Νέα ένταση στα ελληνοτουρκικά με αιχμή το τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τι λέει ο Ερντογάν, τι απαντά η Αθήνα

Η συζήτηση για το τουρκολιβικό μνημόνιο επιστρέφει δυναμικά, προκαλώντας νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Από τη μία, η Άγκυρα επιμένει ότι το πλαίσιο συνεργασίας με τη Λιβύη είναι απολύτως θεμιτό και υπηρετεί τα δικαιώματα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την άλλη, η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι το κείμενο του 2019 είναι παράνομο, ανυπόστατο και αντίθετο με το διεθνές δίκαιο, υπογραμμίζοντας ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Τι υποστηρίζει η Άγκυρα

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέρριψε τις διεθνείς αντιδράσεις, τονίζοντας ότι «δεν έχουν καμία νόμιμη βάση». Όπως είπε, «η πολιτική μας για την Ανατολική Μεσόγειο είναι ξεκάθαρη· δεν επιδιώκουμε να “βάλουμε γκολ” σε κανέναν, αλλά να προστατεύσουμε τα δικαιώματα και τα συμφέροντά μας στις θαλάσσιες ζώνες». Κάλεσε, παράλληλα, να αντιμετωπιστούν οι διαφωνίες με ειρηνικό τρόπο και να υπάρξει σεβασμός στην «κοινή βούληση» Τουρκίας και Λιβύης, ασκώντας κριτική σε όσους, όπως υποστήριξε, επιχειρούν να «αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο».

Η ελληνική θέση: «άκυρο και ανυπόστατο»

Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι η πρόσφατη κίνηση στη Λιβύη για κύρωση του μνημονίου εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Υπογραμμίζει ότι το διεθνές δίκαιο –και ιδίως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), όπως και το εθιμικό δίκαιο– αποτελεί το μόνο νόμιμο πλαίσιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Κατά την Αθήνα, το «ψευδεπίγραφο τουρκολιβικό μνημόνιο» αντίκειται σε αυτές τις θεμελιώδεις αρχές, παραμένει άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση οριοθέτησης ούτε να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Σενάρια κλιμάκωσης και ο κίνδυνος «γκριζαρίσματος»

Αναλυτές προειδοποιούν ότι το κρίσιμο τεστ θα είναι εάν η Άγκυρα αποστείλει δικό της ερευνητικό σκάφος για δραστηριότητες με αναφορά στο μνημόνιο. «Τότε τα πράγματα σοβαρεύουν επί του πεδίου», σημειώνεται, με την εκτίμηση ότι ξένες εταιρείες δύσκολα θα εμπλακούν σε ενέργειες βάσει αυτής της συμφωνίας. Συζητείται, επίσης, ο κίνδυνος «γκριζαρίσματος» περιοχών, εφόσον υπάρξουν κινήσεις που θα ερμηνευθούν ως έμμεση αποδοχή «ιδιαιτερότητας» στο καθεστώς δικαιοδοσίας. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι η μόνη θεσμική διαδικασία ναυτιλιακής ενημέρωσης είναι η διεθνώς αναγνωρισμένη NAVTEX, με την άποψη ότι κάθε «ειδική» ενημέρωση πέραν αυτής θα μπορούσε να παρερμηνευθεί και να αξιοποιηθεί διπλωματικά από την τουρκική πλευρά.

Παράλληλα, τονίζεται πως οι αντιδράσεις για το μνημόνιο δεν περιορίζονται στην Ελλάδα, με αναφορές σε ευρύτερη κινητοποίηση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που κατατέθηκαν, η ένταση αναμένεται να αυξηθεί, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να επιδείξει «τετελεσμένα» στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αποτροπή και ετοιμότητα

Κεντρικό ζητούμενο, κατά τους ειδικούς, είναι η έμπρακτη επίδειξη αποφασιστικότητας: σταθερές διπλωματικές θέσεις, ουσιαστική επιχειρησιακή παρουσία στο πεδίο και καθαρή ενημέρωση της κοινής γνώμης. Η εμπειρία προηγούμενων κρίσεων δείχνει ότι η σαφήνεια «κόκκινων γραμμών» λειτουργεί αποτρεπτικά. Στο ίδιο μήκος κύματος, σημειώνεται πως ο τρέχων σχεδιασμός των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων κινείται στη σωστή κατεύθυνση, βρίσκεται σε εξέλιξη και απαιτεί χρόνο για να ολοκληρωθεί, με στόχο μια σύγχρονη και αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα στην περιοχή.