Φονικός σεισμός στην Πάρνηθα: Όταν ο χρόνος σταμάτησε στις 14:56
Άνδρες της ΕΜΑΚ αναζητούν επιζώντες στα συντρίμμια πολυκατοικίας στο Μενίδι (Copyright: Eurokinissi/Χρήστος Μπόνης)

ΦΟΝΙΚΟΣ ΣΕΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΝΗΘΑ: ΟΤΑΝ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕ ΣΤΙΣ 14:56

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται από τον φονικότερο σεισμό των τελευταίων 50 ετών

Πέρασαν είκοσι χρόνια. Είκοσι ολόκληρα χρόνια από την 7η Σεπτεμβρίου 1999 όταν και σημειώθηκε ο σεισμός της Πάρνηθας, που άφησε πίσω του 143 νεκρούς στον θάνατο 143 ανθρώπους και περίπου 2.000 τραυματίες, καθώς και 50.000 άστεγους.

Είναι ενδεικτικό ότι οι καταυλισμοί που δημιουργήθηκαν για την προσωρινή στέγαση των σεισμοπαθών εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται 10 χρόνια μετά. Οι ζημιές που προκλήθηκαν από τον εγκέλαδο έφτασαν τα 3 δισ. ευρώ. Ο σεισμός της 7ης Σεπτεμβρίου είναι ο φονικότερος σεισμός των τελευταίων 50 ετών και η μεγαλύτερη φυσική καταστροφή.

Το ρολόι έδειχνε 14:56 και ο Εγκέλαδος πραγματοποίησε το χτύπημά του. Ο σεισμός με μέγεθος 5,9 της κλίμακας Ρίχτερ αν και δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρός κράτησε 15 δευτερόλεπτα, είχε επίκεντρο 18 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, μεταξύ Αχαρνών και Πάρνηθας και το εστιακό του βάθος ήταν από  9 έως 14 χιλιόμετρα.

Η αρχική ανακοίνωση του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ανέφερε ότι ο σεισμός προκλήθηκε από ρήγμα μήκους 15 χιλιομέτρων που καλύπτει την περιοχή μεταξύ Πεντέλης και Πάρνηθας.

Με βάση τη μελέτη δορυφορικών δεδομένων που εξετάζουν την παραμόρφωση καθ' ύψος του εδάφους που επιβεβαιώθηκε αργότερα από σεισμολογική μελέτη, και έγινε το 2008 αποδεκτή και από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο βρέθηκε ότι έγιναν δύο σεισμοί, μεγέθους 5,8 και 5,5 Ρίχτερ, σε διαφορετικά ρήγματα και με διαφορά 3,5 δευτερολέπτων ο ένας από τον άλλο.

Σωστικά συνεργεία ερευνούν τα συντρίμμια της Ρικομέξ (Copyright: Eurokinissi/Τατιάνα Μπόλαρη)

Η κατάρρευση του «χάρτινου» πύργου της Ρικομέξ και οι νεκροί στη «Φαράν», τη «Φιλοπλαστ» και την «ΒΙΟΚΥΤ»

Κατά τη διάρκεια του φονικού σεισμού το εξαώροφο κτίριο της Ρικομέξ, στο Μενίδι, που στεγάζονταν οι εταιρείες Ρικομέξ και Εστία Εμπορική, κατέρρευσε σαν «χάρτινος» πύργος. Το αποτέλεσμα ήταν να βρουν τραγικό θάνατο 39 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και δύο έγκυες γυναίκες.

Πέντε χρόνια μετά η επιχείρηση κήρυξε πτώχευση. Το 2007 πραγματοποιήθηκε η εκδίκαση της υπόθεσης και από τους 33 κατηγορούμενους για την κατάρρευση του εργοστασίου όλοι απαλλάχθηκαν από τις κατηγορίες με ασαφή αιτιολογία. Σε συγγενείς μερικών από τα θύματα δόθηκαν αποζημιώσεις που έφταναν 17.000 € για νεκρό αδελφό, 30.000 € για νεκρό γονιό και 40.000 € για κάθε νεκρό παιδί.

Το Μάιο του 2010 αποφασίστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας ότι η Νομαρχία έχει αυτοτελείς ευθύνες, καθώς δεν διενήργησε σωστά τους προληπτικούς και κατασταλτικούς ελέγχους στην κατασκευή του εργοστασίου και πρέπει να αποζημιώσει τα θύματα με 18 εκατομμύρια ευρώ.

Τελικά το 2012 αποφασίστηκε από το Περιφερειακό Συμβουλίο Αττικής η καταβολή 13 εκατομμυρίων € σε συγγενείς των θυμάτων από τους πόρους της περιφέρειας.

Ενδεικτικό είναι το βίντεο που τράβηξε ο δημοσιογράφος Φώτης Καρύδας λίγη ώρα μετά τον σεισμό και αποτυπώνουν τις εικόνες καταστροφής στο χώρο της Ρικομέξ.

Μάλιστα εκτός από τους νεκρούς στη Ρικομέξ, έχασαν τη ζωή τους οκτώ ακόμη άνθρωποι στη «Φαράν», 3 στο εργοστάσιο «Φιλοπλάστ ΕΠΕ» και 6 στο εργοστάσιο «ΒΙΟΚΥΤ».

Η μοιραία πολυκατοικία στη Νέα Φιλαδέλφεια (Copyright: Eurokinissi/ Χρήστος Μπόνης)

Η εκδίκαση των υπόλοιπων υποθέσεων

Άλλες υποθέσεις καταρρεύσεων που εκδικάστηκαν, ήταν η κατάρρευση πολυκατοικίας στη Νέα Φιλαδέλφια, όπου άλλοι εφτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Για την κατάρρευση κατηγορήθηκαν τεχνικοί εκπρόσωποι του DIA και του Continent (πολυκαταστήματα της εποχής), οι οποίο αθωώθηκαν σε α΄ βαθμό.

Ο ιδιοκτήτης της ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ, όπου πέθαναν 3 γυναίκες, βρέθηκε ένοχος σε α΄ βαθμό για ανθρωποκτονία από αμέλεια, με ποινή φυλάκισης οχτώ μηνών, αλλά πέθανε πριν αυτή πραγματοποιηθεί.

Για την κατάρρευση του εργοστασίου Faran, οι τέσσερις κατηγορούμενοι αθωώθηκαν. Για την κατάρρευση πολυκατοικίας στην οδό Ψυχάρη, στη Μεταμόρφωση τα αδικήματα παραγράφηκαν. Εκεί πέθαναν οχτώ άνθρωποι, ενώ πυροσβέστες ανέσυραν ζωντανά δύο μικρά παιδιά στην αγκαλιά του νεκρού πατέρα τους. Η δίωξη του ιδιοκτήτη, του πολιτικού μηχανικού και του αρχιτέκτονα του εργοστασίου Φουρλή, για ανθρωποκτονία από πρόθεση με ενδεχόμενο δόλο, παύθηκε το 2001 ύστερα από βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών.

Σπίτια όπως αυτό της φωτογραφίας κατέρρευσαν από τον εγκέλαδο (Copyright: Τατιάνα Μπόλαρη)

Οι καταστροφές από τον εγκέλαδο 

Την επόμενη ημέρα του σεισμού, το ΥΠΕΧΩΔΕ όρισε ομάδες που αποτελούνταν από δύο μηχανικούς να ερευνήσουν τις καταστροφές στις περιοχές που επηρεάστηκαν από το σεισμό.

Ύστερα από οπτική έρευνα τα κτίρια χαρακτηρίζονταν πράσινα αν η φέρουσα δομή δεν είχε ζημιές, κίτρινα αν η φέρουσα δομή είχε υποστεί επιδιορθώσιμες ζημιές και κόκκινα αν τα κτίρια είχαν υποστεί τόσες πολλές ζημιές που δεν μπορούσαν να επισκευαστούν και έτσι έπρεπε να κατεδαφιστούν.

Στους Θρακομακεδόνες το 84% των σπιτιών χαρακτηρίστηκε κόκκινο ή κίτρινο, στα Άνω Λιόσια το 64% και στη Φυλή το 56%. Τα περισσότερα «κόκκινα» κτίρια βρίσκονταν στις Αχαρνές και τα Άνω Λιόσια.

Μεγάλα εργοστάσια που βρίσκονταν στη περιοχή και υπέστησαν σοβαρές ζημιές από το σεισμό, ήταν των Ricomex ΑΕ, Αφοί Φουρλή ΑΕΒΕ, Παπουτσάνης ΑΒΕΕ και Φαράν ΑΒΕΕ, οι οποίες όλες είχαν σημαντικές οικονομικές απώλειες λόγω του σεισμού.

Ο σεισμός προκάλεσε μεγάλες ζημιές στο καζίνο Mont Parnes, στην Πάρνηθα, με αποτέλεσμα το κέντρο διασκέδασης να κατεδαφιστεί, ενώ το μισό κτίριο τέθηκε εκτός λειτουργίας εξαιτίας της μετατόπισής του από την κατακόρυφο. Το κτίριο αποφασίστηκε τελικά να κατεδαφιστεί και στη θέση του να ανεγερθεί ένα νέο.

Το Στάδιο Νίκος Γκούμας στη Νέα Φιλαδέλφεια, έδρα της ΑΕΚ υπέστη τόσες ζημιές, ιδίως στις θύρες 3 και 16, από το σεισμό ώστε να έπρεπε να κατεδαφιστεί. Συνολικά από το σεισμό κατέρρευσαν 110 κτίρια, 5.222 κρίθηκαν κατεδαφιστέα και 38.165 επισκευάσιμα.

Το «αποτύπωμα» του σεισμού σε σπίτι στο Μενίδι (Copyright: Eurokinissi/Χρήστος Μπόνης)

Αλώβητη η Ακρόπολη και δεκάδες μνημεία

Η Ακρόπολη και τα άλλα μνημεία της Αθήνας είτε έμειναν αλώβητα είτε είχαν μικρές υλικές ζημιές. Στον Παρθενώνα και στο Ερέχθειο παρατηρήθηκε ελαφρά περιστροφή κάποιων κιόνων, χωρίς σημαντικά αποτελέσματα.

Αρκετά από τα κτίρια με πλίνθινη τοιχοποιία που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα δεν υπέστησαν ζημίες, αν και κάποια από αυτά τα κτίρια χαρακτηρίστηκαν κόκκινα, μερικά διατηρητέα (δηλαδή κτίρια τα οποία δεν πρέπει να κατεδαφιστούν).

Η Μητρόπολη Αθηνών, η οποία είχε υποστεί ζημιές και από το σεισμό του 1981, χρειάστηκε να αναστηλωθεί. Μνημεία στα οποία προκλήθηκαν σημαντικές ζημιές από το σεισμό ήταν η μονή Δαφνίου και το κάστρο της Φυλής, που χρονολογείται από τον 5ο αιώνα π.Χ., όπου στους τοίχους εμφανίστηκαν μεγάλες ρωγμές.

Όσον αφορά τις υποδομές, μια κατολίσθηση καθώς και αρκετές ρωγμές αναφέρθηκαν κατά μήκος του δρόμου που οδηγεί στην κορυφή της Πάρνηθας και βρισκόταν κοντά στο επίκεντρο, αλλά κατά τα άλλα οι ζημιές στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο ήταν μικρές ενώ δεν παρατηρήθηκαν ζημιές στο Μετρό της Αθήνας.

Μικρές ζημιές αναφέρθηκαν επίσης στο δίκτυο υδροδότησης κοντά στο επίκεντρο, με μικρές διαρροές σε υψηλής πίεσης σωλήνες. Το δίκτυο παροχής φυσικού αερίου και το δίκτυο αποχέτευσης δεν υπέστησαν καταστροφές.

Στα λιμάνια της Ελευσίνας και του Πειραιά οι ζημιές ήταν μικρές, καθώς οι μόνες που παρατηρήθηκαν ήταν η μετακίνηση κατά 10 εκατοστά μερικών τοίχων στις αποβάθρες, επειδή κατακάθισαν, με αποτέλεσμα την ελαφρά παραμόρφωση των σιδηροτροχιών των γερανών και κάποιες διακοπές στο ηλεκτρικό δίκτυο.

 

Δεκάδες άνθρωποι για χρόνια συνέχισαν τη ζωή τους μέσα σε σκηνές και κοντέινερ (Copyright: Eurokinissi)

Η ζωή των σεισμόπληκτων σε σκηνές και στα κοντέινερ

Την επομένη του σεισμού, στήθηκαν 101 καταυλισμοί σεισμοπλήκτων σε διάφορα σημεία της πόλης. Στους καταυλισμούς τοποθετήθηκαν 5.700 κοντέινερ, για την προσωρινή στέγαση των σεισμόπληκτων.

Μέχρι το 2004, είχαν κλείσει μόλις οι 19 από αυτούς τους καταυλισμούς, παρά τις υποσχέσεις του τότε υφυπουργού ΠΕΧΩΔΕ Γ. Τσακλίδη ότι «μέχρι το καλοκαίρι θα έχουν κλείσει οριστικά όλοι οι καταυλισμοί σεισμοπλήκτων στην Αττική. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν είναι δυνατόν να βρουν την Αθήνα με κοντέινερ».

Μέχρι το 2009, παρέμενε στη θέση του περισσότερο από το ένα τρίτο των κοντέινερ, περίπου 2.200 (έναντι 2.931 το 2008), το 80% στο Μενίδι και στα Άνω Λιόσια.

Η τουρκική βοήθεια

Σημειώνεται ότι ο σεισμός έλαβε χώρα λιγότερο από ένα μήνα μετά από έναν (πολύ μεγαλύτερης κλίμακας) σεισμό στην Τουρκία. Αυτή η ιδιόμορφη διαδοχή των σεισμών και η αμοιβαία βοήθεια των δύο χωρών, έδωσαν την αφορμή για συζητήσεις οι οποίες έγιναν γνωστές ως η «ελληνοτουρκική διπλωματία των σεισμών».

Η Τουρκία ανταπέδωσε την ενίσχυση που ήρθε από την Ελλάδα αμέσως μετά το σεισμό στις 17 Αυγούστου 1999 στη Νικομήδεια. Η τουρκική ενίσχυση ήταν η πρώτη που έφτασε στις πληγείσες περιοχές, με την πρώτη εικοσαμελή ομάδα διάσωσης να φτάνει στην Αθήνα εντός 13 ωρών μετά το χτύπημα του Εγκέλαδου. Τα τηλέφωνα στα Ελληνικά Προξενεία και την Πρεσβεία της Τουρκίας κυριολεκτικά μπλόκαραν από τους Τούρκους πολίτες που προσέφεραν αίμα

Αντί επιλόγου: Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει 20 χρόνια μετά το χτύπημα του Εγκέλαδου οι πληγές παραμένουν ακόμα ανοιχτές και δύσκολα θα κλείσουν. Πολλώ δε μάλλον για εκείνους που έχασαν δικούς τους ανθρώπους...

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ