Δυναμική έναρξη για την 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Πρώτες ημέρες του Μαΐου στη Θεσσαλονίκη και στους χώρους της ΔΕΘ-HELEXPO η ατμόσφαιρα θυμίζει ξανά μια μεγάλη γιορτή του βιβλίου. Από νωρίς το πρωί της Πέμπτης (7/5), μαθητές, οικογένειες, φοιτητές, άνθρωποι του βιβλίου αλλά και μεγαλύτεροι αναγνώστες περνούν τις πύλες της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, περιδιαβαίνοντας τα περίπτερα με γεμάτες υφασμάτινες τσάντες, ξεφυλλίζοντας νέες εκδόσεις και σταματώντας σε συζητήσεις συγγραφέων και παρουσιάσεις. Σε κάθε γωνιά της έκθεσης ακούγονται ερωτήσεις από αναγνώστες, προτάσεις βιβλίων ανάμεσα σε φίλους, συζητήσεις για τη λογοτεχνία, την ποίηση και τις νέες κυκλοφορίες, δημιουργώντας την αίσθηση μιας μεγάλης πολιτιστικής συνάντησης που κρατά ζωντανή την αγάπη του κοινού για το βιβλίο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη. Η φετινή διοργάνωση, που τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού και οργανώνεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), επιβεβαιώνει για ακόμη μία χρονιά τον ρόλο της ως το πιο σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για τον χώρο του βιβλίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Με κεντρικό άξονα τη θεματική «Γενιά Αναγνωστών / Δημιουργοί Βιβλίων», στρέφει το βλέμμα προς τη σημασία της φιλαναγνωσίας και στη δημιουργία μιας νέας, πιο ουσιαστικής σχέσης των νεότερων γενιών με το βιβλίο. Στους χώρους της έκθεσης συμμετέχουν συνολικά 318 εκθέτες, ενώ περισσότεροι από 25 ξένοι συγγραφείς συναντούν το κοινό μέσα από παρουσιάσεις, συζητήσεις και ανοιχτές εκδηλώσεις που δίνουν διεθνή χαρακτήρα στη φετινή διοργάνωση.

Εγκαίνια του εθνικού περιπτέρου της Βουλγαρίας

Τιμώμενη χώρα είναι φέτος η Βουλγαρία, η οποία συμμετέχει με σημαντικές προσωπικότητες της σύγχρονης λογοτεχνικής σκηνής, όπως η Elena Alexieva, η Teodora Dimova και η Rene Karabash. Ξεχωριστή στιγμή της πρώτης ημέρας αποτέλεσαν τα επίσημα εγκαίνια του εθνικού περιπτέρου της Βουλγαρίας από τον υφυπουργό Πολιτισμού της χώρας, Victor Stoyanov, παρουσία συγγραφέων, μεταφραστών και εκπροσώπων του εκδοτικού χώρου.

Ο ίδιος χαρακτήρισε τη διοργάνωση σημαντικό πεδίο διαλόγου και πολιτιστικής εξωστρέφειας, επισημαίνοντας ότι εκθέσεις όπως η ΔΕΒΘ φέρνουν πιο κοντά συγγραφείς, εκδότες και μεταφραστές από διαφορετικές χώρες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συνεχώς αυξανόμενη διεθνή παρουσία της βουλγαρικής λογοτεχνίας, σημειώνοντας πως ολοένα και περισσότεροι Βούλγαροι συγγραφείς μεταφράζονται και εκδίδονται στο εξωτερικό, κερδίζοντας την αναγνώριση του διεθνούς αναγνωστικού κοινού.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στον ρόλο των μεταφραστών, τους οποίους χαρακτήρισε «πραγματικούς πρέσβεις πολιτισμού», καθώς, όπως ανέφερε, αποτελούν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις γλώσσες, τις κοινωνίες και τους ανθρώπους. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Θεσσαλονίκη εξελίσσεται σταδιακά σ' έναν ζωντανό κόμβο πολιτιστικής συνεργασίας ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Αναφορά έγινε ακόμη στη συνάντησή του με την κυρία Μενδώνη, κατά την οποία συζητήθηκαν τρόποι περαιτέρω ενίσχυσης των πολιτιστικών σχέσεων των δύο χωρών και ανάπτυξης νέων συνεργασιών στο πεδίο του βιβλίου και των τεχνών.

Σε εκδήλωση για τη «Σύγχρονη βουλγάρικη και ελληνική λογοτεχνία», η συγγραφέας Teodora Dimova σημείωσε ότι ξεκίνησε να γράφει από παιδί, νιώθοντας «τη δύναμη της λογοτεχνίας να απαθανατίζει στιγμές», ενώ για το τελευταίο της μυθιστόρημα παραδέχτηκε ότι «όταν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα είναι σαν να πατάς σε λεπτό πάγο». Για την ίδια, «το παρελθόν είναι κάτι που πρέπει να θεραπεύσουμε, δεν πρέπει να το αποφεύγουμε, πρέπει να βάλουμε το δάχτυλο στην πληγή». Η δε συγγραφέας Λίλα Κονομάρα ανέφερε ότι άργησε να στραφεί στη λογοτεχνία, μέχρι που κατάλαβε ότι «δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα άλλο», ενώ πιστεύει ότι «όσο κατανοητός είσαι σαν δάσκαλος τόσο πρέπει να το αποφύγεις σαν συγγραφέας», ώστε να αφήνεις χώρο στον αναγνώστη.

Στοιχεία για το ελληνικό βιβλίο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το επαγγελματικό πρόγραμμα της φετινής έκθεσης, στο οποίο συμμετέχουν περίπου 40 διακεκριμένοι επαγγελματίες του χώρου των εκδόσεων και εκπρόσωποι διεθνών εκδοτικών οίκων. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται οι μεγάλες προκλήσεις της εποχής, όπως η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στον εκδοτικό χώρο, οι νέες αναγνωστικές συνήθειες αλλά και το λεγόμενο «ισπανικό φαινόμενο» στην αγορά βιβλίου.

Το επαγγελματικό πρόγραμμα ξεκίνησε με παρουσίαση στοιχείων για το ελληνικό βιβλίο από το ΕΛΙΒΙΠ, καθώς και των στρατηγικών στόχων του Ιδρύματος από τον Πρόεδρο του Ιδρύματος, Νίκο Μπακουνάκη και τον Αντιπρόεδρο, Παναγιώτη Κάπο. Παρουσιάστηκε το μεταφραστικό πρόγραμμα GreekLit του ΕΛΙΒΙΠ, με 86 μεταφρασμένους τίτλους μέχρι σήμερα σε 25 γλώσσες κυρίως στη λογοτεχνία. «Κυρίαρχη γλώσσα είναι τα αγγλικά και χρειαζόμαστε εργαλεία για να προωθηθούν κι άλλες γλώσσες», ειπώθηκε χαρακτηριστικά. Επίσης αναφορά έγινε στην πλατφόρμα καταγραφής της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής Βιβλιοnet και στην καμπάνια φιλαναγνωσίας του ΕΛΙΒΙΠ, ΔιαβάΖΟΥΜΕ. Τονίστηκε ο ρόλος των ανεξάρτητων περιφερειακών βιβλιοπωλείων, τα οποία χρειάζονται υποστήριξη γιατί είναι πυρήνες πολιτισμού και δράσεων, ωστόσο επισημάνθηκε ότι προϋπόθεση είναι η καταγραφή τους με γενικότερη επισήμανση ότι στην Ελλάδα είναι έντονη η ανάγκη μεγαλύτερης και ορθής καταγραφής στοιχείων.

Πέραν αυτού παρουσιάστηκαν στοιχεία για την αγορά του ελληνικού βιβλίου και τις κυρίαρχες τάσεις του εκδοτικού τοπίου. Τη μερίδα του λέοντος κατέχει το έντυπο σε ποσοστό 97%, ενώ η αγορά των audiobooks στην Ελλάδα αναπτύσσεται, χωρίς να έχει αποτυπωθεί ακόμη πλήρως το μέγεθός της. Αυτή τη στιγμή στη χώρα καταγράφονται 800-1000 εκδότες. Η δε αυτοέκδοση είναι γεγονός στην ελληνική εκδοτική βιομηχανία, ειδικά με την ώθηση που έχουν δώσει οι ψηφιακές υπηρεσίες. Τα μάρκετινγκ μέσω των social media είναι πολύ σημαντικό εργαλείο για την ορατότητα του βιβλίου και παρουσιάζεται μια αυξητική τάση αξιοποίησής τους από τον εκδοτικό κόσμο. Στις νεότερες γενιές κυριαρχεί η τάση για graphic novels και κόμικς, βιβλία αυτοβελτίωσης, βιογραφίες και αυτοβιογραφίες, ενώ σημειώνεται σημαντική παραγωγή καλής ποιότητας παιδικών και εφηβικών βιβλίων.

Στο επαγγελματικό πρόγραμμα έγινε επίσης επισκόπηση της βουλγαρικής εκδοτικής αγοράς. Σε δε συζήτηση σχετικά με το παιδικό βιβλίο στη Βουλγαρία, επισημάνθηκε ότι παράγονται 1500 παιδικά βιβλία τη χρονιά, που καταλαμβάνουν το 25% της αγοράς. «Οι ενήλικοι αναγνώστες κάνουν τα παιδιά μελλοντικούς αναγνώστες», ειπώθηκε χαρακτηριστικά. Βοηθητική είναι η λίστα βιβλίων διακοπών που δίνουν τα σχολεία στους μαθητές/ριες για το καλοκαίρι, ενώ και τα πολιτιστικά κέντρα της κοινότητας κάνουν αξιόλογη προσπάθεια με βιβλιοθήκες.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίασε και η συζήτηση για την αγορά και πώληση δικαιωμάτων και τους λογοτεχνικούς πράκτορες. Εκπρόσωποι μεγάλων διεθνών εκδοτικών οίκων, όπως οι Farrar Straus & Giroux (ΗΠΑ), Grupo Planeta (Ισπανία), Editions Gallimard (Γαλλία), Penguin Random House (Μ. Βρετανία) και Read & Right Agency (Ελλάδα) μίλησαν για τις τάσεις στον εκδοτικό χώρο. Επισημάνθηκε η μεγάλη τάση για ψυχολογικά θρίλερ και ρομάντζα σε χώρες, όπως η Γαλλία. Όσον αφορά την αγορά δικαιωμάτων βιβλίων από χώρες όπως η Ελλάδα, επεσήμαναν ότι, καθώς η αγορά είναι σπάνια, θέλουν κάτι πολύ δυνατό και χρειάζονται εκτιμήσεις από αναγνώστες της χώρας τους. Κάτι που να τραβήξει την προσοχή, αλλά και να έχει μια ξεκάθαρη, όχι αόριστη περιγραφή. Αναζητούν επίσης στοιχεία, αριθμούς, πωλήσεις, καμπάνιες, χωρίς να αποκλείουν ωστόσο και το στοιχείο του τυχαίου, όπως συνέβη με βιβλίο που ανακάλυψαν μέσα από τα social media.