ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΤΡΙΤΗ
28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 7°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ

Εξι κορυφαίοι αναλυτές γραφουν για την επέλαση του λαϊκισμού και το μέλλον της Ευρώπης

Η άνοδος του λαϊκισμού στην Ευρώπη αναδεικνύεται ως ο υπ’ αριθμόν 1 κίνδυνος για το μέλλον της ΕΕ. 

  • ΕΘΝΟΣ
  • 9:47, 12/12/2016

Σε αυτό συγκλίνουν οι απόψεις των ειδικών από δεξαμενές σκέψης (think tanks) των Βρυξελλών, όπως επίσης και δημοσιογράφων που παρακολουθούν τις εξελίξεις υπό το πρίσμα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Το «Εθνος της Κυριακής» ζήτησε τη γνώμη έξι αναλυτών για τις προκλήσεις του άμεσου μέλλοντος στην ΕΕ. Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα στην Αυστρία που κατέγραψε 46% ακροδεξιάς ψήφου, αλλά -κυρίως- το δημοψήφισμα στην Ιταλία με τις ραγδαίες εξελίξεις που ακολουθούν, η αστάθεια κυριαρχεί, σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Εν όψει μιας εκλογικής χρονιάς όπως είναι το 2017, ο προβληματισμός είναι έντονος.

ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ: ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΑ

 

Το περιπετειώδες παιχνίδι και τα δύο λάθη του Ρέντσι
Αντόνιο Πόλιο Σαλιμπένι Ανταποκριτής στις Βρυξέλλες της εφημερίδας «Il Sole» και του ιταλικού πρακτορείου ειδήσεων 24 Ore Radiocor

Από την Αυστρία, ένα φράγμα για τον ακραίο λαϊκισμό και τις αντι-μεταναστευτικές πολιτικές. Από την Ιταλία, ένα μεγάλο ερωτηματικό για το μέλλον της Ευρωζώνης. Η ψήφος της περασμένης Κυριακής επιβεβαιώνει πόσο δύσκολο είναι να προβλέψει κανείς

το αποτέλεσμα των εκλογών ή των δημοψηφισμάτων. Ωστόσο, δείχνει ότι το ευρωπαϊκό πολιτικό παιχνίδι δεν έχει τελειώσει: αν είναι αλήθεια ότι το κύμα του λαϊκισμού (από δεξιά και αριστερά) είναι υψηλό, είναι επίσης αλήθεια ότι δεν είναι ασταμάτητο, καθώς οι άνθρωποι μπορούν να σκεφτούν πιο ουσιαστικά. Για παράδειγμα, το ουγγρικό κοινοβούλιο ψήφισε κατά του νόμου του πρωθυπουργού Ορμπαν κατά την κατανομή των προσφύγων μεταξύ των μελών της ΕΕ, καθώς και στη Γαλλία, η... ζωή της Μαρίν Λεπέν έγινε πιο δύσκολη μετά την εκλογή του Φρανσουά Φιγιόν. Ο πρόεδρος της Αυστρίας Βαν ντερ Μπέλεν είναι ένας πεπεισμένος Ευρωπαίος.

Βαθιά διαίρεση
Στην Ιταλία, μετά το «όχι» στις τροποποιήσεις του Συντάγματος, υπάρχει μια βαθιά πολιτική διαίρεση. Ο πρωθυπουργός Μ. Ρέντσι έπαιξε ένα περιπετειώδες παιχνίδι για να ξεκλειδώσει την παραδοσιακή ακινησία της χώρας, κάνοντας ωστόσο δύο λάθη: σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να αντικαταστήσει την ανάγκη να οικοδομηθούν συμμαχίες (και στην κοινωνία) με το πρόσωπό του και κυνήγησε τους στόχους και τις γλώσσες των λαϊκιστών που πολύ συχνά κατηγορούν τις Βρυξέλλες. Ομως, αυτή η στρατηγική λειτουργεί μόνο βραχυπρόθεσμα. Στο τέλος έχασε... Η Ιταλία είναι η τρίτη οικονομία της Ευρωζώνης, το τραπεζικό της σύστημα βρίσκεται σε δίνη, η ανάπτυξη είναι υποτονική, ο αντίκτυπος του μεταναστευτικού είναι τεράστιος. Μέχρι στιγμής, έχει αντισταθεί στον λαϊκισμό. Αλλά στο μέλλον; Αυτό είναι το αναπάντητο ερώτημα. Ετσι, η Ανγκελα Μέρκελ είναι όλο και πιο μόνη στο μέσον των ανεπίλυτων πολλαπλών κρίσεων (οικονομία, μετανάστευση, Brexit) και με την προοπτική μιας παράλυτης ΕΕ: ??τον Μάρτιο, θα υπάρξουν εκλογές στην Ολλανδία, τον Απρίλιο-Μάιο στη Γαλλία, το φθινόπωρο στη Γερμανία...

Να μειωθούν οι ανισότητες που δημιούργησε η παγκοσμιοποίηση
Μαρία Δεμερτζή Aναπληρώτρια διευθύντρια Ινστιτούτου Broegel

«Ο λαϊκισμός είναι μέρος του mainstream, πλέον. Είτε μιλάμε για ακροδεξιό είτε για ακροαριστερό, οι εύκολες λύσεις του-ακουμπούν- τους απογοητευμένους, που σκέφτονται περισσότερο συναισθηματικά παρά λογικά, στο πλαίσιο μιας γενικής απόρριψης του κατεστημένου. Και σ’ αυτή την περίπτωση, οι -Βρυξέλλες- είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος του συστήματος. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα θετικό αφήγημα για την Ευρώπη», δηλώνει στο «Εθνος της Κυριακής» η Μαρία Δεμερτζή του γνωστού think tank, Broegel.

«Στην Ιταλία είχαμε μεγάλα λάθη του Ρέντσι, λάθος χρονική συγκυρία, λάθος τακτικής, λάθος προσωπικής επιλογής. Ωστόσο, το σοβαρό ζήτημα που υπάρχει αφορά τις τράπεζες. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η διάσωση των τραπεζών μπορεί να συμβεί χωρίς χρήματα φορολογούμενων. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί απαιτούν αυτή η διάσωση να γίνει με ιδιωτικά κεφάλαια. Θα λειτουργήσει; Θα το δούμε. Πάντως, η Ιταλία είναι μεγάλη χώρα και αυτή η αμφιβολία δημιουργεί ανασφάλεια και αβεβαιότητα που επηρεάζει ολόκληρη την Ευρώπη», εξηγεί.

Σε πολιτικό επίπεδο, αυτό που χρειάζεται είναι το θετικό αφήγημα, προκειμένου να αναδειχθεί η προστιθέμενη αξία της ΕΕ, μας λέει. «Είναι ώρα και για μεταρρυθμίσεις στην Ευρωζώνη. Υπάρχει ανάγκη να ενοποιηθούμε περισσότερο, νομισματικά και δημοσιονομικά», τονίζει.

«Στο οικονομικό επίπεδο, για να γίνει η ΕΕ ξανά δημοφιλής, θα πρέπει να μειωθούν οι ανισότητες που έχει δημιουργήσει η παγκοσμιοποίηση και η χρηματοπιστωτική κρίση. Να ξαναδούμε ποιοι είναι οι κερδισμένοι και οι χαμένοι και να κάνουμε κάτι γι’ αυτό». Οι επόμενες προκλήσεις για την Ευρώπη είναι πολλές. «Η σοβαρή μάχη θα δοθεί στη Γαλλία, χωρίς την οποία η Ευρώπη δεν μπορεί να υπάρξει. Εκεί χρειάζεται να δοθεί η έμφαση το επόμενο διάστημα», καταλήγει η Μ. Δεμερτζή.

Να μπουν στη συζήτηση και οι πολίτες
Στίβεν Μπλόκμανς Επικεφαλής Τομέα Ευρωπαϊκής Εξωτερικής Πολιτικής Centre for European Policy Studies

«Η Ευρώπη χρειάζεται να ξεκινήσει μια συζήτηση για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ΕΕ. Οι πολίτες της νιώθουν εκτός της διαδικασίας για θέματα σοβαρά, που τους αφορούν, και αυτό τους οδηγεί απευθείας στους λαϊκιστές», λέει ο καθηγητής Στίβεν Μπλόκμανς του έγκριτου Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών (CEPS) των Βρυξελλών. «Αυτό το στοιχείο λείπει εντελώς από τον οδικό χάρτη που αποφασίστηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Μπρατισλάβα, μετά το Brexit. Και είναι σοβαρό», τονίζει.

Κατά την άποψη του καθηγητή Μπλόκμανς, ο αντίκτυπος της αστάθειας που θα προκαλέσει η Ιταλία θα ισοσκελιστεί με την αντικατάσταση του Μ. Ρέντσι από ένα άλλο πρόσωπο, που θα παραμείνει στη φιλοευρωπαϊκή «γραμμή» του προκατόχου του. «Την άνοιξη στη Ρώμη θα εορτασθούν τα 60 χρόνια από τη Συμφωνία της Ρώμης, που είναι εξαιρετικά σημαντική για την Ιστορία της Ευρώπης. Εκεί, θα θέλουν όλοι να δείξουν την ενότητα της ΕΕ», εξηγεί.

Εύκολες υποσχέσεις
«Το σοβαρό ζήτημα που έχει να αντιμετωπίσει η Ιταλία και η Ευρώπη είναι αδιαμφισβήτητα η άνοδος του λαϊκισμού, που δίνει εύκολες απαντήσεις και υποσχέσεις. Το είδαμε ήδη στην Αμερική και είναι πλέον πιθανό να δούμε και στην ΕΕ λαϊκιστικές κυβερνήσεις, δεδομένου και του ευρωσκεπτικισμού. Πώς θα το αντιμετωπίσει αυτό η ΕΕ; Είναι ανάγκη σήμερα, περισσότερο από ποτέ, να ολοκληρωθεί η Ενωσή της, προκειμένου η Ευρώπη να δείξει τον σημαντικό της ρόλο στον πλανήτη. Χρειάζεται τέλος, να συμπεριλάβει στην συζήτηση τους Ευρωπαίους πολίτες», καταλήγει ο Στίβεν Μπλόκμανς.

Είμαστε στη μέση μιας πολυκρίσης
Γιάννης Εμμανουηλίδης Διευθυντής Μελετών European Policy Centre

«Αν είχε βγει ο ακροδεξιός πρόεδρος στην Αυστρία, θα ήταν σοβαρό, αλλά δεν θα ήταν και το τέλος του κόσμου. Το αξίωμα του Αυστριακού προέδρου δεν παίζει καθοριστικό ρόλο. Δεν ισχύει το ίδιο, ωστόσο, με το αποτέλεσμα της Ιταλίας. Η μεγάλη διαφορά μεταξύ του "ναι" και του "όχι" δεν αφήνει περιθώρια.

Η Ιταλία και η Ευρώπη εισέρχονται σε περίοδο αστάθειας, ο Ρέντσι χάνει προς το παρόν ?πιστεύω ότι είναι νέος και θα επανέλθει- και στη θέση του έρχεται ένας άλλος, εντελώς διαφορετικός από αυτόν...», εξηγεί στο «Εθνος της Κυριακής» ο Γιάννης Εμμανουηλίδης, διευθυντής Μελετών του EPC, ενός σημαντικού think tank των Βρυξελλών. «Η κατάσταση στην Ιταλία είναι ακόμη ένα κομμάτι του παζλ που δείχνει ότι είμαστε στη μέση μιας πολυκρίσης, όχι μόνο στην Ευρώπη, στον κόσμο. Αναλύοντας τα γεγονότα για το EPC, τον Οκτώβριο, είχαμε διαπιστώσει ότι υπάρχουν πολλές εξελίξεις που οδηγούν σε κινδύνους, όπως ανάπτυξη των άκρων, πόλωση, θέματα ασφάλειας. Ολα αυτά, μας κάνουν αδύνατη την πρόβλεψη για το μέλλον - είναι σαν να κοιτάζουμε σε μια θολή κρυστάλλινη σφαίρα.

Η ερώτηση
Σύμφωνα πάντως με την ανάλυσή μας, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα θα συνεχίσει να αντέχει. Οχι χωρίς απώλειες», μας λέει. «Το ερώτημα τι μπορεί να κάνει η ΕΕ, είναι η ερώτηση του ενός δισεκατομμυρίου, που λένε. Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι χρειαζόμαστε ευρωπαϊκό αφήγημα. Είχαμε και δεν δούλεψε. Απάντηση δεν έχουμε, έχουμε μόνο τάσεις: να αποφύγουμε τη νεοφιλελεύθερη, κλειστή Ευρώπη, χρειάζεται ανάπτυξη για να λύσεις τα προβλήματα, το παιχνίδι δεν μπορεί να αποφασιστεί στις Βρυξέλλες. Πιστεύω αυτό που είχε πει ο Μόντι: η ολοκλήρωση ξεκινάει από το σπίτι», καταλήγει ο Γιάννης Εμμανουηλίδης.

Ο... άρρωστος γίγαντας ανησυ-χεί την Ευρωζώνη
Μαρία Ματζόρε Δημοσιογράφος Investigative Europe. Συνεργάζεται με την «Il Publico»

Οι αγορές αντέδρασαν καλά σε αυτόν τον σεισμό του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος. Πιθανόν αναμένουν δημόσια παρέμβαση για να βοηθηθούν οι τράπεζες στην Ιταλία ή εκτιμούν ότι με τη νέα κυβέρνηση θα αποφύγουμε τις εκλογές.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εμπιστεύονται το ιταλικό «σύστημα» προς το παρόν. Ο Ντάισελμπλουμ δήλωσε την Τρίτη ότι δεν θα μπορούσε να ζητήσει από τη Ρώμη να κάνει περισσότερα τώρα, αφού είναι πιο σοβαρό να αποσοβηθεί η πολιτική κρίση. Αλλά οι Βρυξέλλες είναι σε αναμονή για τα συμπληρωματικά μέτρα στην Ιταλία. Αν δεν είναι για τώρα, το ζήτημα θα προκύψει πιθανότατα την ερχόμενη άνοιξη. Πέρα από τις τράπεζες, το μεγάλο πρόβλημα της Ιταλίας είναι το χρέος, όπως στην Ελλάδα, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Το δημόσιο χρέος αντιστοιχεί στο 132% του ΑΕΠ. Προς το παρόν, υπάρχει η ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ, αλλά αυτό μπορεί να σταματήσει το 2017, κάτι που γνωρίζουν οι Βρυξέλλες και ανησυχούν. Ο άρρωστος γίγαντας, η Ιταλία, με τα 200 εκατομμύρια των «κόκκινων» δανείων, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη την Ευρωζώνη...

Για μία ακόμη φορά, ο φόβος επικρατεί
Μόνικα Γκραφ Ανταποκρίτρια της εφημερίδας «Salzburger Nachrichten»

Ηταν περισσότερο συμβολικό, παρά ουσιαστικό, αλλά μία λέξη μπορεί να περιγράψει το συναίσθημα από το αποτέλεσμα των αυστριακών εκλογών: η ανακούφιση. Αν δει κανείς το πώς ψήφισαν οι Αυστριακοί, θα διαπιστώσει πως στις πόλεις ψήφισαν τον ντερ Μπέλεν, στην επαρχία τον Χόφερ. Για μία ακόμη φορά, ο φόβος επικρατεί... Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα γίνει στο μέλλον της Ευρώπης. Υπάρχει η θεωρία του ντόμινο και του αντι-ντόμινο. Η πρώτη λέει ότι η μία εκλογή φέρνει και άλλες. Η δεύτερη ότι, μετά την πρώτο σοκ, οι άνθρωποι μπαίνουν σε σκέψεις, το αναλύουν περισσότερο. Ας ελπίσουμε ότι οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι δεν θα υποκύψουν στον λαϊκισμό...

 

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ