Στέφανος Πασβάντης:«Αιχμαλωτίζει» με τον φακό του μνημεία της Θεσσαλονίκης

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΑΣΒΑΝΤΗΣ:«ΑΙΧΜΑΛΩΤΙΖΕΙ» ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΚΟ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Γνωστά-άγνωστα, ξεχασμένα και αθέατα μνημεία της Θεσσαλονίκης-κρυμμένα, σε ακάλυπτους πολυκατοικιών και αυλές σπιτιών φέρνει στο φως ο ερασιτέχνης φωτογράφος Στέφανος Πασβάντης

Εραστής των αρτ ντεκό κτιρίων που σώθηκαν και κοσμούν μέχρι σήμερα τη Θεσσαλονίκη αιχμαλωτίζει σχεδόν καθημερινά την ομορφιά τους, καταγράφει τα κακώς κείμενα σε ιστορικά σημεία της πόλης, ευαισθητοποιώντας και κινητοποιώντας με τα «κλικ» του πολίτες, κοινωνικές ομάδας ακόμη και την Πολιτεία για την συντήρηση και διάσωσή τους.

«Έλα να σου δείξω που είναι το Οθωμανικό λουτρό. Ξέρω που είναι» είπε ένας γέροντας στον Στέφανο Πασβάντη και αμέσως τον ανέβασε στην ταράτσα του σπιτιού του στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης το 2016. «Να το!» Θα ρθεις αύριο το πρωί. Mένει μια κυρία και θα χτυπήσεις το κουδούνι πριν πάει στη δουλειά για να σου ανοίξει και να το φωτογραφίσεις». Μέχρι τότε οι περισσότεροι τον παρέπεμπαν λανθασμένα στα… λουτρά Παράδεισος που βρίσκονται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Αδυναμία του Στέφανου Πασβάντη είναι τα αρτ ντεκό κτίρια που σώθηκαν και κοσμούν μέχρι σήμερα τη Θεσσαλονίκη

Καιρό πριν ο ερασιτέχνης φωτογράφος είχε διαβάσει στο διαρκή κατάλογο κηρυγμένων μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού ότι υπάρχει ένα διατηρητέο λουτρό κάπου στην Ακρόπολη της πόλης χωρίς όμως να το ορίζει ακριβώς. Ούτε όμως και στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης που ζήτησε πληροφορίες γνώριζε για την ύπαρξή του. Δεν το ‘βαλε όμως κάτω. Μπήκε στο google earth προσπάθησε να το εντοπίσει από πάνω, και να δει σε ποιο οικοδομικό τετράγωνο θα μπορούσε να βρίσκεται.

Μετά την προτροπή του γέροντα το επόμενο πρωί ο Στέφανος Πασβάντης μπήκε στη μονοκατοικία, πέρασε από μία στοά για να βγει στον ακάλυπτο της οικοδομής μέχρι να βγει στο μνημείο. Εκεί αντίκρυσε ένα ερείπιο μέσα στην αυλή το οποίο χρησιμοποιούσε η ιδιοκτήτρια του σπιτιού ως αποθηκευτικό χώρο.

to_mpei_hamam_me_ta_loytra_paradeisos_pano_stin_egnatia.jpg
Το Μπέη Χαμάμ με τα λουτρά Παράδεισος πάνω στην Εγνατία

 

Η επιμονή του να αναδείξει τα αθέατα μνημεία συνεχίστηκε και το επόμενο διάστημα

Στον διαρκή κατάλογο μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού ήταν και μια κρήνη στην Ξηροκρήνη Θεσσαλονίκης χωρίς όμως να προσδιορίζεται πάλι η ακριβής της θέση. Παλιότερα η κρήνη ήταν ελεύθερα προσβάσιμη και ορατή, τις τελευταίες δεκαετίες όμως εγκλωβίστηκε μέσα σε ένα οικοδομικό τετράγωνο που ανεγέρθηκε στην περιοχή.

«Οπότε πήγα πάλι, την έψαχνα και δεν την έβρισκα. Περίμενα. Βγαίνει μια κυρία από μια οικοδομή και την ρωτάω αν έχει θέα στον ακάλυπτο. Αμέσως μετά την ρωτάω αν έχει κάτι περίεργο εκεί. Έχει ένα πηγάδι μου απάντησε. Τότε είπα εδώ είμαστε. Δεν το είπε κρήνη, το είπε πηγάδι αλλά ήδη είχα καταλάβει… Και αμέσως με οδήγησε για να δω το μνημείο». Αφού πήδηξε τον φράχτη του ακάλυπτου σκαρφάλωσε στον τοίχο της διπλανής οικοδομής και αποθανάτισε την διατηρητέα βρύση.

Από αριστερά: Η αθέατη κινστέρνα της Ξηροκρήνης / Παλιά Οθωμανική τράπεζα, σήμερα είναι το Κρατικό Ωδείο / Οικία-Μέγαρο στην οδό Φιλίππου του 1920

Κρυμμένο μέσα την καρδιά του κέντρου της Θεσσαλονίκης βρίσκεται και ένα σύμπλεγμα κτιρίων το οποίο χρησιμοποιούνταν ως εμπορικό κέντρο. Το κτιριακό συγκρότημα έχει όψη σε ένα καταργημένο πλέον δρόμο, την οδό Προύσσας ο οποίος βρίσκεται μεταξύ Συγγρού, Ερμού, Πάικου και Καποδιστρίου. «Είδα μια παλιά κάτοψη που έδειχνε το κομμάτι αυτό σε μια έκδοση του υπουργείου Πολιτισμού και το συνδύασα με το γνωστό βιβλίο του Βασίλη Δημητριάδη, Η Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας (1430-1912) και είπα θέλω να το απαθανατίσω».

Είναι ένα αθέατο μνημείο το οποίο παραμένει κλειστό και έρημο. Κάποια στιγμή κατάφερε να του άνοιξαν την πόρτα από ένα άλλο κτίριο και το φωτογράφισε. Το κτίριο διαθέτει μαρμάρινη πρόσοψη και χρονολογείται η κατασκευή του το 1912. «Είναι ένα μοναδικό δείγμα της εποχής εκείνης που έχει μείνει στην πόλη αλλά δυστυχώς είναι εγκλωβισμένο».

Στέφανος Πασβάντης:«Αιχμαλωτίζει» με τον φακό του μνημεία της Θεσσαλονίκης
Στέφανος Πασβάντης
Στέφανος Πασβάντης:«Αιχμαλωτίζει» με τον φακό του μνημεία της Θεσσαλονίκης
Στέφανος Πασβάντης:«Αιχμαλωτίζει» με τον φακό του μνημεία της Θεσσαλονίκης

Την ευαισθητοποίηση της Πολιτείας προκάλεσε πριν λίγους μήνες και μία φωτογραφία του Τοπ Χανέ με τις μπαρουταποθήκες στο φρούριο του Βαρδαρίου τα οποία αποθανάτισε χωρίς το τόξο και την επιγραφή τα οποία… έλειπαν από το μνημείο. Η φωτογραφία του Στέφανου Πασβάντη η οποία ανέβηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν και η αφορμή για να μεριμνήσει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης για την μελλοντική αποκατάσταση του μνημείου.

diatiritea_ktiriaepi_tis_katoyni_sta_ladadika.jpg
Διατηρητέα κτίρια επί της Κατούνη στα Λαδάδικα
«Η Θεσσαλονίκη έχει ανάγκη το κάθε μνημείο της γιατί ο 20ός αιώνας ήταν ιδιαίτερα καταστροφικός για την πόλη»

Δεκάδες εγκλωβισμένα αθέατα, ξεχασμένα και κακοσυντηρημένα μνημεία γίνονται μαγνήτης του φωτογραφικού φακού του εδώ και δεκαετίες. Μεταξύ άλλων το σπίτι του Αγά στο Ρετζίκι, ένα πυργόσπιτο το οποίο έχει την αρχαιότερη πόρτα στη Θεσσαλονίκη (είναι ξύλινη, καλυμμένη με ελάσματα σιδερένια όπως οι πόρτες των μοναστηριών), εγκαταλελειμμένα ιδιωτικά λουτρά που έχουν μετατραπεί σε σκουπιδότοπο ή καταλύματα άστεγων αλλά και ο πύργος του Άμποτ στο κτήμα Δελασάλ, ο πύργος του Πρασακάκη στην Πυλαία και πολλά άλλα που δίνουν μάχη επιβίωσης με το χρόνο.

siderofrahti_porta_sto_spiti_toy_aga_sto_retziki.jpg
Σιδερόφραχτη πόρτα στο σπίτι του Αγά στο Ρετζίκι

Όπως εξηγεί ο ίδιος κάποιες φωτογραφίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν αργότερα και ως τεκμήρια. «Θέλεις να αποτυπώσεις πράγματα τα οποία δεν τα βλέπεις σε βιβλία ή οπουδήποτε αλλού με τη δική σου ματιά, με το δικό σου τρόπο» είπε στο ethnos.gr ο Στέφανος Πασβάντης. Έχοντας σπουδάσει συντήρηση έργων τέχνης αλλά και Ελληνικό Πολιτισμό στο ΕΑΠ αποθανατίζει με πάθος κρυφές και φανερές γωνιές της Θεσσαλονίκης αφού πρώτα αναζητήσει υλικό σε παλιά βιβλία και λευκώματα. «Οι πληροφορίες για πολλά μνημεία είναι δυσεύρετες. Και σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να ψάξεις και να ανακαλύψεις και συχνά βγάζεις και μόνος σου συμπεράσματα παρατηρώντας τα κτίρια και μιλώντας με ανθρώπους. Βλέπεις πιο ουσιαστικά κάποια πράγματα».

«Οι πληροφορίες για πολλά μνημεία είναι δυσεύρετες. Και σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να ψάξεις και να ανακαλύψεις»

Στόχος του να «βγάλει» μέσα από τα κλικ την ιστορία των κτιρίων, να τα καταγράψει και να τα γνωστοποιήσει και στους άλλους. «Είναι ένα παιχνίδι αλληλεπίδρασης. Θέλουμε να δώσουμε ερεθίσματα για να προστατευθούν μνημεία και σημαντικά κτιριακά σύνολα της πόλης. Είναι και μια πίεση κατά κάποιο τρόπο για την αξιοποίηση των μνημείων αλλά και για να ασχοληθεί πιο ολοκληρωμένα για την αποκατάστασή και ανάδειξή τους η Πολιτεία. Η Θεσσαλονίκη έχει ανάγκη το κάθε μνημείο που υπάρχει γιατί ο 20ος αιώνας ήταν ιδιαίτερα καταστροφικός για την πόλη. Ήταν η πυρκαγιά και λίγο αργότερα η άναρχη ανοικοδόμηση που κατέστρεψε τα πάντα. Στην ουσία ελάχιστα είναι τα σημεία της πόλης που έχουν μείνει αναλλοίωτα». Αν και δεν ξεχωρίζει φωτογραφίες, έχει αδυναμία σε κτίσματα της δεκαετίας του 20 και του 30, αρτ ντεκό πολυκατοικίες αλλά και αθέατα οθωμανικά μνημεία της πόλης.

prosopsi_tis_stoas_saoyl_os_emporiki_stoa_kai_stegazontan_kai_i_trapeza_toy_modiano.jpg
Πρόσοψη της Στοάς Σαούλ ως εμπορική στοά και στεγάζονταν και η τράπεζα του Μοδιάνο
Το «Κόκκινο σπίτι» αγόρασε και αναπαλαίωσε ο επιχειρηματίας Ιβάν Σαββίδης

Τα μνημεία μιλούν από μόνα τους

Ο επίμονος φωτογράφος χαρακτηρίζει πρόκληση την δυνατότητα να αποκτήσει πρόσβαση στο εσωτερικό ιδιωτικών διατηρητέων κτιρίων που κουβαλούν σημαντικά ιστορικά φορτία και να τα αποτυπώσει, όπως το Παζάρ Χαμάμ και το Πασά Χαμάμ ή το γνωστό Αλκαζάρ στα οποία δεν υπάρχει πρόσβαση στο εσωτερικό τους καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες αποκατάστασης αλλά και σε ιδιωτικά κτίρια. Ένα από αυτά είναι το Κόκκινο σπίτι που αγόρασε και αναπαλαίωσε ο επιχειρηματίας Ιβάν Σαββίδης.

eisodos_kokkinoy_spitioy.jpg
Είσοδος Κόκκινου σπιτιού

«Ξέρουμε από παλιές φωτογραφίες και δημοσιεύσεις πώς ήταν ο εσωτερικός του διάκοσμος. Θα ήθελα να αποτυπώσω την αναγέννησή του». Σύμφωνα με τον ίδιο το πρόβλημα της αποκατάστασης αφορά περισσότερο τα διατηρητέα κτίρια που ανήκουν σε ιδιώτες. «Σε κάθε περίπτωση το υπουργείο κάποια στιγμή θα ασχοληθεί με τα δικά του μνημεία και αυτά κάποτε θα αποκατασταθούν. Η πολιτεία πρέπει να δώσει κίνητρα και το όραμα της ανάπτυξης να μπει στη ζωή της πόλης. Έχουμε το παράδειγμα του Ιβάν Σαββίδη. Η οικονομική ανάπτυξη της πόλης θα βοηθήσει και στην διάσωση κάποιων ιστορικών κτισμάτων».

to_karypeion_melathron.jpg
Το Καρύπειον Μέλαθρον
«Τα μνημεία της Θεσσαλονίκης είναι ζωντανοί μάρτυρες της ιστορίας της»

Ιδιαίτερο φωτογραφικό ενδιαφέρον έχει για τον ίδιο όλο το ιστορικό κέντρο της πόλης. Το οικοδομικό τετράγωνο το οποίο αποτελείται από το παλιό αρχοντικό Αλατίνη, ο Φραγκομαχαλάς, η περίπτωση της Οθωμανικής τράπεζας που στεγάζεται σήμερα το Κρατικό Ωδείο, η τράπεζα Θεσσαλονίκης, η στοά Μαλακοπής ξεχωρίζει για τον παθιασμένο φωτογράφο. «Αν φροντιστεί και αναδειχθεί το συγκεκριμένο κτιριακό σύνολο το αποτέλεσμα θα είναι εκπληκτικό. Θα τρίβουμε τα μάτια μας. Υπάρχουν εξαιρετικά κτιριακά σύνολα Τα μνημεία της πόλης είναι ζωντανοί μάρτυρες της ιστορίας της».

o_ieros_naos_tis_agias_sofias.jpg
Ο ιερός ναός της Αγίας Σοφίας

Δεν αρκεί όμως μόνο η αναστήλωση μνημείων και αποκατάσταση κτιρίων όπως είπε. «Θυμώνω όταν αποθανατίζω παρκαρισμένα αυτοκίνητα στον αυλόγυρο της Αγίας Σοφίας. Είναι ένα κορυφαίο μνημείο της πόλης στο οποίο συμπεριφερόμαστε με ασέβεια. Όπως και ο περίβολος της Ροτόντα όταν σκεπάζεται από γκράφιτι. Είναι κλικ που χτυπούν το καμπανάκι».

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ