ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΤΕΤΑΡΤΗ
26 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 11°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

Η αξία του ανθρώπου

Αν. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ
  • 21/4

Εντονη κριτική ασκήθηκε στον θεσμό του δημοψηφίσματος με αφορμή τη διενέργεια του δημοψηφίσματος στην Τουρκία και ιδίως μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος. Ωστόσο, το πρόβλημα με την Τουρκία αφορά πλέον την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας, είτε αυτή εκφράζεται μέσω εκλογών είτε μέσω δημοψηφισμάτων. Και δεν είναι μόνον οι σοβαρές καταγγελίες για συντελεσθείσα νοθεία κατά τη διάρκεια του δημοψηφίσματος. Είναι κυρίως και πρωτίστως το γενικότερο κλίμα τρομοκρατίας και φίμωσης των αντιπάλων που κυριαρχεί. Δεν υπάρχει δημοκρατία, σε καμία της έκφραση, όταν οι πολιτικοί αντίπαλοι στην καλύτερη μεν περίπτωση προειδοποιούνται να αυτολογοκριθούν, στη χειρότερη δε βρίσκονται χωρίς δίκαιη δίκη σε κάποιο κελί με την υπαρκτή πιθανότητα βασανιστηρίων και άλλης βάρβαρης μεταχείρισης.

Η καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που συνοδεύει την κατάλυση του κράτους δικαίου είναι απολύτως ασύμβατη με τη δημοκρατία, υπό την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας. Με άλλα λόγια, η τελευταία, μέσο αποτύπωσης της οποίας θεωρείται το δημοψήφισμα, δεν έχει κανένα νόημα αν δεν γίνεται σεβαστή η αξία του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο ότι στο ελληνικό Σύνταγμα η αξία του ανθρώπου τυποποιείται στο άρθρο 2, ενταγμένο στο Α΄ τμήμα του πρώτου μέρους, που αφορά το ίδιο το πολίτευμα. Η βάση του πολιτεύματός μας, η συνταγματική δημοκρατία (άρθρο 1 παρ. 3Σ), στηρίζεται σε δύο αναφαίρετους πυλώνες, τη λαϊκή κυριαρχία (άρθρο 1 παρ. 2Σ) και την αξία του ανθρώπου (άρθρο 2 παρ. 1Σ), άρρηκτα συνδεδεμένη με το κράτος δικαίου. Χωρίς τον δεύτερο δεν έχει καμία αξία ο πρώτος. Ο λαός νοείται μόνον ως σύνολο προσώπων με αναφαίρετα θεμελιώδη δικαιώματα. Εξ ου και δεν έχει νόημα η ύπαρξη Συντάγματος χωρίς τα τελευταία, για να θυμηθούμε, εν όψει της σημερινής τραγικής επετείου, και τα χουντικά ψευδοσυντάγματα.

Στον βαθμό που τα προηγούμενα δεν ισχύουν, κανένα δημοψήφισμα, ούτε όμως και οι εκλογές μπορούν να νοηθούν ως δημοκρατικά εργαλεία. Από εκεί και πέρα, έχει νόημα να συζητήσουμε και το αν και κατά πόσο αναθεώρηση Συντάγματος ή μια βαρύνουσα απόφαση (όπως π.χ. η ένταξη ή έξοδος από την Ευρωπαϊκή Ενωση, στην περίπτωση του βρετανικού δημοψηφίσματος) μπορεί να αποφασισθεί με μια απλή πλειοψηφία, ιδίως μάλιστα όταν για την αρχική απόφαση ή την αντίστοιχη κοινοβουλευτική απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία. Και βέβαια να αναζητήσουμε τα εχέγγυα για έλεγχο του δημοψηφίσματος, προληπτικό και κατασταλτικό, από μία ανεξάρτητη Δικαιοσύνη.