Στον κόσμο του Δημήτρη Αρμενάκη, η αθωότητα κινδυνεύει με εξαφάνιση πίσω από φωτεινές βιτρίνες και άδεια χαμόγελα

Ο Δημήτρης Αρμενάκης είναι ένας από τους πιο ενδιαφέροντες δημιουργούς του σύγχρονου ελληνικού animation. Με σπουδές στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και στο Royal College of Art του Λονδίνου, έχει αναπτύξει ένα ξεχωριστό καλλιτεχνικό ύφος που συνδυάζει το παραδοσιακό 2D animation με σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές. Τα έργα του ξεχωρίζουν για την ιδιαίτερη αισθητική τους, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο σχολιάζουν τη σύγχρονη κοινωνία.

Τα τελευταία χρόνια έχει συνεργαστεί με καλλιτέχνες και συγκροτήματα από την εναλλακτική μουσική σκηνή, δημιουργώντας animation και music videos, ενώ παράλληλα αναπτύσσει τις δικές του κινηματογραφικές δουλειές. Το όνομά του έγινε ευρύτερα γνωστό το 2019 μέσα από την ταινία μικρού μήκους «All You Can Eat», μια σκοτεινή αλλά και χιουμοριστική ματιά στην υπερκατανάλωση, η οποία ταξίδεψε σε περισσότερα από 40 διεθνή φεστιβάλ.

Η πιο πρόσφατη ταινία του, «The Synthetic Age», αποτελεί το μεγαλύτερο και πιο φιλόδοξο έργο του μέχρι σήμερα. Χρειάστηκε σχεδόν τέσσερα χρόνια για να ολοκληρωθεί και αφηγείται την ιστορία ενός δυστοπικού κόσμου όπου οι άνθρωποι καταναλώνουν χαρακτήρες κινουμένων σχεδίων που πωλούνται ως προϊόντα με την ονομασία «Happy Food». Μέσα σε μια γκρίζα πόλη, όπου όλα μοιάζουν άχρωμα και ομοιόμορφα, μόνο τα καρτούν διατηρούν τα ζωηρά τους χρώματα, συμβολίζοντας τη ζωή, τη φαντασία και την ελευθερία.

Η ταινία ξεχώρισε από την πρώτη στιγμή για τη μοναδική αισθητική της, αλλά και για τα επίκαιρα ερωτήματα που θέτει γύρω από την κατανάλωση, την εκμετάλλευση και την απώλεια της ανθρώπινης ταυτότητας. Η διεθνής της πορεία περιλαμβάνει σημαντικές συμμετοχές σε φεστιβάλ όπως το Annecy, το Sitges και το The Bay, ενώ στην Ελλάδα έχει κατακτήσει κορυφαίες διακρίσεις.

Η αναγνώριση αυτή επιβεβαιώθηκε και στα Βραβεία Ελληνικού Animation 2026, όπου το «The Synthetic Age» ήταν ο μεγάλος νικητής της βραδιάς, κερδίζοντας το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας Animation «Στράτος Στασινός», το Βραβείο Σκηνοθεσίας και το πρώτο Βραβείο Character Design που απονεμήθηκε ποτέ από τον θεσμό.

Με αφορμή αυτή τη σημαντική επιτυχία, μιλήσαμε με τον Δημήτρη Αρμενάκη για τη δημιουργία του «The Synthetic Age», τη μακρόχρονη παραγωγή της, τις ιδέες που κρύβονται πίσω από τον ιδιαίτερο κόσμο της ταινίας, αλλά και για το πώς βλέπει το μέλλον του ελληνικού animation σε μια περίοδο που δείχνει να αναπτύσσεται περισσότερο από ποτέ.

Πώς ήταν η στιγμή που ακούσατε το όνομά σας ως τον μεγάλο νικητή των Βραβείων Ελληνικού Animation 2026; Ήταν μια διάκριση που περιμένατε ή σας εξέπληξε;

Κατ’ αρχάς σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση. Κάθε διάκριση της ταινίας αποτελεί μια ευχάριστη είδηση για όλη την ομάδα, ειδικά όταν προέρχεται από την ελληνική κοινότητα του animation. Δεν θα έλεγα πως περιμέναμε κάτι, οπότε σίγουρα ήταν μια όμορφη στιγμή.

Το «The Synthetic Age» χρειάστηκε σχεδόν τέσσερα χρόνια για να ολοκληρωθεί. Νιώθετε ότι αυτή η βράβευση αποτελεί μια δικαίωση της προσπάθειας; Και τι αλλάζει για εσάς από εδώ και πέρα;

Κάθε ταινία αποτελεί ένα ταξίδι που ξεκινάει από τη συγγραφή του σεναρίου μέχρι το τελικό στάδιο παραγωγής και διανομής. Αισθάνομαι πως ολοκληρώνεται ένας κύκλος, καθώς επιστρέφει στην Αθήνα μετά από μια μακροσκελή φεστιβαλική πορεία, αν και προβλέπεται να συνεχίσει να ταξιδεύει μέχρι και το 2027. Πρακτικά δε θα έλεγα πως αλλάζει κάτι, συνεχίζω να θέλω να αφηγούμαι ιστορίες, έχοντας την περιέργεια εξερεύνησης νέων αφηγηματικών τοπίων και τεχνικών.

Επιλέξατε να αφηγηθείτε μια ιστορία χωρίς καθόλου διάλογο. Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση και ποιες δυσκολίες κρύβει μια τέτοια επιλογή;

Μέχρι στιγμής όλες οι ταινίες μικρού μήκους που έχω σκηνοθετήσει («Absorbed», «First Thirst», «All You Can Eat») δεν εμπεριέχουν διαλόγους παρά μόνο sound design, μουσική και κάποιους ήχους πλασμάτων. Η απόφαση πάρθηκε κυρίως για αφηγηματικούς λόγους. Η εικόνα και ο ήχος είναι ικανά συνδυασμένα ως οπτικοακουστικό μέσο να περνάνε το μήνυμα της εκάστοτε ιστορίας στον θεατή χωρίς διάλογο, οπότε θεωρώ την ομιλία ένα επιπλέον επίπεδο ανάγνωσης που θα έμπαινε εάν η ιστορία το έκρινε απαραίτητο. Η «δυσκολία», αν θέλετε, είναι πως το βάρος πέφτει τόσο στην ηχητική επένδυση όσο και στην ηθοποιία των χαρακτήρων, όπου καλούνται να γίνουν οι φορείς μιας γλώσσας σώματος που φέρει πολλά περισσότερα νοήματα από το να γεμίζει απλά ένα καρέ με κίνηση.

Κατά τη γνώμη σας, τι ήταν αυτό που έκανε το «The Synthetic Age» να ξεχωρίσει και τι θέλατε να πείτε μέσα από αυτή την ταινία;

Το κατά πόσο ένα έργο ξεχωρίζει θα κριθεί από τον χρόνο, αλλά και από τον τρόπο που θα ωριμάσει μέσα σε αυτόν. Ίσως σε ορισμένα χρόνια η εν λόγω ιστορία να μη σχετίζεται με την πραγματικότητα, μπορεί όμως να συμβεί και το αντίθετο. Η ταινία τοποθετείται σε μια άχρονη, μελλοντική εποχή και πραγματεύεται την ακόρεστη βουλιμία της κοινωνίας για κατανάλωση, με τη βρώση να αποτελεί μονάχα ένα επίπεδο απεικόνισής της.

Στην ταινία, οι χρωματιστοί ήρωες μοιάζουν να φέρνουν ζωή σε έναν γκρίζο και αποστειρωμένο κόσμο. Ποια «χρώματα» πιστεύετε ότι λείπουν σήμερα από την Αθήνα και από την κοινωνία μας γενικότερα;

Το «χρώμα» στο «The Synthetic Age» σχετίζεται περισσότερο με μια ξεχασμένη αθωότητα, μια ανάμνηση που έχει μετοικήσει σε έναν άλλο τόπο ή πλανήτη. Η Αθήνα αποτελεί μια χρωματιστή πόλη με τη δική της παλέτα. Κατανοώ τους λόγους για τους οποίους μπορεί να της προσάπτεται ένα αρνητικό πρόσημο, ή που στο άκουσμα και μόνο οι άνθρωποι τείνουν να σκέφτονται έναν μουντό τόνο. Προσωπικά, λειτουργεί αφηγηματικά, καθώς έχει ενδιαφέρουσες δυναμικές να προσφέρει. Αν άλλαζε η παλέτα της Αθήνας, θα μιλάγαμε για κάποια άλλη πόλη.

Ζούμε σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς μας περνά μέσα από τις οθόνες. Πώς πιστεύετε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τους άλλους ανθρώπους;

Είναι πράγματι στενάχωρο το ότι η καθημερινότητά μας ορίζεται από αλλεπάλληλες ειδοποιήσεις και ενημερώσεις, με μια παγίωση της αντίληψης πως αυτός ο τρόπος επικοινωνίας είναι κυρίαρχος. Η ανθρώπινη επαφή αναμφίβολα δε θα μπορούσε να μείνει αλώβητη από αυτή τη συνθήκη. Η αναζήτηση ντοπαμίνης είναι μια σύνδεση με την «αρρώστια» των ανθρώπων στη «Συνθετική Εποχή», όπως αντίστοιχα είμαστε εμείς δεσμώτες σε έναν φαντασιακό κόσμο χτισμένο από pixel.

Τι είναι αυτό που σας προσφέρει το animation σε προσωπικό επίπεδο; Υπάρχει κάτι που σας δίνει αυτή η τέχνη και δεν θα μπορούσατε να το βρείτε σε κανένα άλλο επάγγελμα;

Όλη η προσπάθεια ολοκλήρωσης μιας ταινίας κινουμένων σχεδίων κορυφώνεται στο τελικό μοντάζ και, κατ' επέκταση, στη μεγάλη οθόνη, όπου ανήκει. Αν και μεγάλος λάτρης των κόμικς, θα έλεγα πως το animation με κέρδισε, απλούστατα λόγω της ικανότητας του κινηματογράφου να συνδέει την κινούμενη εικόνα με τον ήχο.

Το ελληνικό animation φαίνεται να διανύει μια ιδιαίτερα δημιουργική περίοδο τα τελευταία χρόνια. Πώς αξιολογείτε τη σημερινή εικόνα του χώρου και πόσο εύκολο είναι για έναν νέο δημιουργό να βρει τον δρόμο του;

Πράγματι, έχουμε πολύ αξιόλογους δημιουργούς που διαπρέπουν, αλλά και φεστιβάλ τα οποία στηρίζουν έμπρακτα την ελληνική κοινότητα του animation. Αξίζει να αναφερθούν και οι δράσεις της ελληνικής ένωσης κινουμένων σχεδίων ASIFA Hellas, η οποία διεξάγει τα Ελληνικά Βραβεία Animation. Τα μέλη της στοχεύουν στη σύνδεση επαγγελματιών και καλλιτεχνών της εγχώριας αγοράς εντός και εκτός συνόρων, όπως για παράδειγμα μέσω της εθνικής αποστολής στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων του Annecy, που λαμβάνει χώρα σε λίγες μέρες. Πλέον, μέσω του διαδικτύου, υπάρχει πλούσια πληροφόρηση για τους νέους δημιουργούς, είτε για κάποια σχολή, δια ζώσης ή online, είτε για tutorials, έτσι ώστε ο καθένας να αρχίσει να καλλιεργεί τα μέσα έκφρασής του.

Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες δημιουργοί animation, τόσο σε καλλιτεχνικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο;

Η ελληνική κοινωνία δεν έχει αγκαλιάσει πλήρως το animation ως τέχνη, καθώς μεγάλο τμήμα της, ακόμα και σήμερα, παραβλέπει το γεγονός πως είναι κινηματογράφος. Ένα άλλο ζήτημα είναι η έλλειψη επαρκών οικονομικών πόρων, καθώς το κόστος παραγωγής μιας ταινίας κινουμένων σχεδίων είναι αρκετά μεγάλο. Πιστεύω πως αν δοθεί στους δημιουργούς η κατάλληλη «ανάσα» ώστε να μπορέσουν να στηρίξουν έμπρακτα τις παραγωγές τους, περισσότερα ταλέντα θα εμφανιστούν.

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται οπτικό περιεχόμενο. Πώς βλέπετε να επηρεάζει το animation τα επόμενα χρόνια και πού πιστεύετε ότι παραμένει αναντικατάστατος ο ανθρώπινος παράγοντας;

Είμαι αισιόδοξος πως σε βάθος χρόνου η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελεί ένα ακόμα εργαλείο, παρά θα φαντάζει ως μια δυστοπική απειλή. Οι αλλαγές που βιώνουμε ήδη στον χώρο είναι ραγδαίες, ο ανθρώπινος παράγοντας όμως δύσκολα θα εκλείψει, ειδικά στον τομέα της αφήγησης. Οι εμπειρίες, η μνήμη αλλά και ο βαθύτερος ψυχισμός του ανθρώπου είναι κάτι που δε μπορεί να βιώσει η τεχνητή νοημοσύνη. Αυτή η σύνδεση είναι που μας κάνει να νιώθουμε πλούσια συναισθήματα όταν βγαίνουμε από τη σκοτεινή αίθουσα, και μένει μαζί μας για μέρες μετά ή και για χρόνια.