Επτά ημέρες, 280 ταινίες από 50 χώρες, επτά διαγωνιστικά τμήματα, έξι θεματικά αφιερώματα, οκτώ εκπαιδευτικά εργαστήρια, 30 παρουσιάσεις στην Αγορά και περισσότεροι από 100 καλλιτέχνες και επαγγελματίες απ' όλο τον κόσμο. Οι αριθμοί του φετινού Animasyros είναι μεγάλοι. Εκείνο που δύσκολα αποτυπώνεται σε αριθμούς, βέβαια, είναι αυτό που συμβαίνει κάθε Σεπτέμβριο στη Σύρο, όταν για μία εβδομάδα το animation απλώνεται από το Θέατρο Απόλλων και την Ερμούπολη μέχρι διαφορετικά σημεία του νησιού.
Η 19η διοργάνωση ολοκληρώθηκε το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου με την τελετή λήξης και την απονομή των βραβείων στο ιστορικό Θέατρο Απόλλων, με παρουσιάστρια την καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ, Μαρία Ανεστοπούλου. Είχαν προηγηθεί επτά γεμάτες ημέρες με το μεγαλύτερο πρόγραμμα στην ιστορία του Animasyros, προβολές από το πρωί μέχρι το βράδυ, συζητήσεις, παρουσιάσεις, εργαστήρια και συναντήσεις ανθρώπων που ταξίδεψαν στη Σύρο από διαφορετικές γωνιές του κόσμου. Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του φεστιβάλ. Για αρκετούς από τους ξένους προσκεκλημένους, το Animasyros ήταν η αφορμή για να επισκεφθούν για πρώτη φορά την Ελλάδα. Για άλλους, η επιστροφή στη Σύρο είναι πλέον ένα σταθερό ραντεβού. Εδώ και 19 χρόνια, άνθρωποι του animation, δημιουργοί, παραγωγοί και θεατές συναντιούνται κάθε Σεπτέμβριο στο ίδιο νησί.
Από ένα μικρό φεστιβάλ σε μία από τις σημαντικότερες διοργανώσεις animation
Όταν ξεκίνησε το Animasyros, ο στόχος ήταν αρκετά διαφορετικός από τη σημερινή του εικόνα. Η αρχική σκέψη ήταν να δημιουργηθεί ένα μικρό, boutique φεστιβάλ, έξω από την Αθήνα, σ' έναν τόπο που να διαθέτει πολιτιστικές υποδομές, κοινό και εύκολη πρόσβαση. Η ιδέα άρχισε να παίρνει μορφή το 2007, όταν οι άνθρωποι πίσω από τη διοργάνωση παρατήρησαν ότι το animation αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη δυναμική διεθνώς. Έναν χρόνο αργότερα, μέσα σε αρκετές δυσκολίες, γεννήθηκε το «Άνιμα Σύρος». Η Σύρος επιλέχθηκε ανάμεσα σε τέσσερις συνολικά προορισμούς. Η Ερμούπολη διέθετε ήδη τις υποδομές που χρειαζόταν μια τέτοια διοργάνωση, ενώ η σύνδεση με την Αθήνα έκανε το νησί εύκολα προσβάσιμο σε περίπτωση που το φεστιβάλ αποκτούσε διεθνή χαρακτήρα.
Αυτό που ακολούθησε, ξεπέρασε αρκετά την αρχική φιλοδοξία. Μέχρι το 2015, το Animasyros είχε ήδη καταφέρει να βρίσκεται ανάμεσα στα μεγαλύτερα φεστιβάλ animation διεθνώς. Σήμερα δέχεται περισσότερες από 2.500 ταινίες κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της διαγωνιστικής περιόδου, από τις οποίες ένα μικρό μόνο μέρος φτάνει τελικά στο επίσημο πρόγραμμα. Πίσω από αυτή την επιλογή βρίσκεται μια ομάδα προγραμματιστών που αναζητά σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς τις ταινίες που θα φτάσουν στη Σύρο. Το αποτέλεσμα είναι ένα πρόγραμμα που κινείται ανάμεσα στο ανεξάρτητο και το πιο mainstream animation και δίνει μια αρκετά καθαρή εικόνα για όσα συμβαίνουν σήμερα σε έναν κλάδο που έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια.
Το animation για πολλά χρόνια στην Ελλάδα ήταν σχεδόν ταυτισμένο με τις παιδικές ταινίες. Αυτή είναι και μία από τις αντιλήψεις που το Animasyros προσπάθησε εξαρχής να αλλάξει. Πρόκειται για έναν κλάδο με τεράστια εμπορική και καλλιτεχνική δυναμική. Ένα σχετικά μικρό ποσοστό της συνολικής κινηματογραφικής παραγωγής αντιστοιχεί σε animation, την ίδια στιγμή που οι μεγάλες παραγωγές εταιρειών όπως η Disney, η Pixar, η DreamWorks και η Laika καταλαμβάνουν πολύ μεγάλο κομμάτι των παγκόσμιων εσόδων.
Το Animasyros, βέβαια, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα και για όσα συμβαίνουν έξω από αυτό το κυρίαρχο μοντέλο. Ταινίες μικρού μήκους, ανεξάρτητες παραγωγές, νέες τεχνικές και δημιουργοί που χρησιμοποιούν το animation για να μιλήσουν για την πολιτική, την κοινωνία, τις ανθρώπινες σχέσεις, την ταυτότητα ή τη σύγχρονη καθημερινότητα βρίσκουν εδώ χώρο. Και αυτό το βλέπαμε σχεδόν καθημερινά στις αίθουσες της Σύρου.
Το φεστιβάλ και το νησί μεγάλωσαν μαζί
Το Animasyros έχει ως σταθερό του κέντρο την Ερμούπολη, εδώ και χρόνια όμως έχει απλωθεί σε ολόκληρη τη Σύρο, με δράσεις στον Φοίνικα, την Ποσειδωνία και την Άνω Σύρο. Η σχέση του με το νησί αποτελεί πλέον βασικό κομμάτι της ταυτότητάς του και ξεπερνά κατά πολύ τις ημέρες της διοργάνωσης. Σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς πραγματοποιούνται εργαστήρια animation για παιδιά, άτομα με αναπηρία, ανθρώπους που βρίσκονται σε διαδικασία απεξάρτησης και άτομα τρίτης ηλικίας, ενώ οι δράσεις του έχουν ταξιδέψει τα τελευταία χρόνια από την Κύπρο και την Αίγυπτο μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό το άνοιγμα προς διαφορετικά κοινά, χώρες και κινηματογραφικές φωνές φάνηκε έντονα και στο φετινό πρόγραμμα. Η διοργάνωση περιλάμβανε έξι διαφορετικά θεματικά αφιερώματα, με την Ιρλανδία να βρίσκεται στο επίκεντρο ενός από αυτά και το «Freedom 250» να φέρνει στη μεγάλη οθόνη κλασικές ταινίες της Disney. Φέτος, προβλήθηκαν οι ταινίες «Toy Story», «Καλόσαυρος», «Ζωούπολη», καθώς και το πλέον κλασικό «Fantasia». Ξεχωριστές ενότητες ήταν αφιερωμένες επίσης στο Royal College of Art, στον Λίβανο, στην Αρμενία και στις νέες φωνές του γερμανικού animation. Το Διεθνές Πανόραμα συγκέντρωσε ταινίες από διαφορετικές χώρες, ενώ σημαντικό μέρος του προγράμματος απευθυνόταν στα παιδιά, τόσο μέσα από ειδικά επιλεγμένες προβολές όσο και μέσα από εργαστήρια που τους έδειχναν στην πράξη πώς γεννιέται μια ταινία animation.
Η επίσημη έναρξη στο Θέατρο Απόλλων έγινε με το «Decorado» του Αλμπέρτο Βάσκεθ, μια επιλογή που έδινε από την πρώτη κιόλας βραδιά το στίγμα του φεστιβάλ. Γιατί το Animasyros επιμένει εδώ και χρόνια σε κάτι που συχνά ξεχνάμε. Ότι το animation δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Μπορεί να μιλήσει για την πολιτική, την κοινωνία, τις σχέσεις, την ελευθερία και τις πιο σκοτεινές πλευρές της σύγχρονης ζωής. Στο «Decorado» κεντρικός ήρωας είναι ο Άρνολντ, ένα ποντίκι που αρχίζει να υποψιάζεται ότι ο κόσμος γύρω του δεν είναι πραγματικός, αλλά ένα τεράστιο σκηνικό. Όσα μέχρι τότε θεωρούσε δεδομένα αρχίζουν να μοιάζουν κατασκευασμένα και ο ίδιος προσπαθεί να καταλάβει ποιος τελικά ορίζει τη ζωή του.
Μέσα από αυτή την παράξενη ιστορία, ο Βάσκεθ μιλά για την αποξένωση, τη μοναξιά, τον έλεγχο και την αίσθηση ότι πολλές φορές ζούμε μέσα σε ένα σύστημα του οποίου τους κανόνες έχουν αποφασίσει άλλοι για εμάς. Με μαύρο χιούμορ και μια αισθητική που γίνεται συχνά εφιαλτική, το «Decorado» δημιουργεί έναν κόσμο που στην επιφάνεια μοιάζει παιχνιδιάρικος, όσο προχωρά όμως η ταινία γίνεται όλο και πιο οικείος. Πίσω από τα ζωάκια και τα ζωγραφισμένα σκηνικά κρύβεται μια αρκετά σκληρή ματιά στη σημερινή κοινωνία. Ήταν, τελικά, μια πολύ ταιριαστή επιλογή για την έναρξη μιας διοργάνωσης που θέλει κάθε χρόνο να δείχνει πόσα διαφορετικά πράγματα μπορεί να είναι το animation.
Ενενήντα δευτερόλεπτα για τον Θάνο Μικρούτσικο
Ανάμεσα στις στιγμές που ξεχώρισαν ήταν και η προβολή της μικρού μήκους ταινίας «Ενενήντα δεύτερα για τον Θάνο Μικρούτσικο», αφιερωμένη στον σπουδαίο συνθέτη. Πρόκειται για την έβδομη ταινία της σειράς «Ενενήντα Δεύτερα», που δημιουργεί το Animasyros σε συνεργασία με τον ραδιοφωνικό σταθμό Μελωδία 99.2. Την ταινία παρουσίασε στο κοινό ο διευθυντής του σταθμού, Δημήτρης Βραχνός.
Ένα animated biopic που ξεδιπλώνει στιγμές από τη ζωή και το έργο του Θάνου Μικρούτσικου μέσα από το τραγούδι «Θεσσαλονίκη», σε ποίηση Νίκου Καββαδία, η μελοποίηση του οποίου συνομιλεί με αυτή που «Επέστρεφε» του Κωνσταντίνου Καβάφη, το μουσικό θέμα που αποτελεί το σήμα του Μελωδία 99.2 από την πρώτη μέρα λειτουργίας του ραδιοφωνικού σταθμού, το 1991.
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσθήκες της φετινής διοργάνωσης ήταν και το Animation Revisited, η νέα ενότητα σε επιμέλεια του Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου, που επιχειρεί να ξανασυνδέσει το animation με σημαντικές στιγμές της κινηματογραφικής του ιστορίας. Η αρχή έγινε με τον μυθικό «Άγριο Πλανήτη» των Rene Laloux και Roland Topor, το παράξενο και υπνωτικό αριστούργημα του 1973 που, περισσότερο από πενήντα χρόνια μετά, εξακολουθεί να δείχνει πόσο τολμηρό μπορεί να γίνει το animation όταν ξεφεύγει από την αντίληψη ότι απευθύνεται αποκλειστικά στα παιδιά.
Τα βραβεία
Στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την ίδρυση και την ονοματοδοσία της Ερμούπολης, η τελετή λήξης του Animasyros 2026 άνοιξε με ένα σύντομο απόσπασμα από τη θεατρική παράσταση Θαλασσινή Πολιτεία του Νίκου Σφυρόερα, που παρουσίασε ο Θεατρικός Πολιτιστικός Όμιλος Σύρου «Απόλλων». Αμέσως μετά ακολούθησε η απονομή των βραβείων στις ταινίες που ξεχώρισαν στα διαγωνιστικά τμήματα της φετινής διοργάνωσης.
Στο Διεθνές Διαγωνιστικό, το μεγάλο βραβείο απέσπασε το «Please» της Άννας Μάντζαρη, μια συμπαραγωγή Σερβίας, Γαλλίας, Τσεχίας, Νορβηγίας και Φινλανδίας. Η κριτική επιτροπή στάθηκε στο χιούμορ, στον ρυθμό και στους χαρακτήρες της ταινίας, οι οποίοι προσπαθούν να βρουν την αγάπη μέσα σε έναν αποξενωμένο κόσμο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε φέτος και το Ελληνικό Διαγωνιστικό, το οποίο, έπειτα από αρκετές χρονιές, παρουσίασε μια αισθητά πιο δυνατή και ολοκληρωμένη εικόνα. Οι ταινίες που συμμετείχαν είχαν μεγαλύτερη ποικιλία τόσο στις τεχνικές όσο και στις θεματικές τους, με δημιουργούς που έδειξαν μεγαλύτερη ελευθερία στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν το animation και λιγότερη διάθεση να κινηθούν σε ασφαλείς ή προβλέψιμες φόρμες. Υπήρχαν έργα με σαφή προσωπική ματιά, κοινωνικό σχόλιο και αισθητική ταυτότητα, κάτι που έκανε το ελληνικό πρόγραμμα ένα από τα σημεία της φετινής διοργάνωσης που άξιζε πραγματικά να παρακολουθήσει κανείς. Το βραβείο απονεμήθηκε στο «The Dog» του Κωνσταντίνου Δέμη, μια σκληρή και σκοτεινή ταινία για το πόσο εύκολα, κάτω από ακραίες συνθήκες, μπορεί ένας άνθρωπος να χάσει σταδιακά τα στοιχεία που συγκροτούν την ταυτότητά του και να οδηγηθεί στην αποκτήνωση.
Στο Φοιτητικό Διαγωνιστικό, το βραβείο κέρδισε το «Gauze», μια ταινία για την Παλαιστίνη που δημιούργησαν οι Noran Fikri Alezabi, Nicholas Arujah, Xinyue Ma, Yulin Yue και Xiaonan Zhou, σπουδαστές της σχολής GOBELINS Paris. Η κριτική επιτροπή στάθηκε στη συναισθηματική δύναμη της ταινίας και στον τρόπο με τον οποίο αγγίζει μια τραγωδία που βρίσκεται στο κέντρο της διεθνούς επικαιρότητας. Στην κατηγορία Τηλεοπτικές και Κατά Παραγγελία Ταινίες βραβεύτηκε το «Saltwater» της Eilidh Nicoll από τη Μεγάλη Βρετανία, ενώ στο Animapride, το διαγωνιστικό τμήμα με LGBTQI+ θεματολογία, το βραβείο απέσπασε το «Eyeliner» της Aisha Boujilouli, μια τρυφερή ιστορία ενηλικίωσης γύρω από την τρανς εμπειρία. Στην κατηγορία K.ID.S ξεχώρισε το «The Eagle and the Kinglet» του Paul Jadoul, ενώ το Βραβείο Κοινού πήγε στο Unstoppable του Martin Lund.
Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, το VR Lounge στο Πνευματικό Κέντρο Ερμούπολης έδειξε και μια άλλη πλευρά του φεστιβάλ, εκεί όπου το animation συναντά τις νέες τεχνολογίες και την εκτεταμένη πραγματικότητα. Βραβευμένες ταινίες VR, διαδραστικά εργαστήρια και, για πρώτη φορά φέτος, παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας έδωσαν στο κοινό τη δυνατότητα να δει πώς η τέχνη της εμψύχωσης περνά πλέον πέρα από την οθόνη και γίνεται μια πιο άμεση, συμμετοχική εμπειρία. Την επιμέλεια του χώρου είχαν ο κινηματογραφιστής, animator και ερευνητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Δρ. Δημήτρης Δεληνικόλας, μαζί με τον animator, παραγωγό και game designer Γιώργο Ζεστανάκη.
Και κάπως έτσι έκλεισε ακόμη μία γεμάτη εβδομάδα στη Σύρο. Με προβολές, συζητήσεις, νέες ιδέες, πειραματισμούς και πολλές διαφορετικές εκδοχές του σύγχρονου animation. Το επόμενο ραντεβού έχει ήδη δοθεί για τις 20 έως 26 Σεπτεμβρίου 2027, όταν το Animasyros θα συμπληρώσει 20 χρόνια ζωής, με τιμώμενη χώρα το Βέλγιο.
