Ελληνοτουρκικά: Από τη συνθήκη των Σεβρών μέχρι τα Ιμια και τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ
copyright: APimages

ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ: ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΣΕΒΡΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΙΜΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΟΖ

Από τη Συνθήκη των Σεβρών μέχρι τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ και το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο

Εκατό χρόνια (1920-2020) συμπληρώνονται φέτος από τη Συνθήκη των Σεβρών. Μια Συνθήκη που επρόκειτο μεν να σφραγίσει την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο και τον συνακόλουθο διαμελισμό της της, αφήνοντας παράλληλα πίσω «πεσκέσι» και τα ανάλογα φοβικά σύνδρομα στο συλλογικό τουρκικό θυμικό (βλέπε Σύνδρομο των Σεβρών), χωρίς ωστόσο στην πράξη να προλάβει να μακροημερεύσει. Στην πορεία, το 1923, και με τον ελληνισμό να έχει εν τω μεταξύ υποστεί τη δική του μεγάλη ήττα (βλέπε Μικρασιατική Καταστροφή), τη Συνθήκη των Σεβρών θα διαδεχόταν η - νικηφόρα για τον Μουσταφά Κεμάλ - Συνθήκη της Λωζάνης. Μια Συνθήκη που θα οδηγούσε με τη σειρά της και στην ίδρυση της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας.

Όλα αυτά ανήκουν μεν στο παρελθόν, σε ένα παρελθόν το οποίο ωστόσο συνεχίζει να ορίζει ως σημείο αναφοράς το παρόν προετοιμάζοντας παράλληλα το έδαφος για το μέλλον. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πορεύεται πλέον, εκατό χρόνια έπειτα από τη Συνθήκη των Σεβρών αλλά και εκατό χρόνια έπειτα από το καλούμενο Εθνικό Συμβόλαιο του 1920 στο οποίο αποτυπώνονταν οι διεκδικήσεις των Τούρκων εθνικιστών (διεκδικήσεις που τότε εκτείνονταν από τη δυτική Θράκη έως το Κιρκούκ του σημερινού βορείου Ιράκ και από το Χαλέπι της Συρίας έως τη Μοσούλη του Ιράκ, την Αλεξανδρέττα και την Κύπρο), με ορίζοντα το 2023 και τα 100 χρόνια από την ίδρυση της σύγχρονης Τουρκίας.

Ελικόπτερο πάνω από το τουρκικό πλοίο «Fatih» - Ιούλιος 2019 (AP image)

Το όραμα της «μεγάλης δύναμης»

Μέχρι το 2023, ο Ερντογάν, που θα είναι τότε 69 ετών, θέλει να έχει εξασφαλίσει για την Τουρκία μια περίοπτη θέση μεταξύ των δέκα ισχυρότερων κρατών του πλανήτη. Για τον ίδιο άλλωστε και τους συν αυτώ, η Τουρκία δεν είναι απλώς άλλη μια χώρα αλλά μια περιφερειακή δύναμη που έχει τα φόντα να γίνει «μεγάλη», μια περιφερειακή δύναμη με αυτοκρατορικό παρελθόν και πολλά υποσχόμενο μέλλον, που της «αρμόζει» να έχει γύρω της όχι ισότιμους γείτονες αλλά κράτη-δορυφόρους, μια δύναμη που δεν έχει απλώς «ανυψωθεί στο επίπεδο του σύγχρονου πολιτισμού», όπως ζητούσε ο Μουσταφά Κεμάλ, αλλά που μπορεί να κατευθύνει και τις εξελίξεις μέσα σε έναν κόσμο ο οποίος είναι πια «μεγαλύτερος από τα πέντε μόνιμα κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών» («the world is bigger than five»), όπως επιλέγει να τονίζει όπου σταθεί και όπου βρεθεί ο ίδιος ο Ερντογάν.

Το εάν ο Τούρκος πρόεδρος θα επιτύχει ή όχι τους μαξιμαλιστικούς στόχους του, μένει να φανεί. Ο καιρός γαρ εγγύς. Οι μαξιμαλιστικοί του στόχοι δεν θα μπορούσαν ωστόσο παρά να συνοδεύονται και από μια στρατηγική αναλόγως μαξιμαλιστικών, αναβαθμισμένων τουρκικών προκλήσεων στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Για να αλλάξει, άλλωστε, το status-quo, πρέπει κανείς να είναι διατεθειμένος… να «σπάσει αυγά», πράγμα που ο Ερντογάν όντως κάνει, από τη Συρία έως τη Λιβύη, και από το Ιράκ έως το Αιγαίο και τα Βαλκάνια, κινούμενος στα αντιδραστικά αχνάρια του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β. Τα «μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες» που οραματιζόταν ο άλλοτε κορυφαίος υπουργός (και πρωθυπουργός) του Ερντογάν, Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος σήμερα πλέον ηγείται του δικού του αντιπολιτευόμενου «Κόμματος του μέλλοντος» («Gelecek Partisi»), έχουν πια δώσει τη θέση τους σε έναν πραγματικό ορυμαγδό από εντάσεις, ανταλλαγές πυρών (όχι μόνο φραστικών αλλά και πραγματικών) και εκατέρωθεν καταγγελίες.

Ομιλία Ερντογάν με φόντο τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ - Κων/πολη, Οκτώβριος 2019 (AP image)

Η «αποδόμηση» της Λωζάνης

Ο ίδιος ο Ερντογάν πάντως από την πλευρά του, εμφανίζεται εν έτει 2020 να πορεύεται με φάρο όσα ιστορικά είχαν εκτυλιχθεί προ εκατονταετίας, στρέφοντας τα πυρά του ενάντια τόσο στη Συνθήκη της Λωζάνης που «περιορίζει τα σύνορα της τουρκικής καρδιάς», όσο και στη Συνθήκη των Σεβρών που αποτελεί το συνώνυμο της ήττας στα χέρια της «κακής» Δύσης. Παράλληλα, εκείνος εμφανίζεται να θέλει να «παρακάμψει» και τη Συνθήκη του Μοντρέ μέσα από ένα προτεινόμενο φαραωνικό έργο-κανάλι, ύψους 12,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δυτικά της Κωνσταντινούπολης, που θα μπορούσε (εάν υλοποιηθεί) ακόμη και να ανατρέψει το status quo της ναυσιπλοΐας (όχι μόνο της εμπορικής αλλά και της «πολεμικής») στη «διαδρομή» μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Μεσογείου. 

Την περίοδο 2016-2017, όταν ο Ερντογάν ήθελε, εν όψει τότε της συνταγματικής αναθεώρησης, να αποδομήσει τη κεμαλική αντιπολίτευση στο εσωτερικό της Τουρκίας, αλλά και να δικαιολογήσει εκείνη την πρώτη τουρκική εισβολή στη Συρία από την άλλη (επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη», Αύγουστος 2016 – Μάρτιος 2017), εκείνος εξαπέλυε μύδρους κατά της Συνθήκης της Λωζάνης την οποία αποκήρυσσε συγκεκριμένα ως «μειοδοτική», «περιοριστική» (στο θέμα των συνόρων της σύγχρονης Τουρκίας) και χρήζουσα «αναθεώρησης». Στα μάτια πολλών Τούρκων συντηρητικών ισλαμιστών, άλλωστε, ο «κεμαλιστής» 1ος πρωθυπουργός της Τουρκικής Δημοκρατίας (και διάδοχος του Κεμάλ στην προεδρία) Ισμέτ Ινονού, ο άνθρωπος δηλαδή που είχε υπογράψει για λογαριασμό της Τουρκίας την ομώνυμη Συνθήκη στη Λωζάνη το 1923, αποκηρύσσεται ως… υπερβολικά «δυτικότροπος». 

Το Παλάτι της Ειρήνης από το 1946 έως σήμερα στεγάζει το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (AP image)

Τα φοβικά αντανακλαστικά  

Και πιο πρόσφατα, μόλις τον Δεκέμβριο του 2019, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα ανακαλούσε, με εκφοβιστική διάθεση,  εκείνη την αιώνια απειλή της Συνθήκης των Σεβρών που μπορεί μεν να μην εφαρμόστηκε αλλά εξακολουθεί να ενεργοποιεί φοβικά αντανακλαστικά στο συλλογικό τουρκικό θυμικό. Στο πλαίσιο τηλεοπτικής συνέντευξης που παραχώρησε στις 15 Δεκεμβρίου του 2019, ο 66χρονος ηγέτης υποστήριξε ότι τα δύο μνημόνια συναντίληψης περί θαλασσίων οριοθετήσεων και στρατιωτικής συνεργασίας που υπέγραψε ο ίδιος στις 27 Νοεμβρίου του 2019 στην Κωνσταντινούπολη με τον Λίβυο ηγέτη Φαγιέζ αλ Σάρατζ «είναι στην πραγματικότητα η αντιστροφή (σ.σ. της συνθήκης) των Σεβρών». 

Το αφήγημα που προωθεί ο Ερντογάν είναι προκλητικά σαφές μέσα στον αναθεωρητικό αντιδυτικισμό του. Απευθύνεται στο «στρατιωτικό έθνος των Τούρκων, το πάντοτε νικηφόρο στον πόλεμο, που δεν έχει ποτέ στην ιστορία του ζήσει υπόδουλο σε άλλους λαούς», αντλώντας καύσιμη ύλη μέσα από διαδεδομένα στη γείτονα χώρα κλισέ σύμφωνα με τα οποία «ένας Τούρκος αξίζει όλος ο κόσμος» και «ο Τούρκος δεν έχει άλλον φίλο από τον Τούρκο». Ο αντιδυτικισμός του Ερντογάν, ωστόσο, δεν είναι στην ουσία του κάτι το καινοφανές. Εντάσσεται στη βαθιά αντιδυτική-αντιευρωπαϊκή παράδοση του πολιτικού ισλάμ όπως εκείνη έχει εκφραστεί από τα ισλαμικά τάγματα των Νακσιμπεντί/Καλίντια, μέσα από τη δράση των Αδελφών Μουσουλμάνων αλλά και μέσα από τα διδάγματα των Ζιγιαουντίν Γκιουμουσχανεβί και Μεχμέτ Ζαχίντ Κοτκού, πράγμα που αναδεικνύουν πολύ εύστοχα οι Γιώργος Αγγελετόπουλος και Ευάγγελος Αρεταίος στο βιβλίο τους: «Τουρκία: Το τρένο του μεγάλου εκσυγχρονισμού» (εκδόσεις Παπαδόπουλος).

Πομπέο - Δένδιας: Δεν μπορούμε να αφήσουμε την Άγκυρα να κάνει παράνομες γεωτρήσεις (AP image)

Αντιδυτικισμός και νέο-οθωμανικό όραμα

Ο αντιδυτικισμός του Ερντογάν, ωστόσο, κρύβει και εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες (διότι εάν οι Τούρκοι απειλούνται από την «κακή Δύση» όπως έχει άλλωστε συμβεί και στο παρελθόν, στις αρχές του 20ου αιώνα, τότε εκείνοι χρειάζονται την πατρική φιγούρα ενός ηγέτη που θα τους προστατέψει και αυτός ο ηγέτης πλέον δεν μπορεί να είναι άλλος από τον Ερντογάν) και αναθεωρητικές τάσεις (διότι εάν η κακή Δύση θέλει να περιορίσει την Τουρκία γεωγραφικά, τότε η Τουρκία θα αντιδράσει επεκτεινόμενη), ενώ μπορεί να ερμηνευτεί και όχημα για την προώθηση/εγκαθίδρυση ως νέου, περισσότερο συντηρητικού ισλαμοεθνικιστικού αλλά και περισσότερο αυταρχικού (βλέπε εκτελεστική υπερπροεδρία) πολιτισμικού μοντέλου στη γείτονα.

Για να δικαιολογήσει τον αντιδυτικισμό του, ο Ερντογάν τον παρουσιάζει ως «θεμιτή αντίδραση», υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία σήμερα απειλείται από εξωτερικούς «εχθρούς», από «εχθρούς» τους οποίους η ίδια κατηγορεί ότι θέλουν να την αποκλείσουν από την Ανατολική Μεσόγειο. Και αν, σύμφωνα με την παλαιότερη και υπό μια έννοια «κλασσική» ανάγνωση του Τούρκου διπλωμάτη Σουκρού Ελεκντάγ, οι μεγάλοι πόλεμοι που καλούταν να φέρει σε πέρας η σύγχρονη Τουρκία ήταν «δυόμισι» (ενάντια σε Ελλάδα, Συρία και Κούρδους, με την Ελλάδα και τη Συρία που έχουν κρατική υπόσταση να «υπολογίζονται» ως μονάδες και τους Κούρδους ως υποδιαίρεση της μονάδας), σήμερα εκείνοι οι φερόμενοι ως «εχθροί» της Τουρκίας είναι πολύ περισσότεροι.

Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται πλέον, πάντα σύμφωνα με την ίδια την καθεστωτική τουρκική ανάγνωση, η Αίγυπτος του προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, το Ισραήλ του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, οι Κούρδοι εντός (Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών, HDP) αλλά και εκτός (PYD, YPG/YPJ) των τουρκικών συνόρων, οι δυνάμεις του Εθνικού Λιβυκού Στρατού (LNA) υπό τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, όπως άλλωστε και η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων (το μοναδικό δημοκρατικά εκλεγμένο όργανο σήμερα στη Λιβύη) υπό τον Αγκουίλα Σαλέχ που προσφάτως βρέθηκε και την Αθήνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, τα αμερικανικά υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας (του ιδίου του προέδρου Ντόλαντ Τραμπ ωστόσο εξαιρουμένου), προφανώς το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία κ.ά.

Όσο για τους φίλους της Τουρκίας, εκείνοι είναι πια μετρημένοι στα δάχτυλα: το Κατάρ, το Πακιστάν, η Χαμάς, η Μουσουλμανική Αδελφότητα, το Ιράν σε έναν βαθμό κ.ά. Ενδεικτικές ως προς αυτό είναι και οι επαφές που είχε ο Ερντογάν κατά τις τελευταίες εβδομάδες του 2019 (με τον Λίβυο «πρωθυπουργό» Φαγιέζ αλ Σάρατζ, τον ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια, τον υπουργό Εξωτερικών του Πακιστάν, τον Αλβανό πρωθυπουργό Έντι Ράμα, τον πρωθυπουργό του Ιρακινού Κουρδιστάν Μασρούρ Μπαρζανί) καθώς και οι επισκέψεις του σε Κατάρ και Μαλαισία. Ενδεικτική και η συνάντηση Ερντογάν-Πούτιν στις 8 Ιανουαρίου του 2020 στην Κωνσταντινούπολη, για τα εγκαίνια του αγωγού φυσικού αερίου TurkStream.

Το ίδιον, βέβαια, στην περίπτωση της Τουρκίας είναι ότι εκείνη μπορεί να μην έχει πολλούς πραγματικούς φίλους στη διεθνή σκηνή αλλά καταφέρνει να απολαμβάνει την ανοχή σχεδόν του συνόλου της διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων και όσων της ασκούν κριτική σε ΕΕ, Ουάσιγκτον και ΝΑΤΟ, γεγονός το οποίο είναι που επιτρέπει άλλωστε και στον ίδιο τον Ερντογάν να αλωνίζει προκαλώντας και εκβιάζοντας. 

Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Φατίχ Ντονμέζ χαιρετάει το πλήρωμα του «Yavuz» (AP image)

Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, βρίσκεται πλέον, εν έτει 2020, να έχει διαμορφώσει ένα πλέγμα κυρίως τριμερών σχημάτων συνεργασίας στην ευρύτερη ελληνική γειτονιά, σχημάτων τα οποία όσο περνάει ο χρόνος μάλιστα διευρύνονται, εμπλουτίζονται και αναβαθμίζονται. Στον πυρήνα των ελληνικών βηματισμών βρίσκονται κυρίως η τριμερής Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και η τριμερής Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου. Αμφότερα τα εν λόγω σχήματα πλέον αναβαθμίζονται, το μεν Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ με τις ευλογίες και τη συμμετοχή των ΗΠΑ, το δε Ελλάδα-Κύπρος-Αίγυπτος με τη συμμετοχή και της Γαλλίας. Μάλιστα, κατά τη συνάντηση που είχαν στο Κάιρο στις 8 Ιανουαρίου του 2020 οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Αιγύπτου και της Γαλλίας πήρε μέρος για πρώτη φορά και η Ιταλία, ως παρατηρητής.

Παράλληλα ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα βρίσκεται να ενισχύει και τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, σχέσεις που πλέον βρίσκονται «στα καλύτερά τους», όπως επιμένουν να τονίζουν Αμερικανοί αξιωματούχοι: διπλωμάτες όπως ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, Τζέφρι Πάιατ, αλλά και πολιτικοί όπως ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ κ.ά. Αρχής γενομένης από τον Οκτώβριο του 2019, Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υπογράψει μια νέα, τροποποιημένη και επικαιροποιημένη, Συμφωνία Αμοιβαία Αμυντικής Συνεργασίας (Πρωτόκολλο Τροποποίησης της Συµφωνίας Αµοιβαίας Αµυντικής Συνεργασίας, Mutual Defense Cooperation Agreement - MDCΑ), που έρχεται να διευρύνει θεσμικά την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στη χώρα (και σε Λάρισα, Στεφανοβίκειο Μαγνησίας, Αλεξανδρούπολη, πέρα από τη βάση της Σούδας). Ο στρατηγικός διάλογος ανάμεσα στις δύο χώρες, που εγκαινιάστηκε επισήμως τον Δεκέμβριο του 2018, συνεχίζεται. Συμφωνίες αμυντικού χαρακτήρα προχωρούν (για την αναβάθμιση επί παραδείγματι των ελληνικών F16) ενώ άλλες νέες τίθενται υπό συζήτηση (για την αγορά  επί παραδείγματι αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών 5ης γενιάς F35, από το πρόγραμμα συμπαραγωγής των οποίων υπενθυμίζεται ότι έχει αποκλειστεί η Τουρκία επειδή επέλεξε να προχωρήσει με την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού-αντιπυραυλικού συστήματος των S-400).

Ο πρόεδρος της Τουρκίας συναντά τον επικεφαλής της κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Λιβύης, Φάγεζ αλ-Σάρατζ (AP image)

Ενεργειακό αβαντάζ για Ελλάδα και Κύπρο

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πλέον να βλέπει στην Ελλάδα και «ενεργειακά οφέλη», εστιάζοντας κυρίως σε τρεις άξονες: στην είσοδο αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω Αλεξανδρούπολης, στην πραγματοποίηση ερευνών για υδρογονάνθρακες (με την αμερικανική ExxonMobil να έχει εξασφαλίσει την είσοδό της σε Οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης) και στην απεξάρτηση της ευρωπαϊκής αγοράς από το ρωσικό φυσικό αέριο, μια απεξάρτηση-διαφοροποίηση των ενεργειακών οδεύσεων και πηγών τροφοδοσίας που θα μπορούσε να έρθει και μέσα από μεγαλεπήβολα προτεινόμενα έργα όπως είναι για παράδειγμα εκείνο του αγωγού φυσικού αερίου EastMed, που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από το Ισραήλ στην Ευρώπη μέσω Κύπρου, Κρήτης, ηπειρωτικής Ελλάδας και Ιταλίας.

Τα σχέδια για την κατασκευή του συγκεκριμένου αγωγού, που μένει όμως να φανεί εάν τελικώς θα περάσει σε φάση υλοποίησης («το εάν θα υλοποιηθεί ή όχι θα το καθορίσει η αγορά» όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Γιώργος Λακκοτρύπης), προωθούνται, με τις ευλογίες και των ΗΠΑ. Στις 2 Ιανουαρίου του 2020 έπεσαν στην Αθήνα οι υπογραφές της διακρατικής συμφωνίας για τον αγωγό EastMed, παρουσία των πρωθυπουργών της Ελλάδας, Κυριάκου Μητσοτάκη, του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου και του Κύπριου προέδρου Νίκου Αναστασιάδη.

«Η ειρήνη υπεγράφη εις την Λωζάννην» - 1923

Οι κινήσεις της Κύπρου το 2019

Από την πλευρά της και σε πείσμα των τουρκικών προκλήσεων, η Κυπριακή Δημοκρατία εμφανίζεται να επιμένει στην απρόσκοπτη συνέχιση του ενεργειακού της προγράμματος. Το 2019 έκλεισε μάλιστα για την Κύπρο με μια σειρά από σημαντικές εξελίξεις:

•             Την ανακάλυψη στον στόχο «Γλαύκος» του Οικοπέδου 10 της κυπριακής ΑΟΖ ενός κοιτάσματος 5 έως 8 τρισεκατομμυρίων ποδών αερίου από την κοινοπραξία ExxonMobil – Qatar Petroleum

•             Τη δημιουργία ενός διεθνούς οργανισμού ονόματι «East Mediterranean Gas Forum», με τη συμμετοχή Κύπρου, Ελλάδας, Ιταλίας, Ισραήλ, Ιορδανίας, Ισραήλ και Παλαιστίνης, που στόχο έχει τη βέλτιστη συνεκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της Ανατολικής Μεσογείου

•             Την υπογραφή των συμβολαίων για την εμπορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος «Αφροδίτη» στο Οικόπεδο 12, τα έσοδα από το οποίο εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε βάθος 18ετίας

•             Την αδειοδότηση του τεμαχίου 7 της ΑΟΖ της Κυπριακής ΑΟΖ στην κοινοπραξία των εταιρειών Total και Eni

•             Την εκχώρηση στην Total μέρους των δικαιωμάτων που είχε η Eni στα τεμάχια 2, 3, 8 και 9 της κυπριακής ΑΟΖ

•             Την υπογραφή συμβολαίων για την κατασκευή τερματικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που θα περιλαμβάνει πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης κ.ά.

•             Την κατ’ αρχήν συμφωνία Κύπρου και Λιβάνου να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με απώτερο στόχο την ανάπτυξη των υδρογονανθράκων στις μεταξύ τους θαλάσσιες ζώνες

Το 2020 αναμένεται όμως κι αυτό πυκνό σε εξελίξεις στην Κύπρο, καθώς αναμένονται γεωτρήσεις από τις Total και ENI (επιβεβαιωτική γεώτρηση στο οικόπεδο 6 και τον στόχο «Καλυψώ», πιθανή επιστροφή γεωτρύπανου στο Οικόπεδο 3, επικείμενη γεώτρηση στο Τεμάχιο 7), καθώς και από την ExxonMobil (επιβεβαιωτικές γεωτρήσεις στο οικόπεδο 10 και τον «Γλαύκο»), ενώ εντός του 2021 αναμένουμε γεωτρήσεις και από την κοινοπραξία των Noble, Shell και Delek στο κοίτασμα «Αφροδίτη» του Τεμαχίου 12 (επιβεβαιωτική γεώτρηση με στόχο να ξεκινήσει η εμπορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος).

Προς την κατεύθυνση της αναβάθμισης του στρατηγικού-περιφερειακού ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν Ελλάδα και Κύπρος στο πλαίσιο μιας νέας «εταιρικής σχέσης ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο» κινείται όμως και ο νόμος EastMed Act που υπεγράφη από τον Τραμπ στις ΗΠΑ τον περασμένο Δεκέμβριο, ένας νόμος που ανοίγει τον δρόμο για την υπό προϋποθέσεις άρση του εμπάργκο όπλων που είχαν επιβάλει οι ΗΠΑ στην Κυπριακή Δημοκρατία καθώς και για την, μεταξύ άλλων, παροχή αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας και εκπαίδευσης σε Ελλάδα και Κύπρο. Στα μάτια των Αμερικανών, βέβαια, υπάρχουν και δύο αγκάθια που έχουν να κάνουν το ένα με την κινεζική διείσδυση στην Ελλάδα και το άλλο με τις σχέσεις Κύπρου-Ρωσίας.

Ελλάδα - Συνθήκη των Σεβρών

Πως αντιδρά η Τουρκία;

Και πως αντιδρά η Τουρκία του Ερντογάν απέναντι στις κινήσεις Ελλάδας και Κύπρου; Καταγγέλλοντας ότι κάποιοι θέλουν να την αποκλείσουν από τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Προκειμένου δε να ενεργοποιήσει αντιδραστικά αντανακλαστικά εντός των τουρκικών συνόρων, ο Ερντογάν παρομοιάζει τις κινήσεις των άλλων κρατών με… απόπειρα επιβολής μιας νέας Συνθήκης των Σεβρών στην Τουρκία.

Η υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών τον Αύγουστο του 1920 «αποτέλεσε μια καταστροφική εξέλιξη για την Οθωμανική Αυτοκρατορία καθότι την καθιστούσε ένα μικρό κρατικό απομεινάρι στη βόρεια Μικρά Ασία, με την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Κύπριος διεθνολόγος-ερευνητής Ζήνωνας Τζιάρρας στο κείμενο «Το Σύνδρομο της Λωζάννης στην Τουρκική Εξωτερική Πολιτική και η Κύπρος». Ίμβρος, Τένεδος και Ανατολική Θράκη περνούσαν τότε υπό ελληνική κυριαρχία, και η Σμύρνη υπό ελληνική διοίκηση με την προοπτική μάλιστα της προσάρτησης στην Ελλάδα. «Επιπλέον, η συνθήκη προνοούσε τη δημιουργία ενός αρμενικού κράτους στα ανατολικά, έθετε τη Συρία και το Λίβανο υπό γαλλική εντολή, την Παλαιστίνη, την Υπεριορδανία και το Ιράκ (περιλαμβανομένης της Μοσούλης) υπό βρετανική εντολή, δημιουργούσε μια ιταλική σφαίρα επιρροής στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία και υποσχόταν κουρδική αυτονομία… Παρά το γεγονός ότι η Συνθήκη των Σεβρών δεν ίσχυσε ποτέ, τραυμάτισε βαριά το τουρκικό έθνος. Ο χάρτης της για την περιοχή παρέμεινε στα σχολικά βιβλία ως σύμβουλο επιβουλών (εξωτερικών)», συνεχίζει ο κ. Τζιάρρας.

Εκείνο που παραλείπει, ωστόσο, να αναφέρει ο Ερντογάν στους Τούρκους πολίτες είναι το ότι εάν ευθύνεται κάποιος στην πραγματικότητα σήμερα για τον αποκλεισμό της Τουρκίας, εκείνος είναι ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος που φρόντισε τα περασμένα χρόνια, με τις κινήσεις του, να ανοίξει βαθιά ρήγματα στις σχέσεις της Άγκυρας με κυριολεκτικά όλα τα γειτονικά κράτη. Πως;

•             Στηρίζοντας ομάδες τζιχαντιστών στο μέτωπο της Συρίας ενάντια στον Μπασάρ αλ Άσαντ,

•             πολεμώντας ενάντια τους Κούρδους συμμάχους της Δύσης την ίδια ώρα που εκείνοι έδιναν μάχες ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος (ISIS),

•             πραγματοποιώντας τρεις στρατιωτικές εισβολές στα εδάφη της Συρίας («Ασπίδα του Ευφράτη», «Κλάδος Ελαίας», «Πηγή Ειρήνης») αλλά και συχνές επιδρομές εναντίον κουρδικών στόχων στο Ιράκ (η Εσμέ Εράτ, αρχηγός του γυναικείου βραχίονα του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν, PKK, φέρεται να εξοντώθηκε σε μια τέτοια επιχείρηση),

•             στηρίζοντας τη Μουσουλμανική Αδελφότητα ενάντια στον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι στην Αίγυπτο,

•             εξαπολύοντας επιθέσεις κατά του Ισραήλ με πρόφαση το Παλαιστινιακό,

•             εκβιάζοντας απροκάλυπτα την Ευρώπη με «όπλο» το προσφυγικό (ενδεικτικές οι απειλές τύπου «θα ανοίξουμε τις πύλες», «θα πλημμυρίσουμε την Ευρώπη με πρόσφυγες», «θα πλημμυρίσουμε την Ευρώπη με τζιχαντιστές», πολύ δε περισσότερο όταν εκείνες προέρχονται από ανώτατα κυβερνητική χείλη),

•             παραβιάζοντας κατάφωρα και πέρα από κάθε έννοια διεθνούς δικαίου την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους-μέλους της ΕΕ όπως είναι η Κυπριακή Δημοκρατία,

•             παραβιάζοντας το εμπάργκο όπλων που είχαν επιβάλλει τα Ηνωμένα Έθνη στη Λιβύη,

•             στέλνοντας τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες σε επιχειρήσεις εντός ξένων κρατών κατά παραβίαση της εθνικής τους κυριαρχίας με στόχο την απαγωγή Τούρκων αντιφρονούντων ή την εξάλειψη εχθρικών προς τον Ερντογάν στόχων («Μην λογαριάζετε σύνορα αποστάσεις και εμπόδια», δήλωσε ο ίδιος στις αρχές του Ιανουαρίου του 2020, απευθυνόμενος σε στελέχη της τουρκικής MIT),

•             και γενικώς εκπέμποντας το μήνυμα ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει οπουδήποτε στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς την προηγούμενη συγκατάθεση της Τουρκίας, λες και εκείνη αποτελεί σήμερα κάποιου είδους «αυτοκρατορικό» κέντρο που έχει δικαιώματα πέραν των συνόρων του και περιβάλλεται από υποτελείς-επαρχίες. 

Κυπριακή ΑΟΖ

Η «νέα Τουρκία» του Ερντογάν

«Υπό την ηγεσία του (σ.σ. Ερντογάν), η “νέα Τουρκία”» εμφανίζεται «ως αποκλειστικός αρμόδιος να καθορίζει ουσιαστικά τα μείζονα ζητήματα της ευρύτερης περιοχής της, ως μεγάλη περιφερειακή δύναμη. Εξού και η ανακίνηση της συζήτησης περί του “εθνικού συμφώνου” καθώς και της Λωζάννης», όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά οι Γ. Αγγελετόπουλος και Ε. Αρεταίος στο βιβλίο «Τουρκία: Το τρένο του μεγάλου εκσυγχρονισμού».

Εάν το 2019 αποτελεί δείγμα όσων έπονται, τότε το 2020 αναμένεται επεισοδιακό και «πλούσιο» σε τουρκικές προκλήσεις. Την χρονιά που μας πέρασε, το ισλαμοεθνικιστικό καθεστώς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το υποστηριζόμενο πλέον επισήμως και από το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (ΜHP) του Ντεβλέτ Μπαχτσελί (από τους Γκρίζους Λύκους δηλαδή της τουρκικής πολιτικής σκηνής), κατέρριψε ρεκόρ προκλητικότητας, πρωταγωνιστώντας παράλληλα και σε μια σειρά από αλγεινές «πρωτιές». 

Τα ρεκόρ παραβιάσεων και το Fatih

Για πρώτη φορά στα χρονικά, οι παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου (ΕΕΧ) το 2019 όχι μόνο ξεπέρασαν τις 4.000 (πράγμα που δεν έχει ξαναγίνει) αλλά σχεδόν προσέγγισαν και τις 5.000, με τον τελικό απολογισμό για τη χρονιά που μας πέρασε να κλείνει στις 4.811. Παράλληλα ωστόσο, μέσα στο 2019 θα ξεπερνούσαν κάθε προηγούμενο και τα συμβάντα παραβιάσεων των ελληνικών Εθνικών Υδάτων από το Τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό και την Τουρκική Ακτοφυλακή, που πέρυσι ανήλθαν σε 2.032. 

Η Τουρκία, όμως, πέρυσι προχώρησε για πρώτη φορά και σε γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Κι όχι γενικώς στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά μέσα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ξεκινώντας από την άνοιξη του 2019, η Άγκυρα έστειλε το πλωτό γεωτρύπανο Fatih για να πραγματοποιήσει γεώτρηση στη θαλάσσια περιοχή περίπου 72 χιλιόμετρα δυτικά της Πάφου, σε σημείο εντός της κυπριακής ΑΟΖ αλλά έξω από τα ήδη οριοθετημένα Οικόπεδα αυτής. Και εν συνεχεία, ξεκινώντας από το καλοκαίρι, ένα δεύτερο τουρκικό πλωτό γεωτρύπανο, το Yavuz, θα έριχνε άγκυρα στον κόλπο της κατεχόμενης Καρπασίας όπου παρέμεινε για ένα διάστημα, προτού στην πορεία βάλει πλώρη για το ήδη οριοθετημένο και αδειοδοτημένο στις Total και ΕΝΙ Οικόπεδο 7 της κυπριακής ΑΟΖ. Το 2020 ξεκινάει με το Yavuz εντός του Τεμαχίου 7 (στο βόρειο τμήμα του), με το Fatih νοτίως του Ριζοκάρπασου στα ανοιχτά του κόλπου της κατεχόμενης Αμμοχώστου, και με το σεισμογραφικό Barbaros γενικώς να αλωνίζει νοτίως της Κύπρου.

Τη χρονιά που έφυγε η Τουρκία θα έριχνε ωστόσο τα δίχτυα της για πρώτη φορά και σε ένα άλλο μέτωπο, αρκετά πιο δυτικά.

Μέσα σε διάστημα δύο εβδομάδων (από τις 13 έως τις 27 Νοεμβρίου του 2019), η Άγκυρα προχώρησε σε δύο «ανορθόδοξα» ή «πλευρικά ανοίγματα» (για να χρησιμοποιήσουμε σκακιστική ορολογία) πάνω στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου. Με επιστολή που κοινοποίησε προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ στις 13 Νοεμβρίου, ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη, Φεριντούν Σινιρλίογλου, ήρθε να διατυπώσει τουρκικές διεκδικήσεις που εκτείνονται δυτικότερα του 28ου μεσημβρινού και της Ρόδου, προς τις ανατολικές ακτές της Κρήτης, περιορίζοντας έτσι τα νησιά (την Κύπρο, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα κ.ά.) στα χωρικά τους ύδατα των 6 ή 12 ναυτικών μιλίων (6 για τα ελληνικά νησιά και 12 και για την Κύπρο).

Η Συνθήκη των Σεβρών υπεγράφη στις 28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920 στην πόλη Σεβρ (Sèvres) της Γαλλίας

 «Γαλάζια Πατρίδα» έως και τη Λιβύη 

Τις εν λόγω διεκδικήσεις τις έχουμε, βέβαια, ξαναδεί στους χάρτες της καλούμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Είναι, όμως, η πρώτη φορά στα χρονικά που εκείνες διατυπώνονται σε επίσημο έγγραφο της Τουρκίας προς τον ΟΗΕ, με την τουρκική διπλωματία πλέον να πορεύεται στον δρόμο που χάραξαν όχι Τούρκοι διπλωμάτες αλλά Τούρκοι στρατιωτικοί όπως ο σήμερα απόστρατος ναύαρχος Τζεμ Γκιουρντενίζ (ήδη από το 2006), ο εν ενεργεία ναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί (ήδη από το 2011), ο πρώην αρχηγός του τουρκικού πολεμικού ναυτικού και σήμερα απόστρατος ναύαρχος Μπουλέντ Μποστανόγλου (από το 2015, μέσα από τις σελίδες της στρατηγικής «Türk Deniz Kuvvetleri Stratejisi» περίοπτη θέση στην οποία κατείχε η φράση «Ισχυροί στη θάλασσα, Ασφαλείς στην πατρίδα. Παρόντες στη θάλασσα, Σημαίνοντες στον κόσμο») αλλά και ο σημερινός υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Χουλουσί Ακάρ.

Ήταν ο Τζιχάτ Γιαϊτζί μάλιστα που το 2011, μέσα από τις σελίδες του τεύχους υπ’ αριθμόν 14 της τουρκικής «Επιθεώρησης Στρατηγικών Ασφαλείας» («Guvenlik Stratejileri Dergisi»), υποστήριζε ότι «θα ήταν απαραίτητο για την Τουρκία να συνάψει μια συμφωνία οριοθέτησης ζωνών θαλάσσιας δικαιοδοσίας με τη Λιβύη». Περίπου οχτώ χρόνια μετά, στις 27 Νοεμβρίου, ο Ερντογάν και ο Λίβυος  πρωθυπουργός Φαγιέζ αλ Σάρατζ (ο οποίος ελέγχει όμως μόνο ένα μικρό μέρος της εμφυλιοπολεμικής Λιβύης ως επικεφαλής της καλούμενης Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας), θα υπέγραφαν από την Κων/πολη ένα μνημόνιο κατανόησης (MoU) για τον «καθορισμό» των μεταξύ τους «θαλασσίων δικαιοδοσιών». Στις αρχές Δεκεμβρίου, η Τουρκία θα κοινοποιούσε μάλιστα και στα Ηνωμένα Έθνη τις συντεταγμένες των επιδιωκόμενων θαλασσίων οριοθετήσεων όπως εκείνες αποτυπώνονται στο επίμαχο τουρκολιβυκό MoU.

Οι εν λόγω συντεταγμένες, ωστόσο, επεκτείνουν τις τουρκικές εδαφικές διεκδικήσεις στη Μεσόγειο έως και τις ακτές της νοτιοανατολικής Κρήτης, αμφισβητώντας κατά αυτόν τον τρόπο και «σβήνοντας» τις θαλάσσιες ζώνες ελληνικών νησιών όπως είναι το Καστελόριζο, η Ρόδος, η Κάρπαθος και προφανώς η Κρήτη. Σύμφωνα με την τουρκική άποψη, τα εν λόγω νησιά θα πρέπει να περιοριστούν στα χωρικά τους ύδατα των 6 ναυτικών μιλίων, και η Κύπρος (η «εκλιπούσα» σύμφωνα με τους Τούρκους) στα δικά της χωρικά ύδατα των 12 ναυτικών μιλίων.

Στις 13 Νοεμβρίου, με επιστολή που κατέθεσε στον ΟΗΕ μέσω του μόνιμου αντιπροσώπου της στον Οργανισμό, Φεριντούν Σινιρλίογλου, η Τουρκία ήρθε ουσιαστικά να ενημερώσει τα Ηνωμένα Έθνη ότι πλέον διεκδικεί υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ ακόμη και δυτικά του 28ου μεσημβρινού, έως τη Λιβύη, και «τα εξωτερικά όρια των χωρικών υδάτων νησιών», όπως είναι, για παράδειγμα, η Κρήτη.

Και αυτό, στη βάση του τουρκικού ισχυρισμού ότι τα νησιά (η Κύπρος, η Κρήτη, τα Δωδεκάνησα) μπορούν να έχουν από… μειωμένη έως και μηδενική υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ-επήρεια στη χάραξη θαλασσίων ζωνών, αλλά και της μαξιμαλιστικής τουρκικής αξίωσης σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα «θα πρέπει να έχει ανάμειξη και λόγο σε όλες τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, ως η χώρα με τη μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτογραμμή».

«Η εν λόγω επιστολή, ως αντιβαίνουσα στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, απορρίπτεται στο σύνολό της και δεν παράγει καμία έννομη συνέπεια ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα» σημείωνε σε σχετική ανακοίνωσή του, της 27ης Νοεμβρίου, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. «Η αναφορά στην εν λόγω επιστολή σε δικαιώματα της Τουρκίας δυτικά του 28ου μεσημβρινού μέχρι σημείου «το οποίο θα καθορισθεί βάσει μελλοντικών συμφωνιών οριοθέτησης στο Αιγαίο καθώς και στην Μεσόγειο, με όλα τα εμπλεκόμενα κράτη» συνιστά ανοιχτή παρέμβαση στο δικαίωμα της Ελλάδος να συνομολογεί συμφωνίες οριοθέτησης με τρίτα κράτη» συνέχιζε στην ανακοίνωσή του το ελληνικό ΥΠΕΞ.

Η αυγή του 2020 βρίσκει την Τουρκία, αναθεωρητική όσο ποτέ άλλοτε, όχι μόνο να διατηρεί «κατά πάγια πρακτική» όλες τις «παραδοσιακές» της προκλήσεις και διεκδικήσεις έναντι της Ελλάδας (διαφορά για την υφαλοκρηπίδα, casus belli στο Αιγαίο σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια, γκρίζες ζώνες, αποστρατιωτικοποίηση νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αμφισβήτηση του FIR Αθηνών, αμφισβήτηση των ορίων έρευνας και διάσωσης στο Αιγαίο, παρουσίαση της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη ως «τουρκικής» κ.ά.). Ειδικά στο θέμα της υφαλοκρηπίδας, που πλέον αποκτά ακόμη μεγαλύτερη «αξία» λόγω και των ενεργειακών εξελίξεων, η Τουρκία εμφανίζεται πια να έχει επεκτείνει μέσω Λιβύης τις διεκδικήσεις της από τον 28ο μεσημβρινό, νοτίως δηλαδή της Ρόδου, που αποτελούσε άλλοτε το όριο για τους Τούρκους, έως και την Ιεράπετρα, αμφισβητώντας πλέον όχι μόνο την επήρεια του Καστελόριζου (του «πολύ μικρού» αλλά και «πολύ κοντινού» στην αχανή τουρκική ακτογραμμή για να δικαιούται θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών του υδάτων, σύμφωνα με την Άγκυρα) αλλά και πολύ μεγαλύτερων νησιών όπως είναι η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κρήτη.

Σημειώνεται ότι η Ελλάδα δεν έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με κανένα από τα γειτονικά της κράτη, ενώ υφαλοκρηπίδα έχει οριοθετήσει μόνο με την Ιταλία. Τα παράνομα και αυθαίρετα τουρκολιβυκά μνημόνια του 2019 έμελλε ωστόσο να λειτουργήσουν και ως αιτία άμεσης κινητοποίησης. Ως εκ τούτου, πλέον  κινούνται διαδικασίες από την ελληνική πλευρά προκειμένου να «επικαιροποιηθεί» η συμφωνία με την Ιταλία ώστε να περιλαμβάνει και την ΑΟΖ (όχι μόνο τον βυθό δηλαδή που είναι η υφαλοκρηπίδα αλλά και τα υπερκείμενα ύδατα). Στο ίδιο πλαίσιο, ενεργοποιούνται εκ νέου και οι διαδικασίες για την οριοθέτηση (τμηματική σε πρώτη φάση ή όχι, μένει να φανεί) ΑΟΖ με την Αίγυπτο. Όσο για το ενδεχόμενο μιας τμηματικής επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων που θα ξεκινά από το Ιόνιο το οποίο είχε προωθήσει ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Κοτζιάς, εκείνο δεν φαίνεται να έχει κερδίσει έδαφος ως επιλογή παρά το γεγονός ότι υπάρχουν φωνές εντός του κυβερνητικού στρατοπέδου που έχουν δηλώσει δημοσίως ότι θα έβλεπαν θετικά μια τέτοια κίνηση από την πλευρά της Ελλάδας. 

Ελληνοτουρκικά: Από τη συνθήκη των Σεβρών μέχρι τα Ιμια και τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ
Ελληνοτουρκικά: Από τη συνθήκη των Σεβρών μέχρι τα Ιμια και τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ
Ελληνοτουρκικά: Από τη συνθήκη των Σεβρών μέχρι τα Ιμια και τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ

Η επιλογή της Χάγης

Συνεχίζοντας σε ρυθμό προκλήσεων, η Άγκυρα υποδέχεται το 2020 με φαινομενικά «άγριες» διαθέσεις. Εάν πιστέψουμε όσα έχουν διαμηνύσει το περασμένο διάστημα κορυφαίου Τούρκοι αξιωματούχοι και υπουργοί, τότε η Άγκυρα ενδέχεται μέσα στο 2020 να επιχειρήσει γεωτρήσεις ακόμη και εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, στην περιοχή μεταξύ Ρόδου και Κρήτης, ενώ παράλληλα εκείνη εξακολουθεί να δρα στρατιωτικά σε Συρία (12 τουρκικά παρατηρητήρια, «ζώνη ασφαλείας»), βόρειο Ιράκ (επιδρομές κατά επιλεγμένων στόχων) και Λιβύη (μέσα από την αποστολή Τούρκων στρατιωτικών συμβούλων, μισθοφόρων και υποστηριζόμενων από την Άγκυρα Σύριων και Τουρκμένων). Παράλληλα, η τουρκική ηγεσία έχει ανακοινώσει και σχέδια (με μάλλον μόνο επικοινωνιακή υπόσταση προς το παρόν) για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με τα κατεχόμενα και θα είναι έτοιμος έως το 2025 ως έργο «ανταγωνιστικό» στον αγωγό EastMed. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο εκρηκτικών εξελίξεων, και λαμβάνοντας υπόψη όσα προηγήθηκαν το 2019 (τα ρεκόρ των τουρκικών παραβιάσεων στο Αιγαίο, τις πειρατικές τουρκικές γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ), πολλοί πίσω στην Ελλάδα, μεταξύ αυτών και βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας με προϋπηρεσία στην εξωτερική πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις (Ντόρα Μπακογιάννη, Δημήτρης Καιρίδης κ.ά.), όπως άλλωστε και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης (με συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής») επανέφεραν ως προοπτική της επιλογή της προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για τη διαφορά της υφαλοκρηπίδας με την Τουρκία.

Όπως σημειώνει, άλλωστε, και στην επίσημη ιστοσελίδα του το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών: «σε περίπτωση που διαφανεί ότι δεν καθίσταται δυνατή η εξεύρεση κοινού εδάφους εντός εύλογου χρόνου» μέσω των διερευνητικών επαφών για το θέμα της υφαλοκρηπίδας, τότε «πάγια θέση της Ελλάδας, η οποία συνάδει απολύτως με το διεθνές δίκαιο και έχει τεθεί και ως κριτήριο στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, είναι η παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, προκειμένου να μη διαιωνισθεί η διαφορά».

Ήταν Φεβρουάριος του 2002 όταν «οι δύο υπουργοί Εξωτερικών, Παπανδρέου και Τζεμ, αποφάσισαν στην Κωνσταντινούπολη να ξεκινήσουν… “διερευνητικές συνομιλίες”… προσπαθώντας (σ.σ. σύμφωνα με τον ελληνικό σχεδιασμό) να επιτύχουν συμφωνία για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Εάν… δεν κατέληγαν σε αποτέλεσμα… θα υπέγραφαν συνυποσχετικό και θα παρέπεμπαν την υπόθεση στο Διεθνές Δικαστήριο», όπως σημειώνει ο Άγγελος Συρίγος, αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, στο βιβλίο του «Ελληνοτουρκικές σχέσεις» (εκδόσεις Πατάκη).

Δεκαοχτώ έπειτα από εκείνον τον Φεβρουάριο του 2002, οι διερευνητικές συνομιλίες, στο πλαίσιο των οποίων έχουν συζητηθεί και άλλα πολλά πέραν των ορίων της υφαλοκρηπίδας, δεν έχουν αποδώσει καρπούς, με την επιλογή της προσφυγής στη Χάγη να κερδίζει εκ νέου έδαφος, τουλάχιστον ως προτεινόμενο σενάριο. Για να προχωρήσει ωστόσο μια τέτοια προσφυγή, απαιτείται και η προηγούμενη σύμφωνη γνώμη της Τουρκίας με την οποία θα πρέπει να υπογραφεί και σχετικό συνυποσχετικό στο οποίο οι δύο πλευρές θα συμφωνούν ως προς τις διαφορές τους που πρόκειται να τεθούν προς εκδίκαση ενώπιον του διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου. 

Για την ιστορία, ήταν Ιανουάριος του 1975 όταν η Ελλάδα πρότεινε για πρώτη φορά στην Τουρκία να προσφύγουν από κοινού στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, με την Τουρκία ωστόσο στην πορεία να απορρίπτει ένα τέτοιο ενδεχόμενο. 

Οι μεγάλες δυσκολίες έγκεινται πια στη σύνταξη του συνυποσχετικού, στο οποίο η Τουρκία θα ήθελε να εντάξει όχι μόνο τη διαφορά για τα όρια της υφαλοκρηπίδας, που πλέον θα έπρεπε ίσως να επαναπροσδιοριστεί ως διαφορά για τα όρια υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, αλλά ενδεχομένως και άλλα θέματα κάποια από τα οποία είναι αδιαπραγμάτευτα για την Ελλάδα όπως οι «γκρίζες ζώνες» και η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Όσο για τους μεγάλους κινδύνους, εκείνοι έγκεινται στο ενδεχόμενο η Ελλάδα να εγκλωβιστεί τελικώς από μια απόφαση διεθνούς δικαστηρίου που ενδεχομένως να μην την ικανοποιεί στο βαθμό που θα ήθελε. Επικίνδυνη έχει αποδειχθεί ωστόσο ως «λιμάνι» και η αδράνεια, ειδικά απέναντι σε μια Τουρκία που συνεχίζει να γεμίζει το καλάθι των διεκδικήσεών της.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ