Τζόκερ: Η ιστορία, οι σκηνές βίας και το τεράστιο ρεκόρ εισιτηρίων

ΤΖΟΚΕΡ: Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΟΙ ΣΚΗΝΕΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΡΕΚΟΡ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ

Μέχρι σήμερα ο Τζόκερ θεωρείται ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους και διάσημους χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας και ένας από τους «καλύτερους κακούς» των κόμικς

«Η μητέρα μου πάντα μου λέει να χαμογελάω. Μου είπε να έχω έναν σκοπό. Να φέρνω χαμόγελα και χαρά στον κόσμο» ακούγεται να λέει ο Τζόκερ (Joker) στη διάρκεια της ταινίας του σκηνοθέτη Τοντ Φίλιπς που κυκλοφόρησε στις αρχές Οκτωβρίου στους κινηματογράφους, ενώ παράλληλα φοράει το κουστούμι του κλόουν. Aσυγκράτητο γέλιο. Τραυματισμένη όψη. Άνθρωπος του περιθωρίου που επιθυμεί την ένταξη, αλλά τον κλοτσούν με τη βία. Βύθιση στην τρέλα και το σκοτάδι. 

Ο Τζόκερ είναι ίσως από τους πιο διάσημους, αξιομνημόνευτους, μυστηριώδεις και, πάνω απ' όλα, πιο σατανικούς κακούς που γράφτηκαν ποτέ για κόμικς. Μέχρι και σήμερα παραμένει ένας από εκείνους τους χαρακτήρες που σε κάθε εποχή έχει πάντα κάτι καινούργιο για να ανακαλύψεις. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε στο τεύχος #1 του «Μπάτμαν» που κυκλοφόρησε στις 25 Απριλίου 1940, έναν χρόνο σχεδόν μετά την πρώτη εμφάνιση του «Σκοτεινού Ιππότη» στο τεύχος #27 των Detective Comics. Τον Φεβρουάριο του 1951 στο τεύχος #168 των Detective Comics, σχεδόν μια δεκαετία μετά την πρώτη εμφάνιση του, ο Τζόκερ αποκτά την πρώτη του origin ιστορία ως ένας εργάτης εργαστηρίου, ο οποίος γίνεται ο Red Hood για να κλέψει ένα εκατομμύριο δολάρια από τον εργοδότη του. Αλλά, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τον Μπάτμαν, πέφτει μέσα σε χημικά απόβλητα και μετατρέπεται σεΤζόκερ.

Από την πρώτη κιόλας στιγμή αγαπήθηκε τόσο από το κοινό και από τότε έχει κάνει την εμφάνισή του σε αμέτρητα κόμικς, αλλά και σε σειρές, ταινίες ακόμα και σε video games. Ο Τζέρι Ρόμπινσον έχει αναφέρει πως πρώτα σκέφτηκε το όνομα και μετά τα χαρακτηριστικά του. «Ήθελα κάποιον οπτικά συναρπαστικό. Ήθελα κάποιον που να αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι του, όπως ο Κουασιμόδος στην "Παναγία των Παρισίων" ή άλλους κακούς οι οποίοι είχαν μοναδικά χαρακτηριστικά».

Ο Τζόκερ είναι ίσως από τους πιο διάσημους, αξιομνημόνευτους, μυστηριώδεις και, πάνω απ' όλα, πιο σατανικούς κακούς που γράφτηκαν ποτέ για κόμικς

Σύμφωνα με την ταινία του σκηνοθέτη Τοντ Φίλιπς, πάντα μόνος ανάμεσα στο πλήθος, ο Άρθουρ Φλεκ αναζητά να συνδεθεί. Είναι ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει τη σκληρότητα και την απόλυτη περιφρόνηση της κοινωνίας, ταυτόχρονα με την αδιαφορία ενός συστήματος που του επιτρέπει να περνά από την ευπάθεια και την αδυναμία στην καταστροφή.

Καθώς περιφέρεται στην εχθρική πόλη Γκόθαμ, ο Άρθουρ φορά δύο μάσκες. Τη μία τη βάφει ο ίδιος στο πρόσωπό του, καθώς δουλεύει ως κλόουν το πρωί και ως stand up κωμικός τα βράδια. Τη δεύτερη δεν μπορεί να τη βγάλει ποτέ. Είναι η μεταμφίεση που κρύβει τη μάταιη προσπάθειά του να γίνει μέρος του κόσμου, και όχι απλώς ένας κακοποιημένος άντρας. Πολύ γρήγορα συνειδητοποιεί ότι ο περίγελος είναι ο ίδιος, και όχι αυτά που λέει ή κάνει. Το ανεξέλεγκτο γέλιο του, που ξεσπά τις λάθος στιγμές, αποδεικνύει ότι αδυνατεί να συντονιστεί με το κοινό του. Και όσο προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση τόσο περισσότερο γελοιοποιείται και αφήνει τον εαυτό του εκτεθειμένο, ακόμα και σε περιστατικά βίας.

Ορφανός από πατέρα, ο Άρθουρ είναι αφιερωμένος στη φροντίδα της «εύθραυστης» μητέρας του, που τον φωνάζει «Happy», το «προσωνύμιο» που, σε συνδυασμό με την πάθησή του, του καλλιεργεί ένα μόνιμο, σπασμωδικό χαμόγελο. Καθρεφτίζει μια κοινωνία χωρίς ιδανικά. Στην κοινωνία υπάρχουν εξέγερση, ξεσπάσματα, και οι λιγότερο ευνοημένοι φορούν μάσκες κλόουν που υποδηλώνουν τα προσωπεία τους και αντιδρούν κατά της εξουσίας.

Ο Άρθουρ, από την άλλη, βρίσκεται σε διαρκή αναζήτηση της πατρικής αγάπης που δεν είχε ποτέ. Ψάχνει να τη βρει είτε στον πλούσιο επιχειρηματία Τόμας Γουέιν είτε στον παρουσιαστή της τηλεόρασης, Μιούρεϊ Φράνκλιν. Αλλά, κάθε φορά που τον περιγελούν, αυτός ο καλλιτέχνης σε αδιέξοδο εκτροχιάζεται ακόμα περισσότερο. Καθώς κινείται σε έναν υπαρξιακό φαύλο κύκλο, μεταξύ πραγματικότητας και τρέλας, αρκεί μια λανθασμένη επιλογή του για να προκαλέσει μια αλυσιδωτή αντίδραση κλιμακούμενων και, τελικά, ολέθριων γεγονότων.

Όλα αυτά τα χρόνια ο Τζόκερ έχει εμφανιστεί σε πάνω από 250 παραγωγές, συμπεριλαμβανομένων ταινιών, σειρών, βιβλίων και video games

Στον «Τζόκερ», ο Χοακίν Φίνιξ, ο οποίος ενσαρκώνει τον ομώνυμο χαρακτήρα, βρήκε, όπως ο ίδιος λέει, το πιο τολμηρό και γενναίο πορτρέτο χαρακτήρα που είχε φτάσει ποτέ στα χέρια του. «Σκέφτηκα ότι ήταν θαρραλέο, δεν έμοιαζε με τίποτα που έχω διαβάσει μέχρι τώρα» σχολιάζει για την πρώτη του αντίδραση στο σενάριο. 

«Ήταν σίγουρα διαφορετικό από οποιαδήποτε ταινία του είδους των υπερηρωικών φιλμ, όπως και διαφορετικό από οποιοδήποτε δράμα είχα διαβάσει στο παρελθόν. Ένα σενάριο πολλαπλών αποχρώσεων και εντάσεων» σημειώνει, εξηγώντας τους λόγους που τον παρακίνησαν να παίξει στην ταινία. Ο Χοακίν Φίνιξ καταθέτει εδώ μια έντονα σωματική ερμηνεία, εναρμονισμένη με την ιδιοσυγκρασία και το ιδιότυπο φιζίκ του.

Για τον τρόπο που κατάφερε να προσεγγίσει τον ρόλο του παρανοϊκού κακοποιού Τζόκερ, ο ίδιος εξηγεί: «Είδα βίντεο που δείχνει άτομα που πάσχουν από παθολογικό γέλιο, μια ψυχική ασθένεια που κάνει κάποιον να γελάει ανεξέλεγκτα». Η συγκεκριμένη ασθένεια προκαλεί ακούσιο γέλιο ή κλάμα, χωρίς να υπάρχει κάποιο εξωτερικό ερέθισμα. 

«Δεν φαντάστηκα ότι θα ήταν μια ήρεμη πλεύση. Είναι μια δύσκολη ταινία. Με κάποιον τρόπο είναι καλό ότι οι άνθρωποι είχαν μια ισχυρή αντίδραση» - Χοακίν Φίνιξ

Η σκληρότητα είναι διάχυτη σε όλο το έργο. Ο κομιξικός μύθος του Τζόκερ πλάθεται ως ψυχολογικό-κοινωνικό θρίλερ με έναν περιθωριοποιημένο, καταπιεσμένο αντι-ήρωα, με δάνεια από την αισθητική έκφραση του Σκορσέζε. Γι’ αυτό και η παρουσία του Ντε Νίρο στον ρόλο του τηλεοπτικού παρουσιαστή, εκφραστή μιας μαζικής κουλτούρας απενοχοποιημένου bullying. Eίναι χαρακτηριστικά συμβολική, όπως τρομακτικά γλαφυρή είναι η απόδοση της βίας. 

Αρκετοί είναι εκείνοι που αντιδρούν εξαιτίας των σκληρών σκηνών βίας που προβάλλει το έργο. Για τον λόγο αυτό τα αστυνομικά τμήματα του Λος Άντζελες και της Νέας Υόρκης είχαν ενισχυμένες αστυνομικές δυνάμεις έξω από τις κινηματογραφικές αίθουσες όπου έκανε πρεμιέρα η ταινία. Μιλώντας στην ηλεκτρονική έκδοση του «Vanity Fair», ο Χοακίν Φίνιξ μίλησε για τις κριτικές που έλαβε η ταινία από θύματα ένοπλης βίας και εκείνους που φοβούνται τον χαρακτήρα του Άρθουρ Φλεκ. «Δεν φαντάστηκα ότι θα ήταν μια ήρεμη πλεύση. Είναι μια δύσκολη ταινία. Με κάποιον τρόπο, είναι καλό ότι οι άνθρωποι είχαν μία ισχυρή αντίδραση».

Ο ψυχίατρος Νιλ Μπάρτον στο «Psychology Today» επισημαίνει πως ο φόβος απέναντι στους κλόουν ενδέχεται να ενταθεί από την παρουσίασή τους ως ψυχοπαθών. «Ο Τζόκερ φορά κάποιες φορές στο πέτο του ένα λουλούδι, που, ενώ φαίνεται ακίνδυνο, μπορεί να αποδειχθεί όπλο» αναφέρει ως παράδειγμα ο Μπάρτον, εξηγώντας τον τρόπο που προκαλεί αβεβαιότητα και άβολα συναισθήματα στους θεατές αναφορικά με τις προθέσεις του.

Παράλληλα, η έρευνα που έκανε η Λαρίσα Χέιφετζ και δημοσιεύτηκε στο «Journal of Experimental Psychology: General» και στο «Science Daily» έδειξε πως οι ενήλικες δικαιολογούν δυσκολότερα τις κακές συμπεριφορές σε σχέση με τα παιδιά. «Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν συχνά τις ηθικές παραβάσεις, είτε σε συμπεριφορές άλλων είτε στη δική τους. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε αυτά τα άτομα μπορεί να επηρεαστεί έντονα από τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι περιγράφουν τις παραβάσεις τους» ισχυρίζεται η Λαρίσα Χέιφετζ.

«Δεν σε μισώ επειδή είμαι τρελός. Είμαι τρελός επειδή σε μισώ» τονίζει ο Τζόκερ προς Μπάτμαν

Την ώρα που παγκοσμίως επικρατεί πανζουρλισμός για την ταινία «Τζόκερ», η οποία έκανε πρεμιέρα στο 76ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας στις 31 Αυγούστου 2019 και κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα, στην Ελλάδα επικρατεί πανικός, με το θέμα να παίρνει και πολιτική διάσταση. Όλα ξεκίνησαν όταν δύο υπάλληλοι του υπουργείου Πολιτισμού ενημέρωσαν τον εισαγγελέα πως τo κινηματογραφικό έργο παρακολουθούν ανήλικοι. Έτσι κινητοποιήθηκε η ΕΛ.ΑΣ., που διεξήγε έρευνες σε κινηματογράφους.

Αμέσως η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, που ανακοίνωσε ότι αρχίζει ΕΔΕ, με ανακοίνωσή της ξεκαθάρισε ότι οι δύο κυρίες-υπάλληλοι του υπουργείου Πολιτισμού ενημέρωσαν τον εισαγγελέα αυτοβούλως. «Καταδικάζουμε απερίφραστα τον χειρισμό της υπόθεσης. Με ενοχλεί η εικόνα να δημιουργούνται προβλήματα από δυνάμεις ασφαλείας σε παιδιά και τις οικογένειές τους» τόνισε η κυρία Μενδώνη, συμπληρώνοντας πως ενημερώθηκε για την υπόθεση αργά το βράδυ της Κυριακής και αμέσως επικοινώνησε με τον διευθυντή και τον γενικό γραμματέα σύγχρονου Πολιτισμού του ΥΠΠΟΑ, οι οποίοι της απάντησαν ότι δεν γνώριζαν το παραμικρό».

Από την πλευρά του, πάντως, ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, πήρε θέση για το θέμα που έχει προκύψει με την προβολή του έργου στις κινηματογραφικές αίθουσες και την καταλληλότητα θέασής της από ανήλικους, ενημερώνοντας το υπουργείο Πολιτισμού και Αστυνομία ότι θα πάει να δει την ταινία με τον 15χρονο γιο του. Την ίδια στιγμή, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γραφτεί χιλιάδες αναρτήσεις για το ίδιο ζήτημα, με διαφορετικές απόψεις. Ότι, από τη μία, καλώς η Αστυνομία έκανε τη δουλειά της, ότι -από την άλλη- δεν έπραξε σωστά και ότι θα πρέπει να πηγαίνει και στα μπαρ για να ελέγξει εάν μπεκροπίνουν ανήλικοι.

Μετά την τροπή που πήραν τα γεγονότα και τον σάλο που ξέσπασε, ο γενικός διευθυντής Σύγχρονου Πολιτισμού του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, Μάριος Κωστάκης, προχώρησε σε μια αποκάλυψη-βόμβα. Συγκεκριμένα, ο ίδιος, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο ΥΠΠΟΑ, ανέφερε: «Η καταγγελία για την παρουσία ανηλίκων σε αίθουσες όπου παιζόταν το «Τζόκερ» έγινε από άνθρωπο εταιρείας διανομής ταινιών απευθείας στην υπάλληλο της γνωμοδοτικής επιτροπής που ειδοποίησε την Αστυνομία». 

Σημειώνεται πως μέσα σε δεκαεννιά ημέρες προβολής, το «Τζόκερ» έχει πάνω από 590.000 εισιτήρια, που σημαίνει ότι είναι η δεύτερη πιο εμπορική ταινία της δεκαετίας του 2010, μετά το «Ένας Άλλος Κόσμος» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη που μετράει 668.892 εισιτήρια, ενώ συνεχίζει ακάθεκτος την ξέφρενη πορεία του - πορεία που θυμίζει για τα δεδομένα της ελληνικής αγοράς «εποχές εισιτηρίων προ κρίσης». 

Ο «Τζόκερ» του σκηνοθέτη Τοντ Φίλιπς έκανε πρεμιέρα στο 76ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας στις 31 Αυγούστου 2019, όπου κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα

Όλα αυτά τα χρόνια ο Τζόκερ έχει εμφανιστεί σε πάνω από 250 παραγωγές, συμπεριλαμβανομένων ταινιών, σειρών, βιβλίων και video games.

Θεωρείται ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους και διάσημους χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας και ένας από τους καλύτερους κακούς των κόμικ. Εάν ρίξεις έστω και μια ματιά σε αυτή την τρέλα και την παράνοια του ψυχισμού του, μπορεί να χαθείς σε μια σκοτεινή άβυσσο από την οποία δύσκολα μπορεί να ξεφύγεις.

ΕΞΥΠΝΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗ