Το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων συμπλήρωσε πέντε χρόνια και κοιτάζει πλέον προς την Ευρώπη

Το ενετικό λιμάνι των Χανίων αποτέλεσε για μία ακόμη χρονιά το φυσικό σκηνικό του Φεστιβάλ Βιβλίου. Το φως έπεφτε πάνω στις πέτρινες προσόψεις των ιστορικών κτιρίων, η θάλασσα αντανακλούσε τις αποχρώσεις του ουρανού και ο φάρος στεκόταν στο βάθος σαν σταθερό σημείο αναφοράς.

Στα στενά της παλιάς πόλης άνθρωποι κρατούσαν το πρόγραμμα, ξεφύλλιζαν βιβλία και αντάλλασσαν προτάσεις για τις συζητήσεις που ακολουθούσαν. Λίγο αργότερα οι αίθουσες γέμιζαν, οι θέσεις καταλαμβάνονταν γρήγορα και οι κουβέντες συνέχιζαν στις αυλές, στην πλατεία Κατεχάκη και στα καφέ γύρω από το Θέατρο Μίκης Θεοδωράκης και το Μεγάλο Αρσενάλι. Συγγραφείς, μεταφραστές, πανεπιστημιακοί, εκδότες, δημοσιογράφοι και αναγνώστες συναντιούνταν ξανά και ξανά, με κάθε εκδήλωση να γίνεται αφορμή για μια νέα συζήτηση.

Για επτά ημέρες τα Χανιά απέκτησαν τον χαρακτήρα μιας μεγάλης ανοιχτής βιβλιοθήκης, όπου το βιβλίο έφερνε κοντά ανθρώπους από διαφορετικές χώρες, διαφορετικές γενιές και διαφορετικές αφετηρίες. «Βλέπουμε ότι ο κόσμος φεύγει ευχαριστημένος από τις εκδηλώσεις. Η προσέλευση είναι ιδιαίτερα μεγάλη, οι περισσότερες αίθουσες γεμίζουν, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν επισκέπτες που παρακολουθούν όρθιοι. Η ομάδα του φεστιβάλ εργάζεται με συνέπεια, ανανεώνει κάθε χρόνο το πρόγραμμα και προσθέτει νέα στοιχεία με αίσθηση του μέτρου», ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής, κατά τη συνάντησή του με τους δημοσιογράφους.

Πέντε χρόνια που άλλαξαν τον χάρτη του βιβλίου

Η φετινή διοργάνωση αποτέλεσε ένα ιδιαίτερο ορόσημο, καθώς το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων συμπλήρωσε πέντε χρόνια συνεχούς παρουσίας. Μέσα σε αυτό το διάστημα εξελίχθηκε από μια πολλά υποσχόμενη πρωτοβουλία σε έναν από τους πιο δραστήριους πολιτιστικούς θεσμούς της χώρας, με επίκεντρο το βιβλίο και τα ζητήματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία.

Η διαδρομή αυτή αποτυπώνεται και στους αριθμούς της πρώτης πενταετίας. Από την αρχική διοργάνωση μέχρι σήμερα πραγματοποιήθηκαν περίπου 450 εκδηλώσεις σε 18 χώρους του νησιού, με επίκεντρο το Θέατρο Μίκης Θεοδωράκης και το Μεγάλο Αρσενάλι. Στις δράσεις του φεστιβάλ συμμετείχαν περισσότεροι από 630 συγγραφείς, πανεπιστημιακοί, μεταφραστές, δημοσιογράφοι και άνθρωποι του βιβλίου από 35 χώρες, ενώ η συμμετοχή αποτυπώνει μια ευρεία και πολυφωνική εκπροσώπηση, με 57% άνδρες και 43% γυναίκες. Η φετινή διοργάνωση επιβεβαίωσε τη δυναμική αυτή, συγκεντρώνοντας περισσότερους από 230 συμμετέχοντες από 18 χώρες. Ανάμεσά τους βρέθηκαν 30 διακεκριμένοι συγγραφείς και ακαδημαϊκοί από το εξωτερικό, οι οποίοι συμμετείχαν σε περισσότερες από 130 εκδηλώσεις που αναπτύχθηκαν σε όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, 22 έως 28 Ιουνίου 2026.

Το πρόγραμμα απλώθηκε από Δευτέρα έως και Κυριακή, με καλύτερη κατανομή των εκδηλώσεων μέσα στην ημέρα και περισσότερες δυνατότητες παρακολούθησης. Η επιλογή αυτή διευκόλυνε τόσο τους επισκέπτες όσο και τους προσκεκλημένους, ενώ επέτρεψε στις συζητήσεις να εξελίσσονται με μεγαλύτερη άνεση, δημιουργώντας μια φυσική συνέχεια από τη μία εκδήλωση στην επόμενη. Παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις, εργαστήρια, ποιητικές αναγνώσεις, κινηματογραφικές προβολές και μουσικές εκδηλώσεις συνδιαμόρφωσαν ένα πρόγραμμα με σταθερή ροή κυρίως από νωρίς το απόγευμα έως αργά το βράδυ, επιτρέποντας στους επισκέπτες να παρακολουθήσουν περισσότερες δράσεις και να κινηθούν με μεγαλύτερη άνεση ανάμεσα στους χώρους της διοργάνωσης.

«Αν κάποιος επιχειρούσε να σχεδιάσει την ιδανική πορεία εξέλιξης ενός φεστιβάλ στην ελληνική περιφέρεια, δύσκολα θα πίστευε ότι μπορεί να ακολουθήσει μια τόσο σταθερά ανοδική διαδρομή», ανέφερε ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, αποτιμώντας την πρώτη πενταετία του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Όπως τόνισε, από την πρώτη στιγμή είχαν τεθεί δύο αδιαπραγμάτευτοι στόχοι. Η συνεχής αναβάθμιση της ποιότητας του προγράμματος, με ολοένα σημαντικότερες συμμετοχές και μεγαλύτερη διεθνή εξωστρέφεια, και η διατήρηση της στενής σχέσης του θεσμού με την τοπική κοινωνία.

«Φέτος πιστεύω ότι πετύχαμε και τα δύο. Η παρουσία ενός νομπελίστα και δεκάδων ακόμη σημαντικών συγγραφέων και διανοουμένων επιβεβαιώνει το επίπεδο του προγράμματος, ενώ το φεστιβάλ έχει πλέον κατακτήσει την αναγνώριση όχι μόνο μεταξύ των ανθρώπων του βιβλίου αλλά και στην κοινωνία συνολικά», σημείωσε. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη μεγάλη συμμετοχή του κοινού, επισημαίνοντας ότι η επέκταση της διάρκειας του φεστιβάλ αποτέλεσε ένα σημαντικό στοίχημα. «Όσοι βρέθηκαν στις αίθουσες τις τελευταίες ημέρες διαπίστωσαν ότι ήταν γεμάτες. Το κοινό αποτελείται κυρίως από τους πολίτες των Χανίων και της Κρήτης, αλλά κάθε χρόνο αυξάνονται και όσοι ταξιδεύουν αποκλειστικά για να παρακολουθήσουν το Φεστιβάλ Βιβλίου», είπε.

Ο δήμαρχος εκτίμησε ότι το φεστιβάλ έχει πλέον φτάσει στα φυσικά όρια ανάπτυξής του ως προς τη διάρκεια και τον αριθμό των εκδηλώσεων. «Δεν αντέχει μεγαλύτερη επέκταση. Από εδώ και πέρα το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσει ποσοτικά, αλλά να ενισχυθεί οργανωτικά, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητά του ανεξάρτητα από τις συνθήκες και τις αυτοδιοικητικές αλλαγές», υπογράμμισε. Παράλληλα, στάθηκε στην ανάγκη δημιουργίας πιο ισχυρών οργανωτικών δομών από τον Δήμο Χανίων και την Περιφέρεια Κρήτης, που θα μπορούν να στηρίζουν αποτελεσματικότερα την παραγωγή της διοργάνωσης και να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη συνέχισή της.

Αναφερόμενος στο μέλλον του θεσμού, εξέφρασε την πεποίθηση ότι τα νέα πολιτιστικά έργα που προγραμματίζονται στην πόλη θα ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τη δυναμική του. «Σε λίγα χρόνια το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων θα συναντήσει νέους, σύγχρονους πολιτιστικούς χώρους που θα του επιτρέψουν να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο. Η φιλοδοξία μας είναι να συνεχίσει την ανοδική του πορεία και, από ένας θεσμός εθνικής και στη συνέχεια μεσογειακής εμβέλειας, να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για το βιβλίο σε ευρωπαϊκό επίπεδο», κατέληξε.

Ένα φεστιβάλ με διεθνή παρουσία

Με κεντρικό θέμα «Κόσμοι σε σύγκρουση», το φετινό πρόγραμμα έστρεψε το βλέμμα σε ζητήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα και επηρεάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Μέση Ανατολή, οι πολεμικές συγκρούσεις, η άνοδος της Ακροδεξιάς, η θέση της γυναίκας στις σύγχρονες κοινωνίες, οι προκλήσεις της δημοκρατίας, η δύναμη της λογοτεχνίας απέναντι στη βία και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις αποτέλεσαν τον πυρήνα ενός προγράμματος που έδωσε χώρο σε διαφορετικές οπτικές και γόνιμες ανταλλαγές απόψεων.

Η διεθνής παρουσία αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Μέσα στην πρώτη πενταετία φιλοξενήθηκαν 98 δημιουργοί και ακαδημαϊκοί από 35 χώρες εκτός Ελλάδας, ενώ περισσότερες από εκατό εκδηλώσεις απέκτησαν διεθνή χαρακτήρα, είτε μέσα από τη συμμετοχή ξένων συγγραφέων είτε μέσα από συνεργασίες με πολιτιστικούς οργανισμούς, μορφωτικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια και φεστιβάλ του εξωτερικού.

Το δίκτυο συνεργασιών αριθμεί σήμερα περίπου εξήντα φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, στοιχείο που ενισχύει σταθερά τη διεθνή φυσιογνωμία της διοργάνωσης. Η εξέλιξη γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν συγκριθεί με την πρώτη χρονιά, όταν οι διεθνείς συμμετοχές προέρχονταν από έξι χώρες. Πέντε χρόνια αργότερα το Φεστιβάλ έχει αποκτήσει μια σταθερή θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη των λογοτεχνικών διοργανώσεων, προσελκύοντας κάθε χρόνο σημαντικές προσωπικότητες του βιβλίου και της διανόησης.

Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε και η προσβασιμότητα των εκδηλώσεων. Όλες οι συζητήσεις με ξένους προσκεκλημένους υποστηρίχθηκαν με ταυτόχρονη διερμηνεία προς τα ελληνικά, ενώ πιλοτικά εφαρμόστηκε και ταυτόχρονη μετάφραση προς τα αγγλικά σε επιλεγμένες εκδηλώσεις με Έλληνες ομιλητές. Με τον τρόπο αυτό διευρύνθηκε η δυνατότητα συμμετοχής του διεθνούς κοινού που παρακολούθησε τη φετινή διοργάνωση και ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο η εξωστρέφεια του θεσμού.

Ανάμεσα στις εκδηλώσεις που ξεχώρισαν βρέθηκε η συζήτηση της Κέιτι Κιταμούρα με τη δημοσιογράφο Ελεωνόρα Ορφανίδου. Με αφετηρία το νέο της βιβλίο «Οντισιόν» από τις εκδόσεις Διόπτρα, η Αμερικανίδα συγγραφέας μίλησε για τις πολλαπλές εκδοχές της ταυτότητας, τους ρόλους που υιοθετούμε στις σχέσεις μας και τα ασαφή όρια ανάμεσα στην επιθυμία, την αλήθεια και την ερμηνεία της.

Ξεχωριστή ήταν και η παρουσία του Τζόναθαν Κόου, ο οποίος παρουσίασε το νέο του βιβλίο «Μαρία, η γυναίκα των συμπτώσεων» και αναφέρθηκε στη διαχρονική σχέση που διατηρεί με την Ελλάδα και το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, εκφράζοντας τη χαρά του για την παρουσία του στα Χανιά.

Το ενδιαφέρον συγκέντρωσε επίσης η συζήτηση γύρω από το βιβλίο «Με δύο μπαμπάδες» του Ερίκ Μουκεντί, με τον συγγραφέα να συνομιλεί με τη Βαρβάρα Ρούσσου και τη Ζιζή Σαλιμπά για ζητήματα οικογένειας, μετανάστευσης, κοινωνικής αποδοχής και προσωπικής ωρίμανσης. Αντίστοιχα, ο Έρικ Σακούρ και η μεταφράστρια Στέλλα Ζουμπουλάκη μίλησαν για το πρώτο μυθιστόρημα «Όσα ξέρω για σένα» του Αμερικάνου συγγραφέα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ένα διακριτικό, πνευματώδες και τρυφερό πορτρέτο μιας οικογένειας που διαλύεται και μιας κοινωνίας που αλλάζει δραματικά.

Η Κρήτη στον πυρήνα της διοργάνωσης

Παράλληλα με τη διεθνή του ανάπτυξη, το φεστιβάλ διατηρεί σταθερή τη σύνδεσή του με τον τόπο που το φιλοξενεί. Η Κρήτη κατέχει κάθε χρόνο ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα, μέσα από την παρουσία συγγραφέων, ερευνητών και ανθρώπων του πολιτισμού που αναδεικνύουν τη σύγχρονη πνευματική παραγωγή του νησιού.

Η ιστορία, η γλώσσα, η λογοτεχνική παράδοση και η πολιτιστική ταυτότητα της Κρήτης αποτέλεσαν και φέτος αντικείμενο παρουσιάσεων και συζητήσεων, δημιουργώντας μια γόνιμη συνάντηση ανάμεσα στην τοπική δημιουργία και στις διεθνείς τάσεις της σύγχρονης λογοτεχνίας. Η επιλογή αυτή ενισχύει τον χαρακτήρα του φεστιβάλ ως σημείου συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, όπου η τοπική δημιουργία συνομιλεί ισότιμα με σημαντικές φωνές της διεθνούς βιβλιοπαραγωγής. 

Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα υπήρξε η καθιερωμένη εκδήλωση για το τιμώμενο πρόσωπο του φεστιβάλ. Για το 2026, η τιμητική διάκριση δόθηκε στον ακαδημαϊκό δάσκαλο και συγγραφέα Στέφανο Τραχανά, μια προσωπικότητα που έχει συνδέσει το έργο της με τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης και την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης.

Ο ίδιος αναφέρθηκε στην σχέση του με το βιβλίο από την παιδική και εφηβική του ηλικία, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «έτσι άναψε η φλόγα» και ότι «η γλώσσα πέρα και πάνω από το περιεχόμενο» έγινε η κεντρική αξία στη ζωή του. «Ό,τι προέκυψε από εκείνο το παιδί», συνέχισε, «είναι σήμερα μπροστά σας με αισθήματα ευγνωμοσύνης για την τιμή που του κάνετε και αισθάνεται την ανάγκη να αφιερώσει τούτη τη διάκριση στη μνήμη του δασκάλου του, του Στέλιου Βασιλάκη, και μέσα από αυτόν σε εκείνους τους φιλολόγους που συνεχίζουν να ανάβουν μικρές φωτιές σε πείσμα των καιρών».

Οι χώροι που έφεραν πιο κοντά συγγραφείς και αναγνώστες

Η πέμπτη διοργάνωση έφερε και μια σειρά από αλλαγές που αποτυπώθηκαν από τις πρώτες κιόλας ημέρες, όπως η αλλαγή στη σκηνογραφία των χώρων. Η γνώριμη εικόνα μιας συνεδριακής αίθουσας έδωσε τη θέση της σε ένα πιο φιλόξενο περιβάλλον, με σκηνικά που ευνοούσαν την αμεσότητα και τη φυσική επικοινωνία ανάμεσα στους ομιλητές και το κοινό. Οι αποστάσεις μικραίνουν όταν ο χώρος προσκαλεί σε συζήτηση και αυτό έγινε αισθητό σε κάθε εκδήλωση. Οι παρεμβάσεις του κοινού ακολουθούσαν με φυσικό τρόπο, ενώ αρκετοί συγγραφείς παρέμεναν στον χώρο και μετά το τέλος των παρουσιάσεων, συνεχίζοντας τις κουβέντες με τους αναγνώστες.

Αντίστοιχη φροντίδα δόθηκε και στη συνολική εικόνα της διοργάνωσης. Η νέα σήμανση στους χώρους των εκδηλώσεων, στα κεντρικά σημεία της πόλης και στα δημόσια κτίρια έκανε ευκολότερη την περιήγηση των επισκεπτών, ενώ τα QR codes που ενσωματώθηκαν στο υλικό της διοργάνωσης έδιναν άμεση πρόσβαση στο αναλυτικό πρόγραμμα από το κινητό τηλέφωνο. Μικρές οργανωτικές παρεμβάσεις που βελτίωσαν αισθητά την καθημερινότητα του κοινού και ενίσχυσαν την εικόνα ενός φεστιβάλ που εξελίσσεται χρόνο με τον χρόνο.

Η πλατεία Κατεχάκη και τα βιβλία που κέρδισαν το ενδιαφέρον του κοινού

Από τα πιο ενεργά σημεία της φετινής διοργάνωσης αναδείχθηκε το βιβλιοπωλείο του φεστιβάλ στην πλατεία Κατεχάκη. Σε συνεργασία με τα βιβλιοπωλεία Comixadiko, Librairie και Σποράκι, ο χώρος λειτούργησε από το πρωί έως αργά το βράδυ, προσελκύοντας διαρκώς επισκέπτες που αναζητούσαν τα βιβλία των προσκεκλημένων συγγραφέων και τις νέες εκδόσεις.

Η εικόνα επαναλαμβανόταν καθημερινά. Αναγνώστες περίμεναν υπομονετικά για μια αφιέρωση, συγγραφείς συνομιλούσαν με το κοινό σε χαλαρό κλίμα, μεταφραστές αντάλλασσαν απόψεις με εκδότες και οι συζητήσεις περνούσαν φυσικά από τα βιβλία στις εξελίξεις της επικαιρότητας, στη λογοτεχνία, στην πολιτική και στην ιστορία. Το βιβλιοπωλείο λειτούργησε ως ένας ζωντανός πυρήνας της διοργάνωσης, ένας χώρος όπου οι γνωριμίες αποκτούσαν συνέχεια και οι παρουσιάσεις μετατρέπονταν σε προσωπικές συναντήσεις.

Το ενδιαφέρον του κοινού αποτυπώθηκε και στις πωλήσεις του βιβλιοπωλείου του φεστιβάλ. Στην πρώτη θέση βρέθηκε ο Τζόναθαν Κόου με το μυθιστόρημα «Μαρία, η γυναίκα των συμπτώσεων» από τις εκδόσεις Πόλις, επιβεβαιώνοντας τη θερμή υποδοχή που επιφύλαξαν οι αναγνώστες τόσο στον ίδιο όσο και στο νέο του βιβλίο, ενώ ακολούθησαν η Ελισάβετ Χρονοπούλου με το «Επί σκοπώ πλουτισμού» και ο Λεονάρδο Παδούρα με την «Αβάνα». Ανάμεσα στους τίτλους που ξεχώρισαν βρέθηκαν επίσης βιβλία των Κωνσταντίνου Α. Πουλή, Ξενοφώντα Κοντιάδη, Βιτσέντζο Λατρόνικο, Νάιαλ Ούλλιαμς, Κέιτι Κιταμούρα και Λένας Διβάνη, αποτυπώνοντας το εύρος των αναγνωστικών επιλογών του κοινού.

Η απήχηση του φεστιβάλ αποτυπώθηκε και πέρα από τους χώρους των εκδηλώσεων. Η παρουσία δημοσιογράφων από την Ελλάδα και το εξωτερικό οδήγησε σε εκτενή ρεπορτάζ, συνεντεύξεις και αφιερώματα, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα του προγράμματος, στη διεθνή φυσιογνωμία της διοργάνωσης και στην οργανωτική της εξέλιξη.

Ανάλογη υπήρξε και η εικόνα στο ψηφιακό περιβάλλον. Η καθημερινή παραγωγή περιεχομένου, η συνεχής κάλυψη των εκδηλώσεων και η ενεργή παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διεύρυναν ακόμη περισσότερο το κοινό του φεστιβάλ. Κατά τον τελευταίο μήνα η επίσημη ιστοσελίδα κατέγραψε περισσότερους από 12.000 μοναδικούς επισκέπτες, ενώ το ψηφιακό περιεχόμενο ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο προβολές, επιβεβαιώνοντας ότι η απήχηση της διοργάνωσης εκτείνεται πλέον πολύ πέρα από τα όρια της Κρήτης.

Και όταν έσβησαν τα φώτα της τελευταίας εκδήλωσης, στο ενετικό λιμάνι παρέμεναν ακόμη μικρές παρέες που συνέχιζαν τις κουβέντες της εβδομάδας. Κάποιοι κρατούσαν τις τελευταίες αγορές τους από το βιβλιοπωλείο του φεστιβάλ, άλλοι αντάλλασσαν τίτλους για το επόμενο διάβασμα. Ίσως αυτή να είναι και η πιο χαρακτηριστική εικόνα που άφησε πίσω της η πέμπτη διοργάνωση...