ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΣΑΒΒΑΤΟ
19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2017

ΚΑΙΡΟΣ

ΑΘΗΝΑ 29°C

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ »

Μαραθώνας: Μια ώρα δρόμος μέχρι την πιο ένδοξη γωνιά της Αττικής

Λίγο έξω από την Αθήνα βρίσκεται ο Μαραθώνας, ένας αχαρτογράφητος και χαµηλών τόνων παράδεισος που µια συνάντηση µαζί του ίσως σας κάνει να αναθεωρήσετε τον τρόπο µε τον οποίο βλέπετε την πρωτεύουσα.

  • Ταξίδι
  • 9:36, 30/5/2015
Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

Ο Μαραθώνας έχει στιγµατίσει την Αθήνα, γι’ αυτό µια γνωριµία µαζί του είναι απαραίτητη, για τους επισκέπτες, αλλά -ακόµα περισσότερο- για τους ίδιους τους Αθηναίους.

Η µικρή κωµόπολη της Ανατολικής Αττικής, που στην εποχή µας είναι περισσότερο ταυτισµένη µε τα µπάνια του Σαββατοκύριακου, µε τους καλούς φούρνους, άντε και µε µερικά προϊόντα αγροτικής παραγωγής, είναι ένας ζωντανός σύνδεσµος µε το παρελθόν, µοιάζει µε οµφάλιο λώρο της Αθήνας που συνδέει το σήµερα µε το χτες.

Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ τον Δήµο Μαραθώνα και να δω µερικά από τα τοπόσηµά του.

Μέσα σε μια ημερήσια επίσκεψη που κράτησε περίπου έξι ώρες, είχαμε, μαζί με τον «ξεναγό» μου και εκπρόσωπο του δήμου, την ευκαιρία να γυρίσουμε την περιοχή από άκρη σε άκρη, να περάσουμε από τον μνημειακό χώρο όπου βρίσκεται ο θρυλικός τύμβος των Αθηναίων, να μπούμε μέσα στον -μικρότερο, παρ’ όλα αυτά σημαντικό- τύμβο των Πλαταιέων, να δούμε τα ασύλληπτης ομορφιάς πρωτότυπα αγάλματα που φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα, όπως κάτι θεόρατα αιγυπτιακά γλυπτά που αναπαριστούν, φερ’ ειπείν, την Ισιδα, να περάσουμε έξω από τον (δυστυχώς κλειστό) αρχαιολογικό χώρο της Μπρεξίζας, στη Νέα Μάκρη, όπου βρισκόταν το ιερό των Αιγυπτίων θεών με τα εν λόγω αγάλματα, να φτάσουμε στο σημείο της εκκίνησης του κλασικού μαραθωνίου, να δούμε το (σχετικά νέο) Μουσείο Μαραθωνίου Δρόμου, που είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στην Ιστορία του θεσμού και που αποδεικνύεται εξαιρετικά ενδιαφέρον ακόμα και για τους αμύητους, να περάσουμε από το Γραμματικό, να ατενίσουμε από ψηλά -όσο γινόταν- την πιο ωραία (έτσι λένε...) παραλία του, το Σέσι, να ξαποστάσουμε στο Προσάλεσι, έναν πράσινο παράδεισο που βρίσκεται πάνω στον δρόμο, με έναν μικρό καταρράκτη και ένα ξύλινο γεφύρι (το μέρος είναι ό,τι πρέπει να ξεκούραση ύστερα από τόση ιστορική πληροφορία που προσπαθείς να αφομοιώσεις από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία), να διασχίσουμε το χωριό Καλέντζι με τις ταβέρνες και τις φημισμένες μπριζόλες, να φτάσουμε ως τον Πύργο της Οινόης, να μπούμε μέσα στο πευκοδάσος του Σχινιά, να περάσουμε από τη λίμνη με το φράγμα του Μαραθώνα, αλλά και από τη θέση Μεσοσπορίτισσα με το αντίγραφο του τροπαίου που τοποθέτησαν οι Αθηναίοι μετά τη νικηφόρα μάχη απέναντι στους Πέρσες, το 490 π.Χ.

Η εμπειρία ήταν ανεπανάληπτη. Και σίγουρα, αυτό που θα μου μείνει περισσότερο στο μυαλό από τον Μαραθώνα είναι ότι πρόκειται για μια περιοχή που έχει πολύ περισσότερο ενδιαφέρον απ’ όσο, συχνά, θέλει να δείχνει. Αν ήταν άνθρωπος θα τον χαρακτήριζα «κρυψίνου».

Ο Μαραθώνας, εκτός από πλούσια αρχαιολογική προίκα, διαθέτει και ένα μοναδικό οικοσύστημα. Στη φωτογραφία αποτυπώνεται ο Πύργος της Οινόης, σε μια περιοχή όπου συνδυάζεται η πολιτιστική κληρονομιά με το φυσικό κάλλος.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Ο Μαραθώνας, εκτός από πλούσια αρχαιολογική προίκα, διαθέτει και ένα μοναδικό οικοσύστημα. Στη φωτογραφία αποτυπώνεται ο Πύργος της Οινόης, σε μια περιοχή όπου συνδυάζεται η πολιτιστική κληρονομιά με

Κρύβει απίστευτη ομορφιά, φυσικό και ιστορικό πλούτο. Το μόνο που χρειάζεται είναι επισκέπτες που σαν άλλοι καλοί γεωργοί είναι διατεθειμένοι να σκάψουν λίγο την επιφάνεια...

Οδηγώντας από την Αθήνα

Η ιστορία της γνωριμίας μου με τον Μαραθώνα ξεκινάει μια Παρασκευή πρωί, στα μέσα του Μαΐου, μια μέρα με κάπως θαμπό ουρανό. Η διαδρομή από το κέντρο της Αθήνας μέχρι τον Μαραθώνα είναι τελείως διαφορετική απ’ ό,τι έχω συνηθίσει να την κάνω το καλοκαίρι, πηγαίνοντας για μπάνιο στον Σχινιά. Η συνήθως πηγμένη λεωφόρος Μαραθώνος, η στενή δίοδος με τα συνεχόμενα φανάρια που σε καθηλώνουν διαρκώς και που παρ’ όλα αυτά χρησιμοποιείται από χιλιάδες οδηγούς που την υπομένουν, ιδρώνοντας, προκειμένου να βρεθούν στην αττική θάλασσα, είναι αλλιώτικη. Αδεια και με γρήγορη ροή, μοιάζει με ποταμάκι και τα αυτοκίνητα με ξύλινες σχεδίες που επιπλέουν πάνω της.

Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα το πω αυτό, αλλά... είναι απόλαυση να οδηγείς στη λεωφόρο Μαραθώνος μια ανοιξιάτικη εργάσιμη, όντας (σχεδόν) ολομόναχος, να αφήνεις πίσω σου το κομμάτι όπου ο δρόμος περνάει μέσα από τις κατοικημένες περιοχές, να διασχίζεις το δάσος και εν τέλει να φτάνεις νωρίς το πρωί στον ήρεμο οικισμό του Μαραθώνα.

Προς τους τύμβους

Ο τύμβος των Αθηναίων μαραθωνομάχων, γνωστός ως Σορός, αποτελεί το μνημείο με τους 192 Αθηναίους που έπεσαν στη Μάχη του Μαραθώνα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Ο τύμβος των Αθηναίων μαραθωνομάχων, γνωστός ως Σορός, αποτελεί το μνημείο με τους 192 Αθηναίους που έπεσαν στη Μάχη του Μαραθώνα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Σε ένα παραλιακό ξενοδοχείο είναι το ραντεβού μας με έναν εκπρόσωπο του δήμου, ο οποίος έχει την καλοσύνη να με ξεναγήσει στα λημέρια του. Η πρώτη μας επίσκεψη είναι στον Σορό, τον εννιάμετρο χωμάτινο τύμβο των Αθηναίων που θυσιάστηκαν στη μάχη κατά των Περσών, «το πιο εξέχον από τα μνημεία της περιοχής», που είναι «ένας ογκώδης σωρός που σκέπασε τα αποτεφρωμένα λείψανα των 192 Αθηναίων που παραδίδεται ότι έχασαν τη ζωή τους στη μάχη και θάφτηκαν στο σημείο όπου έπεσαν». Αυτά αναφέρονται στην -πολύ ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα- της Αρχαιολογίας της Πόλης των Αθηνών για έναν υπαίθριο μνημειακό χώρο, ο οποίος εκ πρώτης όψεως μοιάζει με έναν απλό καμπυλωτό λοφίσκο ανάμεσα σε πολλές ελιές και αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής σε μια έκταση περίπου 80 στρεμμάτων.

Μάλιστα, όπως αναφέρουν τα στοιχεία που αφορούν την περιβόητη μάχη που έχει σφραγίσει την περιοχή, σε απόσταση κάτι παραπάνω από 5,5 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά «εντοπίζεται το νότιο όριο του μεγάλου έλους (βάλτου) όπου θανατώθηκε η πλειονότητα των 6.400 Περσών».

Στον χώρο του τύμβου υπάρχει μία μεγάλη επιδαπέδια κατασκευή που μοιάζει με μακέτα-χάρτη κι έχει σημειωμένα τα σημεία ενδιαφέροντος του Μαραθώνα (όπως το Σπήλαιο του Πανός, το Κτήμα του Ηρώδη Αττικού, τους Μεσοελλαδικούς τάφους, το Βαλανείο, τη Μακαρία Πηγή, τον τύμβο των Πλαταιέων). Στο κιόσκι της εισόδου-εξόδου βρίσκεται η Αγγελική, μια πολύ ευγενική και ορεξάτη αρχαιοφύλακας που κουβαλάει εμπειρία 24 χρόνων (!) στον Μαραθώνα, με την οποία πιάνουμε κουβέντα. Η Αγγελική απαντά υπομονετικά στις απορίες μας προκειμένου να καταλάβουμε λίγο καλύτερα την -κάπως δαιδαλώδη- ιστορική πορεία μιας περιοχής στην οποία έχει αφιερώσει δύο δεκαετίες εργασίας.

Κι ενώ ο τύμβος των Αθηναίων είναι ο πιο γνωστός και προβεβλημένος, στην περιοχή Βρανά βρίσκεται ένας (συγκριτικά πιο ταπεινός) τύμβος που θεωρείται ότι είναι εκείνος των Πλαταιέων. Προς μεγάλη μας χαρά, ένας εργαζόμενος του Αρχαιολογικού Μουσείου, το οποίο βρίσκεται δίπλα στον τύμβο, μας οδηγεί ως την πορτούλα, ξεκλειδώνει το λουκέτο και μας αφήνει να μπούμε στον μικρό τάφο των συμμάχων των Αθηναίων. Δεν ξέρω αν είναι επειδή έχουμε την ευκαιρία να μπούμε οι ίδιοι μέσα στο μνημείο, πάντως είναι συγκινητικό να βρίσκεσαι σε μια φωλιά της γης που σχετίζεται με τους -κατά μία έννοια- δευτεραγωνιστές μιας τόσο λαμπρής σελίδας της Ιστορίας. Της δίνουν μια πιο ανθρώπινη διάσταση...

Τα τείχη, στον αρχαιολογικό χώρο του Ραμνούντα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Τα τείχη, στον αρχαιολογικό χώρο του Ραμνούντα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

Χρήσιμο εργαλείο για μια εκδρομή

Ενα πολύ χρήσιμο εργαλείο που συνδυάζει την ιστορία με τη γεωγραφία και που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον Μαραθώνα είναι ο χάρτης της Google (γνωστός και ως Google map).

Αν μπείτε στον σχετικό σύνδεσμο στο διαδίκτυο, θα δείτε ότι πάνω στον χάρτη είναι «σημειωμένα» και αριθμημένα τα πιο σημαντικά τοπόσημα της περιοχής (π.χ. Ολυμπιακό κωπηλατοδρόμιο, ακρωτήριο Κυνοσούρα, Παναγία η Μεσοσπορίτισσα, φαράγγι Οινόης, αντίγραφο του τροπαίου της Μάχης του Μαραθώνα, ιερό Αιγύπτιων θεών, Κτήμα Μπενάκη, φράγμα λίμνης Μαραθώνα, αρχαιολογικός χώρος Ραμνούντος κ.λπ.).

Το καλύτερο είναι ότι κάθε ψηφιακή «πινέζα» συνοδεύεται από φωτογραφία και επεξηγηματικό κείμενο, έτσι ώστε ο χρήστης να έχει μία πλήρη πρώτη εικόνα σχετικά με τα αξιοθέατα και τα σημεία ενδιαφέροντος του Μαραθώνα.

Περισσότερα θα βρείτε στο
www.google.com/maps/d/viewer?oe=UTF8&ie=UTF8&msa=0&mid=zZcNBHkMJnYE.kw1OitHMSB4k.

Γνωριμία με δύο διαφορετικά αλλά ξεχωριστά μουσεία

Το προϊστορικό νεκροταφείο (2000-1600 π.Χ.), που βρίσκεται δίπλα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Το προϊστορικό νεκροταφείο (2000-1600 π.Χ.), που βρίσκεται δίπλα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

Κι από τους τύμβους προχωράμε στα μουσεία. Πιο συγκεκριμένα, σε δύο πολύ ξεχωριστά μουσεία, μικρά αλλά περιεκτικά, που συμπυκνώνουν το απώτατο αλλά και το πρόσφατο παρελθόν του Μαραθώνα, δίνοντάς μας να καταλάβουμε από τι υλικά είναι φτιαγμένη η περιοχή.

Ο πρώτος σταθμός μας είναι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα, δίπλα στον τύμβο των Πλαταιέων, αλλά και στο προϊστορικό νεκροταφείο, που χρονολογείται από το 2000 έως το 1600 π.Χ. και είναι ένας περιποιημένος, στεγασμένος χώρος με ένα μικρό, χαμηλό «μπαλκόνι», πάνω στο οποίο μπορείς να ανέβεις για να έχεις καλύτερη οπτική (το άπειρο μάτι, βέβαια, ίσως να χρειαστεί τη βοήθεια επεξηγηματικού κειμένου ή κάποιου εργαζόμενου στο μουσείο, αφού με την πρώτη ματιά δεν θα καταλάβει πολλά).

Το αρχαιολογικό μουσείο στεγάζεται σε ένα όμορφο κτίσμα, τόσο απ’ έξω όσο και μέσα. Τα ευρήματά του καλύπτουν μία μεγάλη χρονικά περίοδο, από τους προϊστορικούς μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους, προέρχονται από ανασκαφές που έγιναν στον Μαραθώνα και σχετίζονται, για παράδειγμα, με το Σπήλαιο του Πανός στην Οινόη (χώρος διαμονής και ταφής στη νεολιθική περίοδο, αλλά και λατρείας του μεγάλου Πανός την κλασική εποχή), με τον οικισμό στην Μπόριζα και το νεκροταφείο στο Τσέπι (παρουσιάζονται αγγεία από πηλό, εργαλεία από πέτρα, ειδώλια από μάρμαρο, αλλά και κτερίσματα που μαρτυρούν επιρροή απ’ τις Κυκλάδες), με τον Ρωμαίο Ηρώδη τον Αττικό που είχε στην κατοχή του, μεταξύ άλλων, μία έπαυλη στη Μάνδρα της Γριάς (θα δείτε κεφαλές του Ηρώδη και του μαθητή του Πολυδευκίωνα, αλλά και αγάλματα του Ηρώδη και της γυναίκας του Ρηγίλλης), αλλά και με το τρόπαιο των Αθηναίων μετά τη νίκη απέναντι στους Πέρσες (στο μουσείο εκτίθενται το ιωνικό κιονόκρανο μαζί με κομμάτια από τον αρχαίο δεκάμετρο -περίπου- κίονα).

Φόρος τιμής στον μαραθώνιο

Απ’ όλα τα εκθέματα του μουσείου, πάντως, το δικό μου βλέμμα κολλάει, στην κυριολεξία, στην αίθουσα των Αιγυπτίων θεών, με τα θεόρατα αγάλματα -τα γυναικεία αναπαριστούν τη θεά Ισιδα, ενώ τα ανδρικά σχετίζονται με τους Φαραώ- που μοιάζουν σαν να γεννήθηκαν χθες, σαν να μην έχει περάσει ούτε μέρα από πάνω τους.

Τo Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα περιλαμβάνει θησαυρούς από τους προϊστορικούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους, όπως αγάλματα του Ηρώδη του Αττικού και της γυναίκας του Ρηγίλλης, αλλά και μέρη του κίονα που έστησαν οι Αθηναίοι ως τρόπαιο μετά τη νίκη έναντι των Περσών.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Τo Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα περιλαμβάνει θησαυρούς από τους προϊστορικούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους, όπως αγάλματα του Ηρώδη του Αττικού και της γυναίκας του Ρηγίλλης, αλλά και μέρη του κίονα πο

Τα γλυπτά αρχικά βρίσκονταν στο ρωμαϊκό ιερό που δημιουργήθηκε από τον Ηρώδη τον Αττικό στην Μπρεξίζα (χωροταξικά ανήκει στη σημερινή Νέα Μάκρη), το οποίο έμοιαζε με το ιερό του Σαράπιδος στον Νείλο.

Φεύγουμε από το αρχαιολογικό δύο πόντους ψηλότεροι από τις γνώσεις που αποκομίσαμε και κατευθυνόμαστε προς το Μουσείο Μαραθωνίου Δρόμου, στο πάλαι ποτέ κτίριο του δημοτικού σχολείου. Το πρώτο πράγμα που μου κάνει εντύπωση στο μουσείο είναι η συλλογή με τις αφίσες από παλιότερες ολυμπιακές διοργανώσεις.

Μέσα στα λίγα τετραγωνικά μέτρα του τοίχου τον οποίο σκεπάζουν, οι αφίσες είναι ένα ζωντανό παράδειγμα όχι μόνο της Ιστορίας του ολυμπιακού θεσμού, αλλά και της πορείας της ζωγραφικής και της γραφιστικής των τελευταίων εκατό, και παραπάνω, χρόνων (από τον λιτό, δωρικό λυρισμό των αθηναϊκών Αγώνων του 1896, το έγχρωμο στυλ «πολυπολιτισμικότητας» των βελγικών Ολυμπιακών του 1920 κ.λπ.).

Κατά τ’ άλλα, το μουσείο είναι ένα νησί με θησαυρούς, περιλαμβάνει σπάνια κειμήλια που καλύπτουν μια πολύ μεγάλη γκάμα, από το πρώτο Ολυμπιακό μετάλλιο του Σπύρου Λούη μέχρι το πασίγνωστο πανό με τη λέξη «Ελλάς», που δεξιά κι αριστερά πλαισιώνεται από το σύμβολο της ειρήνης που κρατούσε ο Γρηγόρης Λαμπράκης στην ιστορική πορεία του 1963.

Το εμβληματικό φράγμα Μαραθώνα.

PHOTO: ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΗΛΑΣ
Το εμβληματικό φράγμα Μαραθώνα.  PHOTO: ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΗΛΑΣ

Εκπλήξεις σε Γραμματικό και Βαρνάβα

Μετά τις τόσες βόλτες σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, ύστερα από τέτοιο όγκο ιστορικών πληροφοριών που καρφώθηκαν στο μυαλό μας επιθετικά σαν αιχμηρές πινέζες, έχει έρθει η ώρα για πνευματική ανάπαυλα. Παίρνουμε το αυτοκίνητο και ανηφορίζουμε προς τα χωριά, προς το Γραμματικό και τον Βαρνάβα (και τα δύο προστέθηκαν στον δήμο εξαιτίας των διοικητικών αλλαγών που επέφερε ο «Καλλικράτης»). Ο Μαραθωνίτης ξεναγός με προειδοποιεί ότι δεν είναι πολύ κοντά κι έχει απόλυτο δίκιο, καθώς η ώρα περνάει, οι στροφές πυκνώνουν (και δημιουργούν αχνές ζαλάδες) κι εμείς ακόμα να φτάσουμε.

Εν τέλει (και αφού έχουμε δει ένα τεράστιο φίδι να διασχίζει, σαν άλλος περαστικός, τον δρόμο) φτάνουμε μέχρι το Γραμματικό, ένα πάρα πολύ ήσυχο χωριό που το μόνο ζωντανό στοιχείο με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή είναι τα μυρωδάτα λουλούδια στις αυλές των σπιτιών του. Τις ώρες κοινής ησυχίας τα χωριά κοιμούνται και μάλλον κάτι τέτοιο συμβαίνει και στο Γραμματικό, απ’ το οποίο περνάμε μες στο μεσημέρι. Αυτό που περισσότερο αξίζει να έχετε στον νου σας για το Γραμματικό, σε περίπτωση που σχεδιάσετε μια εξόρμηση στον Μαραθώνα, είναι ότι διαθέτει μια πολύ ωραία παραλία, το Σέσι, στο οποίο το καλοκαίρι θα έχει σίγουρα λιγότερο κόσμο συγκριτικά με την κοσμοπλημμύρα του Σχινιά ή άλλων παραλιών της περιοχής.

Πράσινος παράδεισος

Προσάλεσι (Βαρνάβα): ένα καταπράσινο μέρος με ένα μικρό ρέμα αποδείχτηκε από τα ωραιότερα σημεία της εκδρομής στον Μαραθώνα.

PHOTO: VISIT MARATHON
Προσάλεσι (Βαρνάβα): ένα καταπράσινο μέρος με ένα μικρό ρέμα αποδείχτηκε από τα ωραιότερα σημεία της εκδρομής στον Μαραθώνα.  PHOTO: VISIT MARATHON
Κι από το Γραμματικό στο Προσάλεσι Βαρνάβα, που είναι, ίσως, το ωραιότερο μέρος που είδα μέσα στις έξι ώρες της εκδρομής στον Μαραθώνα - ένα τοπίο που μοιάζει με παράδεισο επί γης. Στο πλάτωμα δίπλα στο ρεματάκι υπάρχει μια καντίνα με τραπέζια γύρω τριγύρω. Πιάνουμε κουβέντα με τον υπεύθυνο, έναν νεαρό κύριο που φοράει ένα τισέρτ με παλαίμαχα ροκ είδωλα, ο οποίος μας λέει για τις πιθανές καταβολές της λέξης. «Παλιότερα, όταν περνούσαν οι χωρικοί, τους ρωτούσαν "πού πας;". "Προς άλεση", απαντούσαν» και κάπως έτσι γεννήθηκε το τοπωνύμιο. Πίσω απ’ την καντίνα υπάρχει κι ένα ξύλινο γεφυράκι που οδηγεί στην απέναντι πλευρά του ρέματος (όπως μας είπαν, Προσάλεσι ονομάζεται κι αυτό), απ’ όπου, δεξιά κι αριστερά, έχουν ανοιχτεί μικρά μονοπάτια. Δεν θα μπορέσετε να προχωρήσετε πολύ, όμως και μόνο μια βόλτα να κάνετε ως εκεί αξίζει, για να γεμίσετε με εικόνες πράσινου, που μοιάζει με αγχολυτικό χάπι στα μάτια του μπαϊλντισμένου κάτοικου της Αθήνας. Το Προσάλεσι ενδείκνυται ιδιαίτερα για φυσιολάτρες αθλητές, περιπατητές και ποδηλάτες, γι’ αυτό, αν ανήκετε σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες, σπεύσατε.

Στο χωριό του Βαρνάβα εμείς δεν καταφέραμε να πάμε, λόγω χρόνου που μας πίεζε διαολεμένα, όμως εσείς, αν περάσετε, μπορείτε να επισκεφθείτε το Ευρωπαϊκό Μουσείο Αρτου, έναν εκθεσιακό χώρο αφιερωμένο στο ψωμί, το πιο πολύτιμο τρόφιμο από καταβολής κοινωνιών, που αποτελεί διαχρονικό σύμβολο επιβίωσης και εύρυθμης ζωής των νοικοκυριών. Στο μουσείο εκτίθενται πάρα πολλά και διαφορετικά, μεταξύ τους, δείγματα άρτων, όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από χώρες του εξωτερικού, κεντημένα, ανάγλυφα, μεγάλα, μικρά, με πλεξούδες, με ανέκφραστα ή εκφραστικά προσωπάκια, αναπαριστώντας πολεμιστές, χωρικούς, ακόμα και σε σχήμα πτηνού.

Χαιρετούμε τις φιλήσυχες γειτονιές των χωριών, φεύγουμε, κατηφορίζουμε προς Μαραθώνα και ξεκινάμε γι’ άλλες πολιτείες. Περνώντας απ’ το μικρό Καλέντζι, το οποίο τελικά διασχίζουμε οδικώς χωρίς να σταματήσουμε, μαθαίνω ότι ο οικισμός είναι γνωστός για τις ταβέρνες του, και κυρίως για την Argentina, που σερβίρει «ζουμερές σταβλίσιες μπριζόλες», όπως μου λέει ο εγχώριος συνοδοιπόρος, κανακεύοντας τον τόπο του.

Οι γειτονιές του Μαραθώνα
Εδώ και λίγα χρόνια, μετά τις συνενώσεις που πραγματοποιήθηκαν λόγω του προγράμματος «Καλλικράτης», ο Δήμος Μαραθώνα περιλαμβάνει τους πρώην Δήμους Νέας Μάκρης και Μαραθώνος μαζί με τις πρώην Κοινότητες Γραμματικού και Βαρνάβα (με μεγαλύτερη πληθυσμιακά τη Νέα Μάκρη των 14.000 κατοίκων και μικρότερο το Γραμματικό των 1.400).

Ευρωπαϊκό Μουσείο Αρτου στον Βαρνάβα.

PHOTO: VISIT MARATHON
Ευρωπαϊκό Μουσείο Αρτου στον Βαρνάβα.  PHOTO: VISIT MARATHON

Ιστορικό φράγμα και λίμνη με θέα

Πολλά έχουν απομείνει να δούμε στην περιοχή (η οποία, όπως αποδεικνύεται, έχει ασύλληπτα αξιοθέατα, τα οποία όμως είναι διάσπαρτα, διασκορπισμένα σε όλη την έκτασή της, κάτι που κάνει την περιήγηση στον Μαραθώνα αφενός κουραστική, γιατί έχει πολλές μετακινήσεις, αφετέρου αμείωτα ενδιαφέρουσα). Ενα απ’ αυτά είναι φυσικά και η λίμνη με το περίφημο φράγμα Μαραθώνα. Παρκάρουμε το αυτοκίνητο και μπαίνουμε στον ένα και μοναδικό χώρο εστίασης που υπάρχει στο σημείο (το ομώνυμο Fragma Coffee Restaurant), απ’ όπου ατενίζουμε τη γυαλάδα της λίμνης με χαμηλόφωνο δέος.

Στην Ελλάδα δεν είμαστε πολύ συνηθισμένοι σε τέτοιου είδους τοπία, στην οριοθετημένη ομορφιά των λιμνών, στα αθόρυβα χαρακτηριστικά τους, στην ακινησία των υδάτων τους, γι’ αυτό και μου φαίνεται πολύ περίεργο να βλέπω κρυμμένη στα περίχωρα της Αττικής μία τόσο ωραία λίμνη, που από γεννησιμιού της αντιμετωπίστηκε καλοπροαίρετα και με θέρμη από τους πολίτες της γειτονικής Αθήνας, καθώς σκοπός της ύπαρξής της ήταν να τους ξεδιψάσει.

Η λίμνη (που στις μέρες μας είναι περισσότερο μια αφορμή για βόλτα στον Μαραθώνα) γεννήθηκε πριν από περίπου 86 χρόνια από τους χειμάρρους Χάραδρο (ή Οινόης) και Βαρνάβα, όταν δημιουργήθηκε το φράγμα Μαραθώνα, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες υδροδότησης της πρωτεύουσας, οι οποίες ήταν επιτακτικές μετά και την έλευση των προσφύγων από τη Μικρά Ασία.

Η παραλία Σέσι του Γραμματικού ενδείκνυται για ήρεμο μπάνιο.

PHOTO: VISIT MARATHON
Η παραλία Σέσι του Γραμματικού ενδείκνυται για ήρεμο μπάνιο.  PHOTO: VISIT MARATHON

Η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα (το οποίο, μάλιστα, επενδύθηκε με μάρμαρο από την Πεντέλη) πραγματοποιήθηκε εν μέσω Μεσοπολέμου και διήρκεσε τρία χρόνια, από το 1926 μέχρι το 1929, ενώ χρειάστηκαν να δουλέψουν χιλιάδες εργατικά χέρια προκειμένου να ολοκληρωθεί. Ψάξτε να βρείτε ασπρόμαυρες παλιές φωτογραφίες που καταδεικνύουν το μεγαλείο του έργου για την εποχή, καθώς απεικονίζουν δεκάδες εργάτες που, με τα καπελάκια ηλίου στο κεφάλι (με τέτοια τουλάχιστον μοιάζουν στις φωτογραφίες), είναι σκαρφαλωμένοι στις σκαλωσιές και εργάζονται πυρετωδώς για ένα κατασκευαστικό επίτευγμα που έμελλε να σφραγίσει την Ιστορία τόσο της Αθήνας όσο και της ύδρευσης της χώρας.

Αποχαιρετισμός στον Σχινιά
Κι ενώ η θέα της λίμνης έχει τη δύναμη να κρατήσει τον επισκέπτη καθηλωμένο για πολλές ώρες, για μας έχει φτάσει η στιγμή να φύγουμε. Η Παρασκευή τελειώνει κι έχει έρθει η ώρα να αποχαιρετίσουμε τον Μαραθώνα, γνωρίζοντας μερικά τελευταία διαμαντάκια του.

Περνάμε μπροστά από τον βυζαντινό πύργο της Οινόης (αν τον δείτε σε φωτογραφία θα τον αναγνωρίσετε από μερικές οπές που χάσκουν πάνω στην επιφάνειά του σαν ανοιγμένα στόματα), αλλά και από το εκκλησάκι της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας, όπου υπάρχει αντίγραφο του τροπαίου της μάχης του Μαράθωνα, καθώς θεωρείται ότι εκεί το τοποθέτησαν στην αρχαιότητα οι νικητές (ό,τι έχει απομείνει από το γνήσιο τρόπαιο εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα).

Δυστυχώς το ιερό της θεάς Ισιδος στην παραλία της Μπρεξίζας, στη Νέα Μάκρη, δίπλα στην εκκλησία της Αγίας Κυριακής είναι κλειστό και το βλέπουμε μόνο απ’ έξω (περάστε από εκεί αν σας βγάλει ο δρόμος, παρότι δεν μπαίνουμε μέσα είναι ίσως το πιο... ευχάριστα παράλογο κομμάτι του οδοιπορικού στον Μαραθώνα, το να βλέπουμε δηλαδή ένα αιγυπτιακού τύπου ιερό της ρωμαϊκής εποχής να παρεμβάλλεται, σαν ιστορικό παράσιτο, στη ροή της ζωής της Νέας Μάκρης).

Η λίμνη Μαραθώνα γεννήθηκε κατά τον Μεσοπόλεμο, για να υδροδοτήσει την Αθήνα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Η λίμνη Μαραθώνα γεννήθηκε κατά τον Μεσοπόλεμο, για να υδροδοτήσει την Αθήνα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

Μια από τις τελευταίες μας στάσεις είναι στον Σχινιά, στην πιο αγαπημένη παραλία της Αθήνας, απ’ την οποία έχουν περάσει γενιές και γενιές, εκεί όπου πολλοί από εμάς μεγαλώσαμε.

Τις καθημερινές, τώρα που δεν έχει μπει ακόμα για τα καλά το καλοκαίρι, το πευκοδάσος και η αμμουδιά είναι άδεια, χωρίς κόσμο, χωρίς φασαριόζικες παρέες ή ζωηρές οικογένειες που κάνουν πικ νικ (χαρακτηριστικά γνωρίσματα του καλοκαιρινού Σχινιά). Ετσι άδειο, μόνο και υπέροχο αποχαιρετώ τον Σχινιά, την παραλία της παιδικής μου ηλικίας, για να επιστρέψω λίγο πιο ευτυχισμένη στην Αθήνα της ενήλικης ζωής.

Στα μουσεία της περιοχής

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα βρίσκεται στη θέση Βρανά, στην οδό Πλαταιών 114 (τηλ.: 22940 55155, odysseus.culture.gr/h/1/gh151.jsp?obj_id=3542). Το Μουσείο Μαραθωνίου Δρόμου θα το βρείτε στη συμβολή της λεωφόρου Μαραθώνος με την 25ης Μαρτίου (τηλ.: 22940 67617, facebook: Μουσείο Μαραθωνίου Δρόμου), ενώ το Ευρωπαϊκό Μουσείο Αρτου στην οδό Ανδρούτσου 7 στον Βαρνάβα (τηλ.: 22950 97870, mouseio-psomiou.com).

Ο θησαυρός του Ραμνούντα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

Ενας από τους θησαυρούς του Μαραθώνα είναι και ο Ραμνούντας, που βρίσκεται σε μια πεδιάδα του Γραμματικού με φόντο τη θάλασσα. Πρόκειται για έναν αρχαίο αττικό δήμο που έχει διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση, ένα σημαντικό, ιδιαίτερο και εντυπωσιακό μνημείο, στο οποίο, όπως αναφέρουν οι ιστορικές πληροφορίες, σώζονται τα ιερά της Νεμέσεως (αγροτική θεά) και του Αμφιάραου, το φρούριο, τάφοι, αλλά και σπίτια (σε κατάσταση ερειπίων). Τον 19ο αιώνα τόσο ο Βρετανός John Peter Gandy Deering όσο και οι Ελληνες Δημήτρης Φίλιος και Βαλέριος Στάης ερεύνησαν και ανέσκαψαν τον Ραμνούντα.

Ελευθερία Αλαβάνου,
Φωτογραφίες: Γιώργος Πατρουδάκης

 

 

Αντίγραφο του Θησαυρού των Αθηναίων (το αυθεντικό κτίριο είναι στους Δελφούς) το φράγμα Μαραθώνα.

Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης
Αντίγραφο του Θησαυρού των Αθηναίων (το αυθεντικό κτίριο είναι στους Δελφούς) το φράγμα Μαραθώνα.  Φωτογραφία: Γιώργος Πατρουδάκης

ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΠΟΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ