Ζακ Σιράκ: Σκάνδαλα και συμπτώσεις στον δρόμο ενός πολιτικού «χαμαιλέοντα»
copyright: APimages

ΖΑΚ ΣΙΡΑΚ: ΣΚΑΝΔΑΛΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΕΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ «ΧΑΜΑΙΛΕΟΝΤΑ»

Εκφραστής των αντιφάσεων του γκολισµού και άνθρωπος του Ζορζ Ποµπιντού, υπήρξε εµβληµατική προσωπικότητα της γαλλικής πολιτικής σκηνής, στην οποία ήξερε να ελίσσεται όσο κανείς προκειµένου να πετυχαίνει τους στόχους του. Ο δρόµος του από τη δηµαρχία της Πόλης του Φωτός στην πρωθυπουργία και την προεδρία ήταν στρωµένος µε σκάνδαλα, είχε αλλεπάλληλες «στροφές» αλλά και σηµαντικά επιτεύγµατα

Ο Ζακ Σιράκ (1932-2019) ενσάρκωσε τις µεταλλάξεις του γκολισµού µετά την αποχώρηση του Ντε Γκολ. ∆εν είναι µυστικό ότι ο νεαρός Σιράκ είχε σχέσεις µε το Κ.Κ. Γαλλίας, κάτι διόλου παράξενο σε µια εποχή που το κόµµα αυτό επηρέαζε το ένα τέταρτο του γαλλικού πληθυσµού. Ωστόσο, η φοίτησή του στη σχολή των ανώτερων κρατικών στελεχών, µετά τις σπουδές του στη σχολή Πολιτικών Επιστηµών και την παρακολούθηση θερινών µαθηµάτων στο Χάρβαρντ, τον οδήγησε στην ανώτερη κρατική υπαλληλία, που στη δεκαετία του 1960 ήταν θέσει και φύσει γκολική: Υπηρετούσε ένα παρεµβατικό και αποτελεσµατικό κράτος, προέτασσε το εθνικό στο κοινωνικό συµφέρον, έβλεπε µε επιφύλαξη την Ευρώπη και κυρίως τη Βρετανία, και αντιπαθούσε την Αριστερά όχι τόσο λόγω των ριζοσπαστικών θέσεών της, αλλά επειδή προσέγγιζε τα προβλήµατα µε τη λογική του ταξικού διαφορισµού και όχι του ρεαλισµού και της εθνικής ενότητας.

Έκανε τη στρατιωτική του θητεία στην Αλγερία. Όταν επέστρεψε στη Γαλλία (1958), δούλεψε αρχικά στα ανώτατα κλιμάκια του δημοσίου

Μέχρι τα 34 του ο Σιράκ πρέπει να είχε απορροφήσει τις παραπάνω αντιλήψεις, αφού τον βρίσκουµε επικεφαλής του επιτελείου του Ζορζ Ποµπιντού, πρωθυπουργού του Ντε Γκολ, και ταυτοχρόνως ηγέτη ενός πολιτικού ρεύµατος «πρακτικού» -και λιγότερο ιδεολογικού- γκολισµού. Λέγεται µάλιστα ότι ο Ποµπιντού είχε πάρει τον Σιράκ υπό την προστασία του και ότι ο ίδιος του συνέστησε να κατέβει στις βουλευτικές εκλογές του 1967. Η αναπάντεχη επιτυχία του σε µια εκλογική περιφέρεια που θεωρείτο «φέουδο» των σοσιαλιστών τον ώθησε στο πρώτο του υπουργικό χαρτοφυλάκιο την ίδια χρονιά, στο υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

chirac_pompidou.jpg
Με τον Ζορζ Πομπιντού

Η θητεία του θεωρήθηκε επιτυχής, λέγεται µάλιστα ότι έκανε επιτυχείς διαπραγµατεύσεις µε τους απεργούς εκ µέρους της κυβέρνησης τον Μάιο του 1968. Το ίδιο έτος τον βρίσκουµε στο σηµαντικό αξίωµα του υφυπουργού Οικονοµικών. Παρέµεινε στην κυβέρνηση και όταν ο Ποµπιντού πέρασε στην προεδρία της ∆ηµοκρατίας, µετά την παραίτηση του Ντε Γκολ (1969), µέχρι το 1971, οπότε διορίστηκε υπουργός Γεωργίας. Κέρδισε την εµπιστοσύνη των Γάλλων αγροτών µε την αντίθεσή του σε πολιτικές της ΕΟΚ που έθιγαν τα γαλλικά γεωργικά συµφέροντα.

Ρόναλντ Ρίγκαν, Φρανσουά Μιτεράν και Ζακ Σιράκ σε συνάντηση στο Τόκιο, 1986 (AP photo)

Το 1974 έγινε υπουργός Εσωτερικών. Στις εκλογές εκείνου του έτους, που έγιναν πρόωρα λόγω του θανάτου του Ποµπιντού, ο Σιράκ δεν υποστήριξε τον γκολικό υποψήφιο Ζακ Σαµπάν Ντελµάς -«φυσικό» διάδοχο του απελθόντος ηγέτη-, αλλά τον Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν, αρχηγό των ανεξάρτητων ρεπουµπλικάνων (δηλαδή του µη γκολικού τµήµατος της κεντροδεξιάς πλειοψηφίας). Ο Ντ’ Εστέν ήταν φιλοευρωπαίος και είχε πιο µετριοπαθές µεταρρυθµιστικό προφίλ από τον Ντελµάς. Χάρη στην υποστήριξη του Σιράκ, ο Ντ’ Εστέν αναδείχθηκε ο πρώτος µη γκολικός πρόεδρος της 5ης Γαλλικής ∆ηµοκρατίας. 

Σε γκαλά για το AIDS με την σταρ Ελίζαμπεθ Τέιλορ - 1985 (AP photo)

Βελτιώσεις στον κατώτατο μισθό 

Ωστόσο, το γκολικό κόµµα διέθετε τη σχετική πλειοψηφία της Βουλής. Ετσι ο Σιράκ έγινε ο πρωθυπουργός της κυβέρνησης του Ντ’ Εστέν (1974-1976). (Το γαλλικό Σύνταγµα δίνει στον πρόεδρο της ∆ηµοκρατίας εκτεταµένες εξουσίες, ιδιαίτερα στην άµυνα και την εξωτερική πολιτική, και στον πρωθυπουργό πιο περιορισµένες αρµοδιότητες). Στη διάρκεια της πρωθυπουργικής θητείας του πέτυχε βελτιώσεις στον κατώτατο µισθό και στο σύστηµα κοινωνικών ασφαλίσεων. Ήταν όµως µια δύσκολη θητεία διότι βρέθηκε πιεσµένος ανάµεσα στους παλιούς πολιτικούς των γκολικών, που τον θεωρούσαν προδότη, και στον πρόεδρο Ντ’ Εστέν, ο οποίος δεν ήταν διατεθειµένος να του εκχωρήσει πεδίο για πρωτοβουλίες.

Μετά την παραίτησή του (1976) τέθηκε επικεφαλής ιδιαίτερης πολιτικής οµάδας, παρέµεινε όµως στην κεντροδεξιά πλειοψηφία. Το 1977 εκλέχτηκε δήµαρχος στο Παρίσι, αξίωµα που είχε παραµείνει κενό από την εποχή της Κοµµούνας (1871), αποκτώντας µεγάλη πολιτική ισχύ αλλά και ευχέρεια κινήσεων. Στη 18ετή θητεία του ως δηµάρχου (η οποία δεν είναι ασυµβίβαστη µε την κατοχή άλλων αξιωµάτων) κατηγορήθηκε από τους αντιπάλους του για µαζικούς διορισµούς από την εκλογική του περιφέρεια, για ιδιωτικοποίηση της εταιρείας υδάτων υπό αδιαφανείς όρους και για διασπάθιση του δηµοτικού χρήµατος, µε πολυτελή γεύµατα και άλλες δεξιώσεις. 

Με τη «Σιδηρά» Μάργκαρετ Θάτσερ - Παρίσι 1987 (AP image)
Στη 18ετή θητεία του ως δηµάρχου κατηγορήθηκε από τους αντιπάλους του για µαζικούς διορισµούς, ιδιωτικοποίηση της εταιρείας υδάτων υπό αδιαφανείς όρους και διασπάθιση δηµοσίου χρήµατος

Κατά του Ζισκάρ Ντ' Εστέν

Το 1978, εν όψει των ευρωεκλογών, κατήγγειλε «το κόµµα των ξένων που θυσίαζε τα εθνικά συµφέροντα και την εθνική ανεξαρτησία χάριν της οµοσπονδιακής Ευρώπης», εννοώντας τον Ντ’ Εστέν. Αντιπαρατέθηκε µαζί του στις προεδρικές εκλογές του 1981 και στον πρώτο γύρο ήρθε τρίτος, µετά τον Ντ’ Εστέν και τον Μιτεράν. Η στάση του στον δεύτερο γύρο υπήρξε σηµείο καµπής για την Κεντροδεξιά, διότι ο Σιράκ αρνήθηκε να παράσχει ανοικτή υποστήριξη στον Ντ’ Εστέν, πριµοδοτώντας µε αυτόν τον τρόπο τον σοσιαλιστή αντίπαλό του. Το πρόγραµµα του Σιράκ στις εκλογές του 1981 και κυρίως οι µετέπειτα πολιτικές θέσεις του συνιστούσαν εγκατάλειψη του γκολικού παρεµβατισµού και στροφή προς τον νεοφιλελευθερισµό, που βρισκόταν τότε στο ιδεολογικό απόγειό του. Με αυτό το πρόγραµµα κέρδισε τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1986, επικεφαλής µιας κεντροδεξιάς συµµαχίας, στην οποία συµµετείχαν και οι «Ντ’ Εστενικοί», µετά την αποχώρηση του τελευταίου, έχοντας ως κύριους αντιπάλους τους σοσιαλιστές. 

siran_ziskar.jpg
Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν: Δεν συγχώρησε ποτέ την «προδοσία» του Σιράκ
Με τον Έλληνα πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου σε διάσκεψη στις Κάννες στη Γαλλική Ριβιέρα, 1995 (AP photo)

«Συγκάτοικος» του Μιτεράν 

Η εκλογική νίκη του 1986 τον έφερε και πάλι στη θέση του πρωθυπουργού, υπό τον πρόεδρο Μιτεράν. Τότε εισήχθη στην πολιτική ορολογία ο όρος «συγκατοίκηση». Ως πρωθυπουργός προχώρησε στην εκποίηση κρατικών επιχειρήσεων και στην κατάργηση του φόρου µεγάλης περιουσίας. Το 1988 κατέβηκε για δεύτερη φορά στις προεδρικές εκλογές. Κατάφερε να µπει στον δεύτερο γύρο, αλλά ηττήθηκε από τον πρόεδρο Μιτεράν. Σύµφωνα µε τους αναλυτές, η ήττα αυτή σηµατοδότησε τη δεύτερη µεγάλη στροφή του, την αλλαγή της θέσης του για την Ενωµένη Ευρώπη. Το 1992 ψήφισε υπέρτης Συνθήκης του Μάαστριχτ, αντίθετα µε άλλους γκολικούς.  Στις προεδρικές εκλογές του 1995 κέρδισε στον δεύτερο γύρο τον σοσιαλιστή υποψήφιο Λιονέλ Ζοσπέν, µε κεντρικό πρόγραµµα την περικοπή φόρων και την εφαρµογή προγραµµάτων απασχόλησης κατά της ανεργίας.

Όταν όµως η κυβέρνησή του, µε πρωθυπουργό τον Αλέν Ζουπέ, προχώρησε σε περικοπές συντάξεων, αντιµετώπισε ισχυρό απεργιακό κύµα. Επακολούθησε νίκη των σοσιαλιστών στις κοινοβουλευτικές εκλογές και έτσι ο Σιράκ υποχρεώθηκε σε νέα «συγκατοίκηση», αυτήν τη φορά ως πρόεδρος της ∆ηµοκρατίας, µε πρωθυπουργό τον πρώην ανθυποψήφιό του Λιονέλ Ζοσπέν. Στις προεδρικές εκλογές του 2002 ο Ζοσπέν πήρε λιγότερες ψήφους από τη Μαρίν Λεπέν, η οποία πέρασε στον δεύτερο γύρο µε αντίπαλο τον Σιράκ. Πρέπει να σηµειωθεί ότι ο Σιράκ υπήρξε σταθερός πολέµιος οποιασδήποτε συνεργασίας της ∆εξιάς µε τη Λεπέν, την οποία συνέτριψε στον δεύτερο γύρο µε ποσοστό 82%, χάρη στην υποστήριξη των δηµοκρατικών κοµµάτων.  

Δεύτερη θητεία

Ο Σιράκ αξιοποίησε τη νίκη του ιδρύοντας νέο κόµµα, το οποίο κέρδισε στις επόµενες βουλευτικές εκλογές τους συνδυασµούς των ευρωσκεπτικιστών παλαιών γκολικών. Στη διάρκεια της θητείας του πραγµατοποιήθηκε η επέµβαση στο Ιράκ (2003), προς την οποία υπήρξε αντίθετος. Επίσης, στη διάρκεια της θητείας του η Γαλλία έγινε ανεξάρτητη πυρηνική δύναµη. Άλλο σηµείο-καµπή ήταν η απόρριψη σε δηµοψήφισµα, µε ποσοστό 55%, του σχεδίου Ευρωπαϊκού Συντάγµατος (2005), απόρριψη που έκτοτε έθεσε το σχέδιο στο περιθώριο. Επίσης, ο Σιράκ αντιµετώπισε µεγάλες κινητοποιήσεις και εκτεταµένα επεισόδια στις φτωχογειτονιές του Παρισιού. Η δηµοτικότητά του έπεσε στο ναδίρ. Με την εκπνοή της θητείας του δήλωσε ότι δεν θα εκτίθετο για τρίτη θητεία. Έκτοτε πέρασε στο πολιτικό περιθώριο, ενώ η υγεία του ήταν κλονισµένη. Το 2011 καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση µε αναστολή, για διασπάθιση δηµοσίου χρήµατος την εποχή που ήταν δήµαρχος στο Παρίσι. Είναι ίσως τραγική σύµπτωση ότι ο Σιράκ έφυγε από τον κόσµο πενήντα χρόνια αφότου ο Ντε Γκολ έφυγε από την εξουσία. Λέγεται ότι στα τελευταία χρόνια είχε χάσει τη µνήµη του. Φαίνεται ότι η µνήµη του διήρκεσε λιγότερο από την ανάµνηση του ινδάλµατός του, ενός ινδάλµατος που οι αντίπαλοί του του καταλόγισαν ότι πρόδωσε για να διατηρήσει την εξουσία. 

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ