλυψης των μυστικών του Σύμπαντος μπαίνει η Ευρώπη, προωθώντας την κατασκευή τεράστιων επιστημονικών εγκαταστάσεων που θα επιχειρήσουν να δώσουν απαντήσεις σε θεμελιώδη ερωτήματα της ανθρωπότητας: «Τι είναι η σκοτεινή μάζα και η σκοτεινή ενέργεια, που αποτελούν το 96% του Σύμπαντος»; «Από πού προέρχονται οι κοσμικές ακτίνες»; Ζητήματα που βασανίζουν τους επιστήμονες αναμένεται να βρουν απαντήσεις μέσα από υπερσύγχρονα τηλεσκόπια κι ανιχνευτές.

Το δίκτυο που έχει συστήσει η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα αστροσωματιδιακής φυσικής - ASPERA - μελετά προς το παρόν τις διάφορες προτάσεις, διερευνά τις προτεραιότητες, αλλά και τις δυνατότητες χρηματοδότησης στη γηραιά ήπειρο. Κι αυτό επειδή οι γιγάντιες υποδομές που απαιτούν τα συγκεκριμένα πειράματα αναμένεται να κοστίσουν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.

Μια από αυτές τις πρωτοποριακές εγκαταστάσεις, το «Κυβικό Χιλιόμετρο», διεκδικεί να φιλοξενήσει η χώρα μας. Πρόκειται για ένα υποθαλάσσιο τηλεσκόπιο νετρίνων (σωματίδια που μπορούν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες για την εξέλιξη του Σύμπαντος) το κόστος του οποίου αναμένεται να ξεπεράσει τα 200.000.000 ευρώ. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα έχει συμπεριληφθεί στον οδικό χάρτη της Ε.Ε. για τις ερευνητικές υποδομές και είναι στη φάση προσδιορισμού της τεχνολογίας καθώς και του μοντέλου διοίκησης που θα ακολουθήσει. Η κατασκευή αναμένεται να ξεκινήσει το 2011.

Μέχρι τότε, όμως, το... σκληρό πόκερ μεταξύ Γαλλίας, Ιταλίας και Ελλάδας, που διεκδικούν να το φιλοξενήσουν στα χωρικά τους ύδατα, θα συνεχίζεται. Και οι τρεις χώρες διαθέτουν επιστημονικές εγκαταστάσεις που τους δίνουν το δικαίωμα να ελπίζουν.

Η ελληνική τοποθεσία εμφανίζει πλεονεκτήματα, καθώς έχει μεγάλο βάθος και βρίσκεται σχετικά κοντά στην ακτή. Αρκεί όμως αυτό; Πριν από λίγες μέρες 200 φυσικοί επιστήμονες συναντήθηκαν στο Αμστερνταμ, στο πλαίσιο συνεδρίου του ASPERA. Το «ΕΘΝΟΣ» συνάντησε τον Ελληνα καθηγητή Σταύρο Κατσανέβα, ο οποίος διδάσκει στο πανεπιστήμιο Paris 7, είναι υποδιευθυντής του Ινστιτούτου Στοιχειωδών Σωματιδίων και Πυρηνικής Φυσικής της Γαλλίας αλλά και συντονιστής του πανευρωπαϊκού δικτύου ASPERA...

Πόσο πιθανό είναι να βυθιστεί το «Κυβικό Χιλιόμετρο» σε ελληνικά χωρικά ύδατα;

Προς το παρόν είμαστε στη φάση να αποφασίσουμε για την τεχνολογία της εγκατάστασης. Στη συνέχεια θα συζητήσουμε για τα πλεονεκτήματα της κάθε τοποθεσίας. Αλλά ας μη γελιόμαστε. Θα μετρήσει πολύ σε πολιτικό επίπεδο η αποφασιστικότητα κάθε χώρας να καλύψει μέρος από το κόστος του πειράματος, αν αυτό γίνει στην επικράτειά της... Ενα σενάριο που ορισμένοι προωθούν - δεν το υποστηρίζω αλλά ούτε το καταδικάζω - είναι να χωριστεί η εγκατάσταση σε τρία κομμάτια, εφόσον υπάρχει ενδιαφέρον και από άλλους τομείς, όπως η ωκεανογραφία, η σεισμολογία κλπ. Ακόμη και για τσουνάμι μπορούμε να έχουμε μετρήσεις. Ενδεχομένως βρεθούν, έτσι, κι άλλοι τρόποι χρηματοδότησης.

Δεν θα υπάρξει χρηματοδότηση από την Ε.Ε.;

Μπορεί. Αλλά αυτή τη στιγμή είναι λίγο δύσκολο κι απίθανο.

Ποιος θα πάρει την τελική απόφαση;

Η σύναξη των οργανισμών έρευνας από τα κράτη που ενδιαφέρονται να χρηματοδοτήσουν το πείραμα, δηλαδή τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Ισπανία ενδεχομένως και την Αγγλία.

Η ελληνική τοποθεσία έχει πλεονεκτήματα;

Εχει μεγάλο βάθος και γεωμορφολογικά παρουσιάζει ενδιαφέρον.

Θα είναι σημαντικό για την Ελλάδα να αναλάβει ηγετικό ρόλο;

Για να μπορέσει να αναλάβει αυτό τον ρόλο η Ελλάδα θα πρέπει να εμφανίσει - πρώτον - μια ισχυρή επιστημονική κοινότητα που υποστηρίζει το πρόγραμμα και δρα συλλογικά, ενώ - δεύτερον - έχει την κυβερνητική υποστήριξη. Η κυβέρνηση πρέπει να σταθεί πίσω από τον επιστημονικό κόσμο, να αντιληφθεί ότι πρόκειται για μια μεγάλη ευκαιρία και να την υποστηρίξει σε συνεννόηση με τους επιστήμονες. Οι Ελληνες ερευνητές πρέπει αντιστοίχως να οργανωθούν. Αν συντρέχουν οι δυο αυτοί όροι, με τη βοήθεια και της καλής τοποθεσίας, η Ελλάδα ενδεχομένως κατορθώσει να έχει το πλεονέκτημα.

Κι αν τελικώς επιλεγούν τα ελληνικά χωρικά ύδατα;

Είναι πολύ σημαντικό για μια χώρα να διαθέτει ένα διεθνές κέντρο φυσικής, στο οποίο θα αναφέρονται επιστήμονες από όλο τον κόσμο. Ολες οι χώρες έχουν συνειδητοποιήσει πως η επένδυση στην επιστήμη αποφέρει σημαντικά οφέλη. Στενοχωριέμαι όταν βλέπω στις στατιστικές για την επιστήμη και την έρευνα, την Ελλάδα να έχει τη μικρότερη χρηματοδότηση στην Ευρώπη. Εξάλλου η Ελλάδα είναι η χώρα που εξάγει το μεγαλύτερο πλήθος φοιτητών κι επιστημόνων σε σχέση με τον πληθυσμό της... Πόσους επιστήμονες παράγουμε, τους ανατρέφουμε όσο δεν είναι παραγωγικοί και μετά, όταν πια είναι παραγωγικοί, τους εξάγουμε εδώ και χρόνια;

Πρόσφατα, ο Γ. Γ. Ερευνας και Τεχνολογίας, Γιάννης Τσουκαλάς, δήλωσε πως η Ελλάδα δεσμεύεται να χρηματοδοτήσει περίπου στο 20% του προϋπολογισμού του το Κυβικό Χιλιόμετρο...

Αυτό δεν πρέπει να μείνει μόνο στο επίπεδο των ανακοινώσεων, καθώς και οι άλλες δυο χώρες κάνουν κινήσεις.

Είστε Ελληνας, εργάζεστε όμως για τη Γαλλία και τη γαλλική υποψηφιότητα. Νιώθετε κάπου ανάμεσα;

Το καθήκον μου, ως συντονιστή του ASPERA, είναι η προώθηση όλου του τομέα της αστροσωματιδιακής φυσικής. Το «Κυβικό Χιλιόμετρο» είναι ένα από τα επτά μεγάλα προγράμματα που προωθούμε και οφείλουμε να κρατήσουμε ίσες αποστάσεις ως τη στιγμή των αποφάσεων. Κι όπως θα έλεγε ο Αρθουρ Μίλερ, «όλα τους ήτανε παιδιά μας»...

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ