ΠΑΣΟΚ: Από την παλιά στη «νέα Αλλαγή» - Το «ξεκίνημα νίκης» του Ανδρουλάκη από την Κρήτη

Σε ένα από τα ιστορικά προπύργια του ΠΑΣΟΚ, την Κρήτη και συγκεκριμένα το Ηράκλειο επέλεξε ο Νίκος Ανδρουλάκης την Πέμπτη, 3 (του) Σεπτέμβρη, για να επιχειρήσει κάτι πολύ πιο φιλόδοξο από τον εορτασμό των 52 χρόνων από την ίδρυση της ιστορικής παράταξης: να κηρύξει, επί της ουσίας, την έναρξη της εκλογικής αντεπίθεσης της Χαριλάου Τρικούπη.

Το «ξεκίνημα νίκης» που κυριάρχησε ως σύνθημα στην Πλατεία Ελευθερίας δεν άφηνε, άλλωστε, πολλά περιθώρια παρερμηνείας ως προς τον στόχο. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μίλησε για τη «φλόγα Αλλαγής» που φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε «ρεύμα νίκης και ανατροπής» στις επόμενες εθνικές εκλογές, μεταφέροντας τη συζήτηση από την ιστορική επέτειο στις επερχόμενες κάλπες.

Το σκηνικό προσφερόταν. Η Κρήτη υπήρξε για δεκαετίες ένας από τους τόπους όπου το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να κοιτάζει τον εκλογικό χάρτη και να αναγνωρίζει τον ισχυρό εαυτό του. Ο κομματικός μηχανισμός είχε κινητοποιηθεί εδώ και ημέρες και η εικόνα της συγκέντρωσης θύμιζε αναπόφευκτα κάτι από το παλιό ΠΑΣΟΚ. Το βίντεο με την ιστορική διαδρομή, οι πράσινες σημαίες, οι αναφορές στον Ανδρέα Παπανδρέου και, στο τέλος, ο πράσινος ήλιος που σχηματίστηκε στον ουρανό από drones έκαναν τη νοσταλγία αναπόσπαστο μέρος της βραδιάς. Όλα θύμιζαν κάτι από τα (πολύ) παλιά -μια εικόνα γνώριμη, οικεία και, κυρίως, ασφαλής.

Ακριβώς εκεί που τελειώνει, όμως, η ασφάλεια αυτής της εικόνας αρχίζουν και τα δύσκολα για τη Χαριλάου Τρικούπη του 2026. Το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να διαθέτει βαθιές πολιτικές και κοινωνικές ρίζες στη γενέτειρα του προέδρου του, η εκλογική μάχη που έχει μπροστά του θα κριθεί όμως σε μεγάλο βαθμό έξω από τα παραδοσιακά του προπύργια και, κυρίως, στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η επανασύνδεσή του με ευρύτερα ακροατήρια παραμένει σαφώς δυσκολότερη υπόθεση. Πόσο μάλλον όταν οι τελευταίοι μήνες έχουν βρει το ΠΑΣΟΚ αντιμέτωπο όχι μόνο με τη Νέα Δημοκρατία, αλλά και με έναν ενισχυμένο ανταγωνισμό στο πεδίο της αντιπολίτευσης, με την επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα να περιπλέκει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια της Χαριλάου Τρικούπη να εμφανιστεί ως ο αυτονόητος εναλλακτικός πόλος διακυβέρνησης.

Από την παλιά στη «νέα Αλλαγή»

Η απόσταση ανάμεσα στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ και στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα ήταν παρούσα και στην ίδια την ομιλία του Νίκου Ανδρουλάκη. «Το ερώτημα σήμερα δεν είναι τι έκανε το ΠΑΣΟΚ. Το ερώτημα σήμερα είναι τι θα κάνει το ΠΑΣΟΚ», είπε, έχοντας προηγουμένως ανατρέξει στην ίδρυση του ΕΣΥ, στο κοινωνικό κράτος, στην εθνική συμφιλίωση, στα δικαιώματα των γυναικών και στην κοινωνική κινητικότητα που συνδέθηκαν, ιδιαίτερα, με τις πρώτες κυβερνήσεις του Κινήματος.

Από την ιστορική αναδρομή, έτσι, η ομιλία πέρασε στο «Τώρα ΠΑΣΟΚ» και σε μια σειρά δεσμεύσεων με σαφείς κοινωνικούς αποδέκτες. Ο Νίκος Ανδρουλάκης προανήγγειλε νόμο κοινωνικής κατοικίας από τις πρώτες ημέρες μιας κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, επαναφορά της ουσιαστικής προστασίας της πρώτης κατοικίας και αυστηρότερο πλαίσιο για funds και servicers, 120 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο, καθολική δωρεάν βρεφική και προσχολική αγωγή, μικρότερη φορολογική επιβάρυνση των εργαζομένων και ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Στο ίδιο πακέτο ενέταξε τη 13η σύνταξη και νέο ΕΚΑΣ, μέτρα για αγρότες και κτηνοτρόφους, ισχυρό δημόσιο σχολείο και Εθνικό Απολυτήριο, ενίσχυση του ΕΣΥ, αλλά και ένα διαφορετικό μοντέλο κράτους, με νέο ΑΣΕΠ και μεγαλύτερη αποκέντρωση. Το «Τώρα ΠΑΣΟΚ», επομένως, συνόδευσε την επιστροφή στα σύμβολα του παρελθόντος με την προσπάθεια να περιγραφεί τι θα μπορούσε να σημαίνει η «Αλλαγή» σήμερα. Η πλήρης ανάπτυξη της κυβερνητικής πρότασης, πάντως, μεταφέρεται για τις 12 Σεπτεμβρίου στη ΔΕΘ. Εκεί οι επιμέρους δεσμεύσεις θα πρέπει να αποκτήσουν τη συνοχή ενός συνολικού και διακριτού σχεδίου διακυβέρνησης.

Ο διμέτωπος και η «πολιτική αυτονομία»

Αν το κοινωνικό πρόγραμμα αποτέλεσε τη μία πλευρά της ομιλίας, η άλλη ήταν αμιγώς πολιτική. Οι διαχωριστικές γραμμές χαράχθηκαν και προς τις δύο κατευθύνσεις, με τον Νίκο Ανδρουλάκη να βάζει απέναντί του τόσο τον Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και τον Αλέξη Τσίπρα. Για την κυβέρνηση επικαλέστηκε τις απευθείας αναθέσεις, τις υποκλοπές και τη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων, κάνοντας λόγο για ένα «συγκεντρωτικό και διεφθαρμένο σύστημα εξουσίας», ενώ αμφισβήτησε και το κυβερνητικό αφήγημα περί «ήρεμων νερών» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η αναφορά στον Αλέξη Τσίπρα είχε, εκ των πραγμάτων, διαφορετικό πολιτικό βάρος. Ερχόταν μόλις μία ημέρα μετά την παρουσίαση του κυβερνητικού προγράμματος της ΕΛ.Α.Σ. στη Θεσσαλονίκη και σε μια συγκυρία κατά την οποία η επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού αυξάνει την πίεση που δέχεται το ΠΑΣΟΚ στον χώρο της αντιπολίτευσης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης τον κατηγόρησε για αναξιοπιστία, επανέφερε τα πεπραγμένα της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και απέρριψε την επιστροφή του ως απάντηση στη σημερινή κυβέρνηση. «Ο λαός δεν χρωστά δεύτερη ευκαιρία ούτε στον κ. Μητσοτάκη, ούτε στον κ. Τσίπρα», είπε χαρακτηριστικά.

Η φράση έδωσε και τον τόνο της οριοθέτησης που ακολούθησε. «Σοσιαλιστής με εξαρτήσεις δεν είναι σοσιαλιστής. Η πολιτική αυτονομία δεν είναι κομματική εμμονή του ΠΑΣΟΚ. Είναι όρος δημοκρατίας. Είναι όρος πραγματικής αλλαγής», ανέφερε λίγο αργότερα, βάζοντας στο ίδιο κάδρο το ρουσφέτι, τα «κλειστά συστήματα εξουσίας», τις τράπεζες και τα καρτέλ. Η επιμονή στην «πολιτική αυτονομία» είχε, πάντως, και μια ενδιαφέρουσα αντιστικτική εικόνα στην Πλατεία Ελευθερίας. Στο πλευρό του Νίκου Ανδρουλάκη βρέθηκαν η Ολυμπία Τεληγιορίδου και ο Λευτέρης Αβραμάκης, με τη συμμετοχή των δύο πρώην βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ στα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές να θεωρείται πλέον «κλειδωμένη».

Η «επόμενη μεγάλη μάχη»

Στο τέλος της βραδιάς, ο Νίκος Ανδρουλάκης επέστρεψε εκεί από όπου είχε ξεκινήσει: στην ιστορία. Τίμησε όλους τους προέδρους του ΠΑΣΟΚ, από τον Ανδρέα Παπανδρέου έως τη Φώφη Γεννηματά, πριν στρέψει ξανά το βλέμμα στην «επόμενη μεγάλη μάχη».

«Δεν νοσταλγούμε την Αλλαγή. Προετοιμάζουμε τη νέα, την επόμενη μεγάλη αλλαγή», είπε, σε μια φράση που συμπύκνωσε ίσως και το βασικό ζητούμενο της βραδιάς. Γιατί στο Ηράκλειο η νοσταλγία ήταν αναπόφευκτη -και σε έναν βαθμό επιδιωκόμενη-, το πολιτικό στοίχημα όμως βρίσκεται στο κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για κάτι καινούργιο. Στην Κρήτη, με τις βαθιές ρίζες της Δημοκρατικής Παράταξης, το ΠΑΣΟΚ είχε το πλέον πρόσφορο έδαφος για να σημάνει το «ξεκίνημα νίκης». Η συνέχεια, όμως, βρίσκεται μακριά από την ασφάλεια ενός παραδοσιακού του προπυργίου: στις κοινωνικές ομάδες με τις οποίες έχασε την επαφή του τα προηγούμενα χρόνια, στις νεότερες γενιές και, κυρίως, στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η ανάκτηση πολιτικής επιρροής παραμένει μία πολύ πιο απαιτητική διαδικασία.

Εκεί θα φανεί αν η «νέα Αλλαγή» που περιέγραψε ο Νίκος Ανδρουλάκης μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά πολιτικού ρεύματος ή αν το Ηράκλειο θα μείνει ως μια δυνατή, αλλά ασφαλής, κομματική βραδιά σε έναν τόπο όπου το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να θυμίζει τον παλιό, καλό του εαυτό.