Ο Ντονάτο Καρίζι (Donato Carrisi), ένας από τους πιο διακεκριμένους Ιταλούς συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων, γεννήθηκε στη Μαρτίνα Φράνκα και ζει σήμερα στη Ρώμη, με τα βιβλία του να κατακτούν σταθερά τις λίστες ευπώλητων διεθνώς.
Το συγγραφικό του ντεμπούτο, ο «Ο Υποβολέας» (μτφρ. Μαρία Οικονομίδου), που κυκλοφόρησε το 2009, μεταφράστηκε σε περισσότερες από 26 γλώσσες και τιμήθηκε με τέσσερα σημαντικά βραβεία στην Ιταλία, ανάμεσά τους και το Premio Bancarella, ενώ η γαλλική του έκδοση διακρίθηκε με το Prix SNCF du polar. Ακολούθησαν επιτυχίες, όπως «Το κορίτσι στην ομίχλη» που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο σε σκηνοθεσία του ίδιου και του χάρισε το David di Donatello για νέο σκηνοθέτη, καθώς και τα «Το σπίτι των φωνών» και «Ο κυνηγός του σκότους». Όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Πατάκη.
Οι ιστορίες του χαρακτηρίζονται από σύνθετους και αμφίσημους χαρακτήρες, όπου το καλό και το κακό συνυπάρχουν μέσα στον ίδιο άνθρωπο, και συχνά εμπλουτίζονται με κοινωνικές, ιστορικές και πολιτικές αναφορές, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μυστήριου που καθηλώνει τον αναγνώστη. Με τον τρόπο αυτό, ο Ντονάτο Καρίζι μετατρέπει τους φόβους και τις ανθρώπινες αδυναμίες σε ιστορίες που εξερευνούν τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής, πάντα με προσοχή και ενσυναίσθηση.
Με αφορμή τη συμμετοχή του, στο 1ο Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα (Φ.Ι.Λ.Ε.), όπου παρουσίασε στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών την ομιλία του, με τίτλο «Το στίγμα του μυστηρίου: το θρίλερ από τη σελίδα στην οθόνη», ο Ντονάτο Καρρίζι μίλησε στο ethnos.gr για τον τρόπο που γράφει, για το πώς οι φόβοι γίνονται οδηγός για τις ιστορίες του και για τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την αλήθεια από την ψευδαίσθηση.
«Ο Υποβολέας» ήταν το πρώτο σας μυθιστόρημα. Η ιστορία αγγίζει θέματα όπως η παιδοφιλία και οι ψυχικές ασθένειες. Πώς προστατεύσατε τον εαυτό σας γράφοντας τόσο σκοτεινές σκηνές;
Δεν νομίζω ότι προστάτευσα πραγματικά τον εαυτό μου. Όποιος επιλέγει να γράψει ιστορίες που βυθίζονται στο κακό πρέπει να αποδεχθεί ότι θα το διασχίσει. Η μόνη δυνατή απόσταση είναι εκείνη του βλέμματος: να θυμάσαι πως αφηγείσαι κάτι για να το κατανοήσεις, όχι για να το εξωραΐσεις ή να το εκμεταλλευτείς. Η συστηματική έρευνα με βοήθησε να διατηρήσω τη διαύγειά μου. Και η ίδια η πράξη της γραφής —η μετατροπή της φρίκης σε αφήγηση— έκανε αυτό το σκοτάδι, κατά κάποιον τρόπο, υποφερτό.
Υπήρξαν κομμάτια της ιστορίας που δυσκολευτήκατε να γράψετε ή σκεφτήκατε να τα αφαιρέσετε;
Βεβαίως. Υπήρχαν στιγμές τόσο επώδυνες, ώστε αναρωτήθηκα αν ήταν σωστό να συμπεριληφθούν. Στην πορεία κατάλαβα πως το ζήτημα δεν ήταν η σκληρότητα, αλλά η συναισθηματική αλήθεια. Αν μια σκηνή ήταν ουσιώδης για να φωτίσει έναν χαρακτήρα ή μία βαθύτερη εξέλιξη της ιστορίας, έπρεπε να παραμείνει. Αν όμως υπήρχε μόνο για να σοκάρει, τότε δεν είχε λόγο ύπαρξης.
Στο «Δικαστήριο των Ψυχών», το Βατικανό παρουσιάζεται ως ένας χώρος γεμάτος σκιές. Πιστεύετε ότι η Εκκλησία λειτουργεί ως ηθικός οδηγός ή ως θεσμός εξουσίας με πολιτικά συμφέροντα;
Πιστεύω πως και τα δύο μπορούν να συνυπάρχουν. Κάθε θεσμός γεννιέται με μια ηθική αποστολή, αλλά αναπόφευκτα μετατρέπεται και σε χώρο άσκησης εξουσίας. Εκείνο που με ενδιαφέρει συγγραφικά είναι αυτό το λεπτό όριο όπου η πίστη συναντά την ανθρώπινη ευθραυστότητα. Σε αυτό το σημείο γεννιούνται οι πιο δυνατές ιστορίες.
Γιατί η Ιταλία εμφανίζει διαχρονικά πολιτική αστάθεια και συχνές αλλαγές κυβερνήσεων; Είναι θεσμικό πρόβλημα ή θέμα πολιτικής κουλτούρας;
Η Ιταλία είναι μία σύνθετη χώρα, αποτελούμενη από πολλές και διαφορετικές ταυτότητες που συνυπάρχουν. Η αστάθεια μοιάζει σχεδόν να αποτελεί χαρακτηριστικό της. Υπάρχει μια ιστορικά ριζωμένη δυσπιστία απέναντι στην κεντρική εξουσία, αλλά ταυτόχρονα μια αξιοθαύμαστη ζωτικότητα. Πρόκειται για μια μόνιμη ένταση ανάμεσα στην ανάγκη για τάξη και στην ανάγκη για ελευθερία.
Γιατί επιλέξατε έναν ιερέα ως κυνηγό του κακού και όχι έναν κλασικό ντετέκτιβ;
Επειδή ο ιερέας, σε αντίθεση με τον ντετέκτιβ, δεν έρχεται αντιμέτωπος μόνο με ένα απτό έγκλημα, αλλά με ένα κακό που συχνά δεν έχει σαφή μορφή. Ζει μέσα στα μυστικά των ανθρώπων, ακούει εξομολογήσεις, κινείται διαρκώς ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο, στην ενοχή και στη λύτρωση. Από αφηγηματική άποψη, είναι ένας χαρακτήρας που προσφέρει ανεξάντλητο βάθος.
Ο Πιέτρο Τζέρμπερ είναι υπνωτιστής παιδιών στο «Σπίτι των Φώνων». Πιστεύετε ότι η παιδική μνήμη είναι πιο επικίνδυνη από τη μνήμη των ενηλίκων;
Δεν θα έλεγα πιο επικίνδυνη, αλλά πιο ισχυρή. Στα παιδιά οι αναμνήσεις δεν έχουν ακόμη θωρακιστεί ή φιλτραριστεί ή εκλογικευτεί. Μπορούν να παραμένουν άθικτες, σαν ανοιχτές πληγές. Και ακριβώς γι’ αυτό συχνά διατηρούν αλήθειες που οι ενήλικες, με τα χρόνια, έχουν μάθει να αποκρύπτουν ακόμη και από τον ίδιο τον εαυτό τους.
Η Χάννα μεγάλωσε με φόβο και καχυποψία απέναντι στους ξένους. Σας ενδιέφερε περισσότερο η αλήθεια του παρελθόντος της ή ο τρόπος που τη βιώνει;
Μ' ενδιέφερε πρωτίστως ο τρόπος με τον οποίο βιώνει η ίδια την αλήθεια της. Η αντικειμενική αλήθεια έχει, ασφαλώς, τη σημασία της, όμως αυτό που τελικά διαμορφώνει έναν άνθρωπο είναι η αφήγηση που ο ίδιος χτίζει γύρω από όσα του συνέβησαν. Ο φόβος μπορεί να αλλοιώσει τις αναμνήσεις, μπορεί όμως και να τις διαφυλάξει. Στον πυρήνα της, η ιστορία της Χάννα είναι μια ιστορία για το πώς μαθαίνουμε να ζούμε με όσα πιστεύουμε ότι έχουν συμβεί.
Στις περισσότερες ιστορίες σας, τα παιδιά εμφανίζονται συχνά ως μάρτυρες ή θύματα. Γιατί;
Επειδή τα παιδιά διακρίνουν πράγματα που οι ενήλικες επιλέγουν να μη βλέπουν. Δεν έχουν ακόμη μάθει να αγνοούν ή να συμβιβάζονται. Στις ιστορίες που αγγίζουν το κακό, το αθώο βλέμμα είναι συχνά το πιο ανησυχητικό. Καταγράφει τα πάντα, ακόμη κι όταν δεν διαθέτει τα εργαλεία για να τα ερμηνεύσει.
Οι ήρωες σας δεν θριαμβεύουν ποτέ πραγματικά. Πιστεύετε στο happy end;
Πιστεύω στα έντιμα τέλη. Υπάρχουν στιγμές όπου η δικαιοσύνη αποκαθίσταται, όμως ο πόνος δεν εξαφανίζεται. Το κακό δεν εκλείπει ολοκληρωτικά. Στην πραγματική ζωή, το λεγόμενο «ευτυχές τέλος» είναι συχνά απλώς μια περίοδος ανάπαυλας, μια εύθραυστη ανακωχή.
Τα αστυνομικά μυθιστορήματα καλύπτουν μια βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει το σκοτάδι γύρω του ή και μέσα του;
Θα έλεγα και τα δύο, αλλά κυρίως το σκοτάδι που φέρουμε μέσα μας. Ενα αστυνομικό μυθιστόρημα λειτουργεί ως ένας τρόπος να επιβάλουμε τάξη στο χάος, να διατηρήσουμε την ελπίδα ότι κάθε μυστήριο έχει λύση. Ακόμη κι όταν γνωρίζουμε πως η ζωή δεν προσφέρει πάντοτε ξεκάθαρες απαντήσεις.
Έχετε ποτέ νιώσει συμπάθεια για έναν «κακό» ήρωά σας;
Πάντα. Χωρίς ενσυναίσθηση δεν θα μπορούσα να τους γράψω. Το κακό δεν προκύπτει από το κενό, γεννιέται από μια πληγή, από μια έλλειψη, από ένα λάθος. Αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιολογώ τις πράξεις τους. Σημαίνει, όμως, ότι επιδιώκω να κατανοήσω τη διαδρομή που τους οδήγησε σε αυτές.
Παράλληλα έχετε ασχοληθεί και με το κομμάτι της τηλεόρασης. Αλλοιώνεται ή εμπλουτίζεται ένα βιβλίο όταν γίνεται ταινία;
Όλα εξαρτώνται από εκείνον που αναλαμβάνει την αφήγηση. Ο κινηματογράφος και η τηλεόραση δεν συνιστούν προδοσία του βιβλίου. Αποτελούν μια μορφή μετάφρασης. Κάθε ιστορία, όταν αλλάζει μέσο, αλλάζει. Κάτι χάνει και κάτι κερδίζει. Αν όμως ο πυρήνας και το πνεύμα της διατηρηθούν, τότε η νέα εκδοχή μπορεί να τη διευρύνει και να την εμπλουτίσει.
Ποια είναι η πιο επικίνδυνη αυταπάτη του σύγχρονου ανθρώπου;
Η πιο επικίνδυνη αυταπάτη είναι η ψευδαίσθηση του ελέγχου. Ζούμε με την πεποίθηση ότι γνωρίζουμε τα πάντα και ότι μπορούμε να προβλέψουμε τα πάντα. Κι όμως, στην ουσία μας παραμένουμε εύθραυστοι και απρόβλεπτοι. Ακόμη και η τεχνητή νοημοσύνη, όσο εξελιγμένη κι αν είναι, μπορεί να μιμηθεί ένα ύφος ή να κατασκευάσει μια ιστορία, αλλά δεν μπορεί να βιώσει φόβο, ενοχή ή νοσταλγία. Και χωρίς την εμπειρία αυτών των συναισθημάτων, κάθε ιστορία παραμένει, αναπόφευκτα, ελλιπής.
Κλείνοντας, είναι τα social media σύμμαχος ή παγίδα για έναν συγγραφέα;
Θα έλεγα πως είναι ταυτόχρονα σύμμαχος και παγίδα. Από τη μία πλευρά, εντείνουν τους φόβους και τις εντάσεις της εποχής μας, από την άλλη, προσφέρουν τη δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας με τους αναγνώστες και επαφής με αληθινές ιστορίες. Ο κίνδυνος βρίσκεται στη σύγχυση ανάμεσα στον θόρυβο και την αλήθεια. Η γραφή απαιτεί σιωπή και η σιωπή, στη σημερινή εποχή, έχει γίνει ένα από τα πιο σπάνια αγαθά.
