Επικίνδυνη πολιτικά χαρακτηρίζει ο καθηγητής της Ιστορίας της Οικονομίας στο London School of Economics, Αλμπρεχτ Ριτσλ, τη δραματική μείωση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων λόγω των σκληρών μέτρων. Μιλώντας στο «Εθνος της Κυριακής», ο 51χρονος Γερμανός καθηγητής παραλληλίζει τις συνθήκες στη σύγχρονη Ελλάδα με τη μεταπολεμική Γερμανία και προειδοποιεί ότι, εάν δεν ακολουθήσουν το παράδειγμα των Αμερικανών, που «χάρισαν» το γερμανικό χρέος, οι συνέπειες θα είναι ολέθριες για ολόκληρη την Ευρώπη. Για τον κύριο Ριτσλ, υπάρχει σημαντική αλλαγή πλεύσης στη γερμανική στάση από το περασμένο καλοκαίρι, ενώ ερμηνεύει την πρόταση του Βερολίνου για επιβολή επιτρόπου ως μια έμμεση ομολογία όλων ότι η «συνταγή» που εφαρμόστηκε απέτυχε. Τέλος, εκφράζει την ελπίδα ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την κρίση προκειμένου να πετύχουν την πραγματική πολιτική ολοκλήρωση της Γηραιάς Ηπείρου.
Πώς σχολιάζετε την απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης σχετικά με τις ναζιστικές αποζημιώσεις;
Δεν ξαφνιάζομαι με την απόφαση, επειδή αυτό που επιβεβαίωσε το δικαστήριο είναι η βασική αρχή του μεταπολεμικού οικονομικού συστήματος στην Ευρώπη. Η «ασυλία» της μεταπολεμικής Γερμανίας από τις αποζημιώσεις ήταν ο κεντρικός άξονας του σχεδίου Μάρσαλ και βοήθησε την ανοικοδόμηση της χώρας. Οι Αμερικανοί δεν ήθελαν να επαναλάβουν το λάθος που έγινε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι οικονομικές απαιτήσεις από τη Γερμανία ήταν μεγάλες, γι' αυτό και «συγχώρεσαν» το χρέος.
Εχετε πει ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να ζητήσει αποζημιώσεις...
Φοβάμαι ότι οι δηλώσεις μου έχουν παρεξηγηθεί. Αυτό που έλεγα είναι ότι υπάρχουν τα χρέη που δεν έχουν αποπληρωθεί, τα οποία η σύγχρονη Γερμανία πολύ «βολικά» τα ξέχασε, τουλάχιστον δημοσίως. Ποτέ δεν είπα ότι μπορούν να απαιτηθούν αποζημιώσεις νομικά. Το επόμενο ερώτημα, βέβαια, είναι εάν η Γερμανία οφείλει να αντλήσει κάποια μαθήματα από αυτό και να προσαρμόσει αναλόγως τη συμπεριφορά της.
Πριν από δύο χρόνια, η γερμανική κυβέρνηση φαινόταν ότι έχει ένα δόγμα, ότι δεν θα γίνεται «κούρεμα» εντός της Ευρωζώνης. Αυτή ήταν η στάση και έναντι της Ελλάδας. Ωστόσο, βλέπω μια αλλαγή από το καλοκαίρι.
 |
Εφόσον μιλάμε σε «ηθικό» επίπεδο μόνο, πώς μπορεί να εξηγηθεί η τόσο σκληρή στάση της Γερμανίας, με προτάσεις που στερούν την εθνική κυριαρχία ενός κράτους, όπως ο διορισμός επιτρόπου;
Είναι δύο ζητήματα που σχετίζονται αλλά πρέπει να διαχωριστούν. Το ένα είναι η στάση της Γερμανίας και το άλλο το θέμα του επιτρόπου. Αυτό που συνειδητοποιούν οι Γερμανοί αυτήν τη στιγμή είναι ότι η μεταφορά χρημάτων προς τον ευρωπαϊκό Νότο συνεχίζεται μέσω των κεντρικών τραπεζών παρά όσα έλεγαν οι Γερμανοί πολιτικοί. Θα έλεγα λοιπόν ότι η θέση της Γερμανίας έχει «μαλακώσει» πολύ σε σχέση με τον περασμένο χρόνο. Η ελληνική οικονομία παραμένει σε δεινή θέση και με έλλειμμα και χρηματοδοτείται από τη Γερμανία, παρότι η γερμανική κοινή γνώμη πιστεύει ότι δεν γίνονται μεταρρυθμίσεις. Η γερμανική πρόταση π.χ για τον επίτροπο δημιουργεί στους Γερμανούς πολίτες την ψευδαίσθηση ότι διατηρούν τον έλεγχο.
Τι πιστεύετε ότι μπορεί να γίνει πλέον για τις χώρες που αντιμετωπίζουν το φάσμα της χρεοκοπίας;
Η κατάσταση είναι όχι μόνο δύσκολη, αλλά και πολιτικά επικίνδυνη. Ως οικονομικός ιστορικός μπαίνω στον πειρασμό να κάνω τη σύγκριση με την κρίση χρέους που αντιμετώπισε η ίδια η Γερμανία μετά τη δημοκρατία της Βαϊμάρης, που οδήγησε στον ριζοσπαστισμό.
Οι πιστωτές τότε ζητούσαν τα χρήματά τους πίσω και είχαν επιβάλει κάθε είδους έλεγχο στη χώρα, και ο κόσμος στον δρόμο άρχισε να στρέφεται στους ναζί. Δεν ξέρω για πόσο ακόμη ο κόσμος στον ευρωπαϊκό Νότο θα διατηρήσει την ψυχραιμία του. Η αίσθησή μου είναι ότι οι διαμορφωτές πολιτικής στη Γερμανία αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν απλώς να αποκόψουν την Ελλάδα και να την αφήσουν στην τύχη της.
Μεταρρυθμίσεις
Επιβάλλεται να γίνουν δομικές αλλαγές
Ως Ελληνες αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη μεταρρυθμίσεων, ο τρόπος εφαρμογής τους όμως και η απαίτηση για τόσο σκληρά μέτρα δεν φαίνεται να βγάζει νόημα.
Ισως για αυτό η ιδέα ενός επιτρόπου να είναι τελικά σωστή. Είναι μια έμμεση ομολογία όλων ότι τα πράγματα δεν λειτουργούν. Βέβαια η κατάσταση για τους Ελληνες, από ό,τι μαθαίνω, με τις περικοπές και τις απολύσεις είναι αφόρητη, θυμίζει πολύ την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει η Γερμανία πριν από τον Β' Π.Π. Αυτό μπορείς να το κάνεις σε έναν λαό μόνο για ένα μικρό διάστημα, αλλιώς ακολουθεί η επανάσταση.
Τι πιστεύετε ότι μπορούμε να μάθουμε από την Ιστορία;
Το παράδειγμα που δίνω είναι ο τρόπος που αντιμετώπισαν οι Αμερικανοί τη μεταπολεμική Γερμανία και ανέλαβαν την ευθύνη από τους Γερμανούς πολιτικούς και έκαναν τελικά καλή δουλειά. Αυτήν τη στιγμή πιστεύω ότι η γερμανική κυβέρνηση προετοιμάζει τη γερμανική κοινή γνώμη για το ότι η Ελλάδα και άλλες χώρες δεν θα μπορέσουν να αποπληρώσουν το χρέος τους. Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να πληρώσει η Ελλάδα, αυτό δεν είναι ρεαλιστικό, αλλά να γίνουν μεταρρυθμίσεις. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο στο πλαίσιο της Ευρώπης. Υποψιάζομαι και ελπίζω ότι αυτό έχει κατά νου ο Σόιμπλε ως ευρωπαϊστής. Να εκμεταλλευτεί την κρίση για τη δημιουργία νέων ευρωπαϊκών θεσμών, ώστε το μέλλον μιας περίπτωσης όπως της Ελλάδας να είναι πιο ευρωπαϊκό και όχι λιγότερο.
Ποιος είναι
Ειδικός σε θέματα που αφορούν την κρίση
Ο 51χρονος Αλμπρεχτ Ριτσλ γεννήθηκε στο Μόναχο, όπου και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Οικονομία και την Οικονομική Ιστορία. Δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Πρίνστον, του Μονάχου και της Ζυρίχης, πριν καταλήξει το 2007 να αναγορευτεί σε καθηγητή Ιστορίας της Οικονομίας στο London School of Economics. Θεωρείται ειδικός στα θέματα της οικονομικής κρίσης και κατέχει θέση μέλους στο συμβουλευτικό όργανο του γερμανικού υπουργείου Εμπορίου.
ΜΑΡΙΑ ΑΔΑΜΙΔΟΥ
madamidou@pegasus.gr
