Η χειρότερη τραγωδία στην ιστορία του παγκοσμίου ποδοσφαίρου: Μετά από 62 χρόνια ακόμα αναζητούνται ευθύνες

Το ημερολόγιο έδειχνε 24 Μαΐου 1964. Στο στάδιο Νασιονάλ της Λίμα, στο Περού, ήταν προγραμματισμένος ο ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ του Περού και της Αργεντινής για τα προκριματικά του Ολυμπιακού τουρνουά ποδοσφαίρου. Η αναμέτρηση είχε πάρει εθνικό χαρακτήρα για τους περουβιανούς. Η εθνική τους ομάδα βρισκόταν στη δεύτερη θέση της βαθμολογίας των προκριματικών της CONMEBOL και διεκδικούσε με αξιώσεις την πρόκριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο, γνωρίζοντας επίσης πως θα ακολουθούσε και ο «τελικός» με τη Βραζιλία.

Εκρηκτικό σκηνικό

Εκείνη την εποχή το Περού δοκιμαζόταν από αναταραχές μέσα σε ένα ασταθές πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον. Η ενίσχυση της αριστεράς είχε οδηγήσει σε αμφισβήτηση του κατεστημένου με εργατικές διαμάχες, διαδηλώσεις, συγκρούσεις με την αστυνομία, αλλά και αγροτικές κινητοποιήσεις εν μέσω αμφιλεγόμενων μεταρρυθμίσεων στην ύπαιθρο. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες συνέθεταν ένα εκρηκτικό σκηνικό και οι ποδοσφαιρικοί αγώνες ήταν συχνά μια καλή ευκαιρία για να ξεσπάσουν επεισόδια. Πολλώ δε μάλλον σε έναν αγώνα που περίμενε όλη η χώρα και έμελλε να εξελιχθεί σε εθνική τραγωδία με εκατοντάδες νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες. Μέχρι σήμερα είναι το πιο πολύνεκρο περιστατικό σε αγώνα ποδοσφαίρου.

Σα να έγινε έκρηξη

Περίπου 53.000 θεατές είχαν κατακλύσει το εθνικό στάδιο της Λίμα, αριθμός που αντιστοιχούσε σε περισσότερο από το 5% του πληθυσμού της πόλης εκείνη την εποχή. Ο αγώνας ξεκίνησε μέσα σε ένταση και η Αργεντινή «πάγωσε» το γήπεδο, κάνοντας το 0-1. Απέμεναν έξι λεπτά για τη λήξη του αγώνα, όταν ο Βίκτορ Λομπατόν σκόραρε το 1-1 για το Περού, δίνοντας την ευκαιρία για έξαλλους πανηγυρισμούς. Τότε δεν υπήρχαν VAR και μέσα στον χαμό ο Ουρουγουανός διαιτητής Άνχελ Εδουάρδο Πάσος ακύρωσε το γκολ της ισοφάρισης. Η απόφαση εξόργισε τους Περουβιανούς. Η αντίδραση τους ήταν τόσο έντονη και μαζική που νόμιζε κανείς πως στις εξέδρες του σταδίου Νασιονάλ έγινε... έκρηξη βόμβας. Το πλήθος άρχισε να πετάει μαζικά αντικείμενα και μπουκάλια, ενώ σε όλο το στάδιο το εξαγριωμένο πλήθος έκανε προσπάθεια να εισέλθει στον αγωνιστικό χώρο.

Βίαιη αντίδραση της αστυνομίας

Μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό, η αντίδραση της αστυνομίας ήταν καταλυτική και βίαιη. Στην προσπάθειά της να αποθαρρύνει μαζική εισβολή οπαδών στο γήπεδο, άρχισε τη ρίψη δακρυγόνων στη βόρεια εξέδρα. Το πλήθος όμως ήταν ασταμάτητο και αποφασισμένο. Τότε άρχισαν να πέφτουν οι πρώτοι πυροβολισμοί στον αέρα για εκφοβισμό. Αυτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Αντί να εκτονωθεί η κατάσταση, προκλήθηκε πανικός. Χιλιάδες θεατές εξαγριώθηκαν, ενώ άλλοι φοβήθηκαν και προσπάθησαν να εγκαταλείψουν άρον άρον το στάδιο για να γλιτώσουν από τα δακρυγόνα και τις σφαίρες που έπεφταν βροχή.

Τούνελ θανάτου

Εκεί άρχισε η κορύφωση της τραγωδίας. Το στάδιο δεν είχε ανοιχτές εξόδους όπως τις γνωρίζουμε σήμερα στα γήπεδα. Είχε συμπαγή μεταλλικά ρολά, τα οποία βρίσκονταν στο κάτω μέρος των τούνελ και οδηγούσαν από τις εξέδρες στο επίπεδο του δρόμου μέσω κλιμακοστασίων. Τα ρολά ήταν κλειστά, όπως γινόταν συνήθως σε κάθε αγώνα. Οι πανικόβλητοι θεατές που κατέβαιναν από τις σκάλες πίεζαν όσους βρίσκονταν μπροστά πάνω στα κλειστά μεταλλικά ρολά. Το πλήθος που ακολουθούσε από πίσω πίεζε με δύναμη και όσοι ήταν μπροστά άρχισαν να συνθλίβονται.

Εκατόμβη νεκρών και γέννηση

Η πίεση έγινε ασφυκτική. Τα ρολά τελικά υποχώρησαν προς τα έξω από τη δύναμη των σωμάτων, αλλά ήταν ήδη αργά για εκατοντάδες ανθρώπους. Όλοι οι νεκροί βρέθηκαν στα κλιμακοστάσια που οδηγούσαν στο επίπεδο του δρόμου. Οι περισσότεροι πέθαναν από εσωτερική αιμορραγία ή ασφυξία, συνθλιμμένοι μέσα στο πλήθος. Κανείς από όσους παρέμειναν μέσα στο στάδιο δεν έχασε τη ζωή του. Μέσα στον πανικό, μάλιστα, καταγράφηκε και η γέννηση ενός μωρού στο γήπεδο, χωρίς να είναι γνωστό αν τελικά επέζησαν το παιδί και η μητέρα του.

Η Λίμα φλέγονταν

Η τραγωδία συνεχίστηκε και έξω από το στάδιο. Οργισμένοι φίλαθλοι οπλίστηκαν με βόμβες μολότοφ, ρόπαλα και σίδερα και άρχισαν να προκαλούν καταστροφές σε ιδιωτικές περιουσίες. Έβαλαν φωτιά σε σπίτια και επιχειρήσεις, ενώ αναφορές της εποχής έκαναν λόγο για άτομα που πέταξαν μπουκάλια βενζίνη σε ένα μεγάλο γκαράζ και σε ένα γραφείο στοιχημάτων και έσπασαν τζάμια εργοστασίων και κατοικιών. Ακολούθησε τρίωρη μάχη στους δρόμους της Λίμα, με την έφιππη αστυνομία να στήνει φραγμούς για να περιορίσει τις ζημιές.

Οργή λαού

Η οργή στράφηκε και εναντίον της ηγεσίας της αστυνομίας. Πλήθος πολιτών κινήθηκε προς το σπίτι του διοικητή Χόρχε ντε Ασουμπούχα, τον οποίο κατηγορούσαν ότι έδωσε την εντολή για τη χρήση σφαιρών και δακρυγόνων. Άλλη ομάδα διαδηλωτών κινήθηκε προς την κατοικία του προέδρου Φερνάντο Μπελαούντε Τέρι, διαμαρτυρόμενη για την αστυνομική βία.

Χάος στα νοσοκομεία

Πραγματικό χάος υπήρξε και στα νοσοκομεία, όπου συγκεντρώθηκαν εξαγριωμένοι πολίτες που ζητούσαν να μάθουν νέα για οικεία πρόσωπα. Τα επεισόδια συνεχίστηκαν και την επόμενη ημέρα, 25 Μαΐου 1964, στο Πανεπιστήμιο Σαν Μάρκος, όπου είχε προγραμματιστεί φοιτητική αντικυβερνητική διαδήλωση.

Η κυβέρνηση, για να ελέγξει την κατάσταση στη Λίμα, ανέστειλε πολιτικές ελευθερίες, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και επέβαλε τροποποιημένη μορφή στρατιωτικού νόμου. Παράλληλα, κήρυξε εθνικό πένθος αλλά πλέον το γυαλί είχε ραγίσει... Η κυβέρνηση απέδωσε τα επεισόδια σε «τροτσκιστές υποκινητές» και μέχρι σήμερα το περιστατικό είναι σημείο αναφοράς ακόμα και για περιστατικά βίας και εμφυλίου.

Παρέμβαση του Πάπα

Τα γεγονότα με τους εκατοντάδες νεκρούς και τον απροσδιόριστο αριθμό τραυματιών συγκλόνισαν την παγκόσμια κοινότητα, προκαλώντας μέχρι και την παρέμβαση του Πάπα Παύλου ΣΤ΄, ο οποίος κάλεσε όλους τους φιλάθλους, σε όλα τα γήπεδα του κόσμου, να περιορίσουν τους πανηγυρισμούς τους, ως ένδειξη σεβασμού στα θύματα στο στάδιο του Περού.

500 νεκροί ο πραγματικός αριθμός

Ο επίσημος απολογισμός της τραγωδίας ήταν 328 νεκροί. Ωστόσο, ορισμένες πηγές κάνουν λόγο για μεγαλύτερο αριθμό, καθώς οι θάνατοι από πυροβολισμούς έξω από το στάδιο δεν συμπεριλήφθηκαν στις επίσημες εκτιμήσεις. Οι πρώτες ραδιοφωνικές μεταδόσεις της εποχής μιλούσαν ακόμη και για 500 νεκρούς και σχεδόν 1.000 τραυματίες. Ακόμη και με τον επίσημο αριθμό των 328 νεκρών, η τραγωδία του Εστάδιο Νασιονάλ παραμένει πιο φονική από το Χίλσμπορο, την πυρκαγιά του Μπράντφορντ, το Χέιζελ, τις τραγωδίες του Άιμπροξ και την καταστροφή του Μπέρντεν Παρκ μαζί.

Μπαράζ με την Βραζιλία

Μετά το δυστύχημα, όλοι οι υπόλοιποι αγώνες του προολυμπιακού τουρνουά της CONMEBOL ακυρώθηκαν. Καθώς το Περού και η Βραζιλία είχαν ισοβαθμήσει, αποφασίστηκε τελικά να διεξαχθεί ένας αγώνας μπαράζ για την πρόκριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο. Τελικά, η Βραζιλία νίκησε το Περού με 4-0 και πήρε το εισιτήριο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τόκιο.

Η τραγωδία οδήγησε και σε αλλαγές στο ίδιο το στάδιο. Η χωρητικότητα του Εστάδιο Νασιονάλ μειώθηκε από 53.000 σε 42.000 θέσεις το 1964. Μετά από 40 χρόνια και ενόψει του Copa America του 2004, αυξήθηκε ξανά στις 47.000 θεατές.

Ανοικτή πληγή και αναζήτηση ευθυνών

Μέχρι σήμερα, το δυστύχημα στο Εστάδιο Νασιονάλ της Λίμα θεωρείται το πιο πολύνεκρο περιστατικό στην ιστορία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου. Παρά το μέγεθος της καταστροφής, η πληγή έχει μείνει ανοικτή, καθώς από καιρό εις καιρόν αποτελεί ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης στη χώρα, αφού καμία κυβέρνηση εδώ και 62 χρόνια δεν έχει προχωρήσει σε βάθος έρευνα για τα αίτια της εθνικής τραγωδίας, ούτε έχουν αποδοθεί ευθύνες και κατηγορίες στους υπευθύνους.