Ελλάδα 2026: Δημοσκοπήσεις, εκλογική συμπεριφορά, πολιτική

Με την έλευση του 2026, η Ελλάδα μπαίνει πλέον στην τελική ευθεία για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, είτε αυτές διεξαχθούν μέσα στη χρονιά, είτε στις αρχές του επόμενου χρόνου, πριν την ανάληψη της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα.

Μετά τις Ευρωεκλογές του 2024, τα δημοσκοπικά ευρήματα δείχνουν όχι μόνο έναν κατακερματισμό της ελληνικής κεντροαριστεράς, αλλά και μια αποδυνάμωση της εκλογικής επιρροής της Νέας Δημοκρατίας. Η δημοσκοπική οροφή του κυβερνητικού κόμματος κινείται μεταξύ 25%-30%, με ένα περίπου 20% των ερωτηθέντων να δηλώνουν συστηματικά πως πρόθεσή τους είναι να ψηφίσουν άλλα υπάρχονται δεξιά και ακροδεξιά πολιτικά κόμματα δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας.

Η μεταπολιτευτική σταθερά του δικομματισμού για παράδειγμα (ΝΔ -ΠΑΣΟΚ/ΣΥΡΙΖΑ), που το 1981 άθροιζε το 84% των ψήφων και το 2023 το 60%, δεν υπάρχει πια.

Κομματικές ταυτότητες και πελατειακό κράτος

Στις μέρες μας, οι κομματικές ταυτότητες είναι πλέον ιδιαίτερα χαλαρές, για την πλειοψηφία του κόσμου. Τα κυβερνητικά πολιτικά κόμματα, κόμματα παρατάξεις που κάποτε συγκέντρωναν το 45% με 50% των ψήφων, στις μεγάλες τους εκλογικές νίκες, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να φτάσουν στο 41% όπως η Ν.Δ. το 2019 και στο 36% όπως ο ΣΥΡΙΖΑ επί Αλέξη Τσίπρα το 2015.

Αυτά τα ποσοστά όμως, ακόμα και σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η εκλογική συμπεριφορά σχετίζεται και με μια «διάχυση μερίσματος οικονομικής και πολιτικής εξουσίας» σε αρκετούς και αρκετές, λόγω του πελατειακού κράτους, όπως μαρτυρούν και οι δημοσκοπήσεις, είναι δύσκολα να ξανακερδηθούν από μεγάλα κυβερνητικά κόμματα.

Ο κατακερματισμός της κοινωνίας, η εργασιακή ανασφάλεια, οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες, η διαμεσολαβημένη και κατακερματισμένη από τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες επικοινωνία, αλλά και αντίληψη της κοινωνικής πραγματικότητας, δημιουργούν στις μέρες μας μικρόκοσμους που κάποτε τέμνονταν, τώρα όμως δε συναντιούνται ποτέ.

Οι κάτοικοι αυτών των μικρόκοσμων ζουν άλλες ζωές, έχουν άλλες εμπειρίες, έχουν άλλο αξιακό σύστημα, βιώνουν και αντιλαμβάνονται διαφορετικά αυτά που συμβαίνουν στους ίδιους και τριγύρω τους. Οι καθολικές, οι μεγάλες κοινές εμπειρίες στο εργοστάσιο, στο χωράφι, στην πλατεία, στη γειτονιά, καθώς και οι καθολικές αξίες δεν υφίστανται πλέον.

Διαφωνείς και παίρνεις θέση υπέρ ή κατά, για ένα ζήτημα, ή για μια πολιτική πραγματικότητα, αλλάζεις γνώμη ή ψήφο όταν έχεις ορισμένες κοινές σταθερές, για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τη ζωή σου και τον κοινωνικό σου περίγυρο. Όταν αυτές οι καθολικότερες σταθερές εκλείψουν, τότε, έχεις παράληλους μικρόκοσμους.

Bloc Politics

Πανεπιστημιακοί όπως ο Ben Ansell στη Βρετανία, ή πολιτικοί αναλυτές και δημοσκόποι όπως ο Kos Samaras στην Αυστραλία, υποστηρίζουν πως η εποχή του μέσου ψηφοφόρου, της θεωρίας της μετριοπάθειας (κέντρο) και των απευθείας μετατοπίσεων από το ένα πολιτικό κόμμα στα αριστερά του κέντρου για παράδειγμα, σε άλλο πολιτικό κόμμα αντίπαλου ιδεολογικού και πολιτικού προσανατολισμού, έχει ξεπεραστεί.

Τώρα, διανύουμε την εποχή των πολιτικών παρατάξεων/μπλοκ (bloc politics) υποστηρίζουν. Οι μετακινήσεις των ψηφοφόρων είναι ενδοπαραταξιακές και όχι από το ένα κυβερνητικό κόμμα για παράδειγμα στο άλλο. Στη Βρετανία και στην Αυστραλία, όπως και σε άλλες χώρες, τις παρατάξεις αυτές τις χαρακτηρίζουν ως κεντροαριστερά και κεντροδεξιά.

Ψηφοφόροι με το ίδιο αξιακό πλαίσιο, που θεωρούν μετριοπαθείς τις πολιτικές των δύο κυβερνητικών εργατικών κομμάτων για παράδειγμμα, μετατοπίζονται στα αριστερά της ευρύτερης παράταξης, στους πράσινους κ.α. Ψηφοφόροι με κεντροδεξιό προσανατολισμό μετατοπίζονται σε αδελφά πιο δεξιά ιδεολογικά κόμματα λόγω συγκεκριμένων ζητημάτων, όπως για παράδειγμα η μετανάστευση.

Το ζητούμενο στις μέρες μας σύμφωνα με την παραπάνω ανάλυση, είναι η ενδοπαραταξιακή συσπείρωση ενός κόμματος, με ανάλογες πολιτικές, καθώς και το να μην ανοίγονται ζητήματα που το διαιρούν.

Επειδή όμως μιλάμε ταυτόχρονα για παρατάξεις με διαφορετικό ιδεολογικό και αξιακό φορτίο, καθώς και για κατακερματισμένους μικρόκοσμους διαφορετικών γενιών με διαφορετικές αξίες και διαφορετικά προβλήματα, η σύγκρουση και η διαιρετική τομή πλέον μετατοπίζεται όχι στο κέντρο συγκοινωνούντων δοχείων και στη μετριοπαθή αυξητική μεταρρύθμιση, αλλά σε έναν δεξιόστροφο και σε έναν αριστερόστροφο λαϊκισμό και ριζοσπαστισμό, υποστηρίζουν. Τα ταυτοτικά ζητήματα δεν είναι τόσο εύπλαστα όσο ήταν στο παρελθόν, η κοινωνική κινητικότητα έχει σχεδόν εξαληφθεί, το χάσμα, κυρίως στις νέες γενιές, ανάμεσα στα πιο μορφωμένα στρώματα των αστικών κέντρων και στα λιγότερα μορφωμένα των αγροτικών περιοχών θα μεγαλώνει όλο και περισσότερο, υπέρ των αστικών κέντρων.

Άρα...

Το μέλλον της Κεντροαριστεράς

Το μέλλον της κεντροαριστεράς βρίσκεται σε έναν πιο ριζοσπαστικό πολιτικό και προγραμματικό λόγο. Όπως αυτόν του Zohran Mamdani για παράδειγμα, που κινητοποίησε στον προεκλογικό του αγώνα 100.000 εθελοντές και εθελόντριες, που τον βοήθησαν να εκλεγεί δήμαρχος της Νέας Υόρκης με σημαία ζητήματα αιχμής για τους κοινωνικά αδύναμους και τις νεότερες γενιές, ζητήματα όπως στεγαστικό, δωρεάν βρεφονηπιακοί σταθμοί, δωρεάν μεταφορά σε μέσα μαζικής μεταφοράς, κ.α.

Έχοντας ως υπόθεση εργασίας τα παραπάνω, μπορούμε να ερμηνεύσουμε σχετικά εύκολα τη δεξιά έως και ακροδεξιά στροφή σε αρκετά θέματα, της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Με βάση τα ίδια αναλυτικά εργαλεία, όσο το ΠΑΣΟΚ, το μόνο από τα αρκετά της κεντροαριστεράς, πολιτικό κόμμα που εξακολουθεί να έχει πιο βαθιές ρίζες στην νεοελληνική κοινωνία, (αυτοδιοίκηση, συνδικάτα, κυβερνητική πείρα) επιμένει στη μετριοπάθεια μόνο, τόσο θα παραμένει καθηλωμένο δημοσκοπικά και εκλογικά.

Το ΠΑΣΟΚ, ή ενδεχομένως άλλα σχήματα, μπορούν να (ξανα)μεγαλώσουν ως πολιτικά, δημοσκοπικά και εκλογικά μεγέθη, μόνο αν ο λόγος τους και το πρόγραμμά τους ταρακουνήσουν τους απογοητευμένους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους του πρόσφατου παρελθόντος, που ζητάνε και χρειάζονται ριζοσπαστικότερες λύσεις στο στεγαστικό, στο εργασιακό και σε άλλα ζητήματα.