Πώς μεθόδευσε η Τουρκία την εισβολή στην Κύπρο

ΠΩΣ ΜΕΘΟΔΕΥΣΕ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Ο Μακάριος απειλεί σφαγή και η αμερικανική κυβέρνηση επεμβαίνει

Το Δεκέμβριο του 1963, σε μια περίοδο με μεγάλη οξύτητα ανάμεσα στις δύο κοινότητες του νησιού, ο Πρόεδρος Μακάριος επιχείρησε να τροποποιήσει βασικά σημεία των κανόνων που είχε θεσπίσει η Συμφωνία της Ζυρίχης για τη συμβίωση των δύο κοινοτήτων και είχαν ενσωματωθεί στο Σύνταγμα του νεαρού κράτους, αλλά είχαν αποδειχτεί ανεφάρμοστες.

Η απόπειρα του Μακαρίου, που υπερτιμούσε τις δυνατότητες της ελληνοκυπριακής πλευράς, αποτέλεσε καταλύτη για την εξέλιξη συγκρούσεων ανάμεσα σε ένοπλα ελληνοκυπριακά και τουρκοκυπριακά σώματα, με κορυφαίες στιγμές τη χάραξη της «πράσινης γραμμής» (Δεκέμβριος 1963) και την αποστολή ειρηνευτικού σώματος του Ο.Η.Ε. (Μάρτιος 1964).

Η τουρκοκυπριακή οργάνωση Τ.Μ.Τ, η οποία ήταν υπέρ του τοπικού διαχωρισμού των κοινοτήτων (ως τότε ζούσαν αναμειγμένες), με σκοπό την προστασία των Τουρκοκυπρίων, συγκέντρωσε σταδιακά στους τουρκοκυπριακούς οικισμούς όλους τους Τουρκοκύπριους του νησιού, διώχνοντας τους Ελληνοκύπριους. Έτσι, το μεγαλύτερο μέρος των Τουρκοκύπριων συγκεντρώθηκε στους λεγόμενους «θύλακες», που κάλυπταν μικρή έκταση του εδάφους της Κύπρου. Επακολούθησε η απόπειρα της ελληνοκυπριακής πλευράς να διαλύσει τους τουρκοκυπριακούς θύλακες, με επικεφαλής τον αντιστράτηγο Γεώργιο Γρίβα, απόπειρα που προκάλεσε νέες αιματηρές συγκρούσεις.

Η τουρκοκυπριακή οργάνωση Τ.Μ.Τ συγκέντρωσε σταδιακά στους τουρκοκυπριακούς οικισμούς όλους τους Τουρκοκύπριους του νησιού, διώχνοντας τους Ελληνοκύπριους

Η Τουρκία επικαλέστηκε το δικαίωμα της ένοπλης επέμβασης στην Κύπρο για την προστασία της τουρκικής μειονότητας, το οποίο θεωρούσε αναπαλλοτρίωτο βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως, αν και δέχτηκε ότι η άσκησή του αποτελούσε συνάρτηση της ικανότητας του Ο.Η.Ε. να αποτρέψει την κακομεταχείριση των Τουρκοκυπρίων.

Στις 29 Ιουνίου 1964 ο στρατηγός Γρίβας μίλησε, παρουσία του Μακαρίου, σε μεγάλη λαϊκή συγκέντρωση στη Λευκωσία, με σύνθημα: «την ελευθερία θα την πάρουμε με τα χέρια μας». Ανάλογου περιεχομένου ήταν η ομιλία του στη Βουλή των Αντιπροσώπων, στις 6 Ιουλίου.

Την ίδια εποχή εξελίσσονταν στη Γενεύη και οι διαπραγματεύσεις πάνω στο αμερικανικό σχέδιο διπλής διχοτόμησης («Σχέδιο Άτσεσον»), το οποίο απορρίφθηκε από ελληνοκυπριακής πλευράς.

To «σχέδιο Άτσεσον» ήταν πρόταση λύσης του Κυπριακού από τον Αμερικανό διπλωμάτη Ντιν Ατσεσον (Dean Acheson), η οποία προτάθηκε το 1964

Πέμπτη 6 Αυγούστου

Το επίκεντρο των εξελίξεων εκείνη την ημέρα ήταν η περιοχή της Τιλλυρίας, στη βορειοδυτική Κύπρο. Εκεί σημειώθηκαν αλλεπάλληλες συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν όλμοι και ρουκέτες. Πυροβολισμοί ανταλλάχθηκαν στο χωριό Μάντρες Χαμίτ και στο Κάτω Δίκωμο. Σε αυτές τις περιοχές υπήρχαν τουρκικοί θύλακες και ο Γρίβας είχε δώσει εντολή να εκκαθαριστούν. Οι Τουρκοκύπριοι όμως αντιστέκονταν.

Παρασκευή 7 Αυγούστου

Η κρίση κλιμακώθηκε την Παρασκευή 7 Αυγούστου. Ο επικεφαλής της ελληνικής πρεσβείας κλήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών στην Άγκυρα, όπου οι αρμόδιοι του δήλωσαν ότι οι συνεχείς συμπλοκές που γίνονταν στην Κύπρο θα ανάγκαζαν την Τουρκία να παρέμβει ως εγγυήτρια δύναμη, διότι συνιστούσαν απειλή για τους Τουρκοκύπριους και όλο τον άμαχο πληθυσμό. Ανάλογες δηλώσεις έκανε στον Τύπο και ο υπουργός Εξωτερικών Ερκίν.

Την ίδια μέρα, αποσπάσματα της «Τουρκικής Δύναμης Κύπρου», βγήκαν από τους στρατώνες τους (όπου έπρεπε να παραμένουν) και κατέλαβαν θέσεις κατά μήκος της πράσινης γραμμής. Ταυτόχρονα, ελληνοκυπριακές δυνάμεις αντάλλαξαν πυρά με τουρκοκυπριακές στους οικισμούς Κόκκινα, Μανσούρα, Μοσφίλι, Πηγαίνια και Παχύαμμος, προκειμένου να διασπάσουν τουρκικούς θύλακες, που διευκόλυναν την μεταφορά όπλων από την Τουρκία. Νεκροί και τραυματίες υπήρξαν και από τις δύο πλευρές.

Στις 6 μ.μ. το απόγευμα της 7ης Αυγούστου τέσσερα τουρκικά αεροπλάνα βομβάρδισαν την κωμόπολη Πόλις, στις βορειοδυτικές ακτές της Κύπρου, σε απόσταση 20 μιλίων από την Τιλλυρία. Ο Αμερικανός πρεσβευτής στη Λευκωσία Μπέλτσερ έσπευσε να συναντήσει τον Πρόεδρο Μακάριο και, παρουσία του αρχηγού των Κυανόκρανων, να του ανακοινώσει ότι η Τουρκία είχε ενημερώσει τις ΗΠΑ ότι αν δεν σταματούσαν οι εχθροπραξίες κατά των τουρκικών θυλάκων, οι βομβαρδισμοί θα συνεχίζονταν.

Οι ένοπλες δυνάμεις στην Τουρκία και την Ελλάδα τέθηκαν σε επιφυλακή.

Η κρίση κλιμακώθηκε την Παρασκευή 7 Αυγούστου

Σάββατο 8 Αυγούστου

Πράγματι, το απόγευμα της 8ης Αυγούστου τουρκικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον ελληνοκυπριακών θέσεων και χωριών στην περιοχή των Κόκκινων, με ανθρώπινα θύματα. Επίσης, βύθισαν μια κυπριακή τορπιλάκατο. Οι βομβαρδισμοί έγιναν με βόμβες ναπάλμ από τριάντα αεροπλάνα. Οι Ελληνοκύπριοι, από την πλευρά τους, κατέρριψαν ένα τουρκικό αεροσκάφος και συνέλαβαν τον πιλότο. Οι Ελληνοκύπριοι συνέχισαν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των τουρκοκυπριακών θυλάκων των Κόκκινων και κατέλαβαν τα χωριά Μανσούρα, Άγιος Θεόδωρος και Αλεύκα, μετά από σκληρές μάχες, στις οποίες έπεσαν οκτώ νεκροί και διακομίσθηκαν τριάντα τραυματίες. Οι Κυανόκρανοι μετέφεραν τον άμαχο πληθυσμό εκτός της ζώνης των επιχειρήσεων. Προς το βράδυ συνάφθηκε εκεχειρία μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Η εκτίμηση της Ειρηνευτικής Δύναμης ήταν ότι συνολικά έπεσαν τριάντα νεκροί και διακομίσθηκαν εβδομήντα τραυματίες, ενώ από τις αεροπορικές επιδρομές 24 Ελληνοκύπριοι σκοτώθηκαν και 200 τραυματίστηκαν.

H τουρκική κυβέρνηση εξέδωσε ανακοίνωση, με την οποία κατηγορούσε την Ελλάδα ότι ακολουθούσε παραπειστική πολιτική στις συνομιλίες της Γενεύης

Ανακοίνωση της τουρκικής κυβέρνησης

Την ίδια μέρα, Σάββατο 8 Αυγούστου 1964, η τουρκική κυβέρνηση εξέδωσε ανακοίνωση, με την οποία υποστήριζε ότι οι επιθετικές προπαρασκευές της Κύπρου και της Ελλάδας απειλούσαν την Τουρκία στο άμεσο μέλλον και ότι η Τουρκία δεν ήταν επιδρομέας αλλά αμυνόμενη. Η ανακοίνωση κατηγορούσε την Ελλάδα ότι ακολουθούσε παραπειστική πολιτική στις συνομιλίες της Γενεύης, με μοναδικό σκοπό να διευκολύνει τα επιθετικά σχέδιά της, και κατέληγε ότι η τουρκική αεροπορία είχε τεθεί σε κατάσταση συναγερμού για να αποκρούσει ενδεχόμενη επίθεση από την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ αμυντικά μέτρα είχαν ληφθεί από τον τουρκικό στρατό στη Θράκη και στις ακτές απέναντι στα νησιά του Αιγαίου. Τέλος, η ανακοίνωση κατέληγε ότι η Τουρκία θα συνέχιζε να πραγματοποιεί «από αέρος επαγρύπνηση, για την άμεση επισήμανση των ελληνοκυπριακών αιφνιδιαστικών επιθέσεων εναντίον τουρκοκυπριακών θέσεων».

Η στάση της Αθήνας

Στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου τήρησε κατευναστική στάση, απαντώντας στο τουρκικό ανακοινωθέν ότι η Ελλάδα δεν είχε πρόθεση πολέμου, αλλά θα απαντούσε εάν δεχόταν επίθεση είτε η ίδια είτε η Κύπρος. Αμέσως μετά απηύθυνε στον Μακάριο μήνυμα ότι «Συμφώνως προς τας ληφθείσας αποφάσεις μας, απευθύνω έκκλησιν προς ειρήνευσιν της νήσου. Αι εχθροπραξίαι δέον να λήξουν αμέσως. Η λύσις του Κυπριακού θα επιδιωχθή δι’ ειρηνικών μέσων». Το μήνυμα δόθηκε αμέσως στον Τύπο. Υπό την πίεση του Παπανδρέου και των Αμερικανών, ο Μακάριος έδωσε με τη σειρά του εντολή να ανασταλούν οι επιχειρήσεις κατά των Τουρκοκυπρίων. Ο Γρίβας διαφώνησε και αναχώρησε για την Αθήνα.

Πώς μεθόδευσε η Τουρκία την εισβολή στην Κύπρο
Πώς μεθόδευσε η Τουρκία την εισβολή στην Κύπρο
Πώς μεθόδευσε η Τουρκία την εισβολή στην Κύπρο

Κυριακή 9 Αυγούστου

Την Κυριακή 9 Αυγούστου 64 τουρκικά αεροπλάνα βομβάρδισαν σε όλη τη διάρκεια της ημέρας ελληνικά χωριά και ελληνοκυπριακές θέσεις της βορειοδυτικής Κύπρου, με εκατοντάδες θύματα (μεταξύ των οποίων γυναικόπαιδα) και πολλές υλικές καταστροφές. Κυρίως επλήγησαν οι οικισμοί Πόλις, Χρυσοχού, Γκούντι, Στύλοι, Πωμός, Παχύαμμος, Πύργος και Ξερός. Μεταξύ των στόχων ήταν και νοσηλευτήριο, με ευδιάκριτο σήμα του Ερυθρού Σταυρού.

Η πραγματοποίηση των βομβαρδισμών είχε ως αποτέλεσμα την επανάληψη των εχθροπραξιών πέριξ των Κόκκινων. Ανταλλαγή πυρών μεταξύ πεζών τμημάτων σημειώθηκε σε διάφορα σημεία της Κύπρου, ακόμη και στη Λευκωσία και προάστιά της.

Το μεσημέρι ο Μακάριος απηύθυνε τελεσίγραφο προς την Τουρκία ότι αν οι αεροπορικές επιθέσεις δεν σταματούσαν μέχρι τις 6μ.μ., οι κυπριακές δυνάμεις θα εξαπέλυαν γενική επίθεση κατά των Τουρκοκυπρίων. Σμήνος ελληνικών αεροπλάνων πέταξε πάνω από την Κύπρο για να δηλώσει την ελληνική παρουσία, ως προειδοποίηση ότι αν οι Τούρκοι συνέχιζαν τους βομβαρδισμούς, οι Έλληνες θα προέβαιναν σε αντίποινα.

Πάντως, το γεγονός ότι η Τουρκία περιοριζόταν σε βομβαρδισμούς και δεν αποβίβασε στρατό, επισημάνθηκε με ανακούφιση από τον ελλαδικό Τύπο, αφού πολλοί υπέθεσαν ότι οι αεροπορικές επιδρομές ήταν προάγγελος στρατιωτικής απόβασης.

Σε τηλεφωνική συνδιάλεξή του με τον υφυπουργό Τζορτζ Μπολ στις 6.50 π.μ. (ώρα Ουάσιγκτον, 13.50 ώρα Κύπρου) της Κυριακής 9ης Αυγούστου, ο πρόεδρος Τζόνσον συμμερίστηκε την ανησυχία του συνομιλητή του ότι επίκειται γενική σφαγή και τον εξουσιοδότησε να προειδοποιήσει εξ ονόματός του με αυστηρότητα τον πρωθυπουργό της Τουρκίας Ινονού να σταματήσει τους βομβαρδισμούς, αλλά και τον Μακάριο να παύσει «να απειλεί ότι θα χρησιμοποιήσει τους Τουρκοκύπριους του νησιού ως ομήρους και ότι θα τους μεκελέψει αν δεν σταματήσουν οι βομβαρδισμοί». Αν και ο Τζόνσον ήταν απαισιόδοξος, το μήνυμα με την υπογραφή του έφτασε στους παραλήπτες μέσα σε λίγες ώρες και η σφαγή απετράπη.

64 τουρκικά αεροπλάνα βομβάρδισαν ελληνικά χωριά και ελληνοκυπριακές θέσεις της βορειοδυτικής Κύπρου, με εκατοντάδες θύματα

Το Συμβούλιο Ασφαλείας

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κλήθηκε σε επείγουσα συνεδρίαση, που πραγματοποιήθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της μεθεπομένης, Κυριακής 10 Αυγούστου. Αντίθετα με ό,τι θα νόμιζε κανείς, πρώτη υπέβαλε αίτημα για τη σύγκληση του Συμβουλίου η Τουρκία. Επίσης, προσέφυγε και η κυπριακή κυβέρνηση.

Το Συμβούλιο, με πρόταση των ΗΠΑ και της Βρετανίας, κάλεσε την Τουρκία να διακόψει αμέσως τους βομβαρδισμούς και την κυπριακή κυβέρνηση να διατάξει τις υπό τον έλεγχό της ένοπλες δυνάμεις να παύσουν αμέσως το πυρ. Κάλεσε, επίσης, όλα τα κράτη «να απόσχουν από κάθε ενέργεια που θα όξυνε την κατάσταση».

Ο Μακάριος δήλωσε ότι θα σεβαστεί την απόφαση, ενώ ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Ερκίν δήλωσε ότι μόνον αν η αντίθετη πλευρά έπαυε το πυρ, η κυβέρνησή του θα σταματούσε τις επιδρομές.

Έτσι, η ένταση προσωρινά εκτονώθηκε. Ήταν –όπως τη χαρακτήρισε ο υφυπουργός Μπολ- μια «εύθραυστη εκεχειρία». Την επομένη, στη συνάντηση του πρεσβευτή Λάμπουις με τον πρωθυπουργό Παπανδρέου, η συζήτηση αφορούσε μόνον το σχέδιο Άτσεσον και όχι τις εχθροπραξίες. Την επόμενη εβδομάδα ο Άτσεσον πρότεινε ευνοϊκότερο μοντέλο διχοτόμησης, στο οποίο η παραχώρηση τμήματος της Καρπασίας στην Τουρκία δεν θα γινόταν «κατά κυριότητα αλλά επ’ ενοικίω». Η πρόταση δεν είχε συνέχεια και η ευθύνη αποδόθηκε στον Πρόεδρο Μακάριο. Δέκα χρόνια αργότερα, η διχοτόμηση θα γινόταν με πολύ χειρότερους όρους και άφθονο αίμα.

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ