83ο Φεστιβάλ Βενετίας: Η Ελλάδα ως τιμώμενη χώρα και οι αντιδράσεις για την έλλειψη γυναικών στο διαγωνιστικό

Με μεγάλα ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου, νέες πολυαναμενόμενες παραγωγές και τρεις ελληνικές συμμετοχές, το 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας αποκάλυψε το επίσημο πρόγραμμά του. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί από τις 2 έως τις 12 Σεπτεμβρίου, με 20 ταινίες να διεκδικούν τον Χρυσό Λέοντα και την Ελλάδα να έχει έντονη παρουσία τόσο στις προβολές όσο και στην Αγορά του φεστιβάλ.

Το πρόγραμμα του φετινού φεστιβάλ

Το 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας φιλοδοξεί για ακόμη μία χρονιά να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον του παγκόσμιου σινεμά. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της διοργάνωσης, Αλμπέρτο Μπαρμπέρα, παρουσίασε όλες τις ενότητες του φετινού προγράμματος, στο οποίο συνυπάρχουν καταξιωμένοι δημιουργοί και νέοι σκηνοθέτες από κάθε γωνιά του κόσμου.

Κατά την ανακοίνωση του προγράμματος, ο Μπαρμπέρα στάθηκε στον ρόλο που εξακολουθεί να έχει ο κινηματογράφος, σημειώνοντας ότι η πρόσφατη επιτυχία της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν απέδειξε πως «όχι απλώς το σινεμά δεν πέθανε, αλλά συνεχίζει ανανεωμένο. Το φετινό πρόγραμμα συγκεντρώνει ταινίες που ενισχύουν τη δυνατή κινηματογραφική γλώσσα και την ανάγκη να τις δεις στην αίθουσα. Επίσης η θεματολογία αναδεικνύει όλα όσα προβληματίζουν τον σύγχρονο άνθρωπο. Καμία άλλη τέχνη δεν μπορεί να ανοίξει έναν τόσο ουσιαστικό διάλογο για την εποχή μας...»

Οι ταινίες που διεκδικούν τον Χρυσό Λέοντα

Στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα συμμετέχουν συνολικά 20 ταινίες. Ανάμεσα στις παραγωγές που ξεχωρίζουν βρίσκεται το «Bucking Fastard» του Βέρνερ Χέρτσογκ, εμπνευσμένο από την πραγματική ιστορία των δίδυμων αδελφών Φρίντα και Γκρέτα Τσάπλιν, οι οποίες είχαν απασχολήσει τη βρετανική κοινή γνώμη τη δεκαετία του '80 εξαιτίας της ιδιαίτερης σχέσης τους και της εμμονής τους με τον ίδιο άνδρα.

Στο διαγωνιστικό επιστρέφει και ο Κέισι Άφλεκ, αυτή τη φορά ως σκηνοθέτης, με την ταινία «Company», ενώ ο Χιροκάζου Κορε-έντα παρουσιάζει τη δεύτερη κινηματογραφική δουλειά του για φέτος, το «Look Back», βασισμένο στο δημοφιλές manga του Τατσούκι Φουτζιμότο.

Ανάμεσα στις σημαντικές συμμετοχές βρίσκεται ακόμη το «Possible Love», με το οποίο ο Λι Τσανγκ-ντονγκ επιστρέφει στη μεγάλου μήκους μυθοπλασία για πρώτη φορά μετά το «Burning» του 2018. Το πρόγραμμα συμπληρώνει το «Wild Horse Nine» του Μάρτιν ΜακΝτόνα, μια ιστορία που συνδυάζει μαύρη κωμωδία, πολιτικό δράμα και στοιχεία κατασκοπικού θρίλερ, με φόντο τη Χιλή λίγο πριν από το πραξικόπημα του 1973.

Πενέλοπε Κρουζ, Χαβιέ Μπαρδέμ και Ρόμπερτ Πάτινσον στη Βενετία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «Bunker» του Φλοριάν Ζελέρ. Το ψυχολογικό δράμα ακολουθεί ένα ζευγάρι που, ύστερα από 17 χρόνια κοινής ζωής, έρχεται αντιμέτωπο με δύσκολες αποφάσεις όταν μια αμφιλεγόμενη επαγγελματική επιλογή φέρνει στην επιφάνεια κρυμμένες εντάσεις. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συναντάμε την Πενέλοπε Κρουζ, τον Χαβιέ Μπαρδέμ και τον Πάτρικ Σβαρτσενέγκερ.

Στο επίσημο πρόγραμμα συμμετέχει και το «Primetime», η πρώτη ταινία μυθοπλασίας του Λανς Όπενχαϊμ. Μέσα από την ιστορία του τηλεοπτικού παρουσιαστή Κρις Χάνσεν, τον οποίο υποδύεται ο Ρόμπερτ Πάτινσον, η ταινία εξερευνά τα όρια ανάμεσα στη δημοσιογραφία, την τηλεοπτική προβολή και την εκμετάλλευση της ανθρώπινης τραγωδίας. Εκτός διαγωνισμού θα παρουσιαστεί το νέο έργο του Πολ Σρέιντερ, «The Basics of Philosophy».

Η Μαρία Ναυπλιώτου διεκδικεί τον Χρυσό Λέοντα

Στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα του φεστιβάλ θα βρεθεί η Μαρία Ναυπλιώτου, συμμετέχοντας στο «DAU» του Ίλια Κρζανόφσκι. Η ταινία αποτελεί το αποτέλεσμα ενός ιδιαίτερα φιλόδοξου καλλιτεχνικού εγχειρήματος που εξελίσσεται εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια, συνδυάζοντας στοιχεία κινηματογράφου, εικαστικών τεχνών και ανθρωπολογικής έρευνας.

Η ιστορία είναι εμπνευσμένη από τη ζωή των Σοβιετικών επιστημόνων που συμμετείχαν στην ανάπτυξη της ατομικής βόμβας και ακολουθεί έναν χαρισματικό φυσικό ελληνικής καταγωγής, ο οποίος ζει στη Σοβιετική Ένωση από το 1928 έως το 1968. Μέσα από την πορεία του εξερευνώνται ζητήματα εξουσίας, προσωπικής ελευθερίας και ανθρώπινης μοίρας.

Η ελληνική ταυτότητα του πρωταγωνιστή αποτελεί συνειδητή επιλογή του Ίλια Κρζανόφσκι. Όπως έχει εξηγήσει ο ίδιος, επέλεξε έναν Έλληνα ήρωα επειδή θεωρεί ότι η ελληνική τραγωδία συνδέει μοναδικά την έννοια της μοίρας με την ανθρώπινη ελευθερία και τις προσωπικές επιλογές.

Στην ταινία η Μαρία Ναυπλιώτου υποδύεται τη Μαρία, μια Ελληνίδα ηθοποιό και τον μεγάλο έρωτα των νεανικών χρόνων του Dau. Οι δύο χαρακτήρες συναντιούνται ξανά στη Μόσχα, έπειτα από 25 χρόνια χωρισμού, περνώντας μαζί μόλις τρεις ημέρες. Η σύντομη αυτή επανένωση φέρνει στην επιφάνεια παλιές αναμνήσεις και ανεκπλήρωτες επιθυμίες, ενώ για τον πρωταγωνιστή μετατρέπεται στην τελευταία ευκαιρία να ονειρευτεί μια διαφορετική ζωή πριν βρεθεί ξανά αντιμέτωπος με την πραγματικότητα.

Αντιδράσεις για τη μοναδική γυναίκα σκηνοθέτρια στο διαγωνιστικό πρόγραμμα

Το πρόγραμμα του 83ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας προκάλεσε αντιδράσεις πριν ακόμη ξεκινήσει η διοργάνωση. Αφορμή αποτέλεσε η εξαιρετικά περιορισμένη παρουσία γυναικών στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα, καθώς μόλις μία σκηνοθέτρια διεκδικεί φέτος τον Χρυσό Λέοντα, γεγονός που αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την ισότητα στα μεγαλύτερα κινηματογραφικά φεστιβάλ.

Από τις 20 ταινίες που θα διεκδικήσουν τον Χρυσό Λέοντα, μόλις μία υπογράφεται από γυναίκα δημιουργό. Πρόκειται για τη Δανή σκηνοθέτρια Μέι ελ-Τουκί, η οποία συμμετέχει με το δράμα «Woman Unknown». Η εικόνα αυτή διαφέρει αισθητά από την περσινή διοργάνωση, όταν έξι από τις 21 ταινίες του επίσημου διαγωνιστικού είχαν γυναικεία σκηνοθετική υπογραφή. Μάλιστα, αρκετές από αυτές κατάφεραν στη συνέχεια να διακριθούν στα σημαντικότερα βραβεία του φεστιβάλ.

Σε συνέντευξή του, στο Variety, ο Αλμπέρτο Μπαρμπέρα υπερασπίστηκε τις επιλογές της επιτροπής, ξεκαθαρίζοντας ότι το μοναδικό κριτήριο για την ένταξη μιας ταινίας στο διαγωνιστικό είναι η καλλιτεχνική της αξία και όχι το φύλο του δημιουργού. Αναφερόμενος στη συμμετοχή της Μέι ελ-Τουκί, υποστήριξε ότι ήταν η μοναδική σκηνοθέτρια της οποίας η ταινία κρίθηκε πως μπορούσε να σταθεί ανταγωνιστικά απέναντι στις υπόλοιπες διεκδικήτριες του Χρυσού Λέοντα.

Ο Μπαρμπέρα εξήγησε ακόμη ότι οι φετινές υποβολές από γυναίκες δημιουργούς ήταν αισθητά μειωμένες σε σχέση με πέρυσι. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι ταινίες με γυναικεία σκηνοθετική υπογραφή αντιστοιχούσαν στο 24% του συνόλου των συμμετοχών, έναντι 30% το 2025. Όπως ανέφερε, η επιτροπή διαπίστωσε ότι το συνολικό επίπεδο των συγκεκριμένων έργων ήταν χαμηλότερο, γεγονός που δεν επέτρεψε την επιλογή περισσότερων ταινιών για το επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα.

Παράλληλα, χαρακτήρισε την εξέλιξη αυτή απογοητευτική, ωστόσο απέρριψε κάθε ισχυρισμό περί προκατάληψης απέναντι στις γυναίκες σκηνοθέτριες. Ο ίδιος επανέλαβε ότι το φεστιβάλ δεν στηρίζει τις ποσοστώσεις και πως θεωρεί λανθασμένη την επιλογή έργων με κριτήριο το φύλο. Όπως σημείωσε, μια τέτοια πρακτική υποβαθμίζει τις ίδιες τις γυναίκες δημιουργούς, αφού αφήνει να εννοηθεί ότι διακρίθηκαν για λόγους εκπροσώπησης και όχι χάρη στην ποιότητα της δουλειάς τους.

Παρά τις φετινές αντιδράσεις, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί σημαντικές επιτυχίες γυναικών δημιουργών στα μεγαλύτερα κινηματογραφικά φεστιβάλ. Στις Κάννες, μέσα σε διάστημα πέντε ετών, τον Χρυσό Φοίνικα κατέκτησαν η Ζουλιά Ντικουρνό και η Ζιστίν Τριέ, ενώ στη Βενετία ο Χρυσός Λέοντας απονεμήθηκε στις Κλόε Ζάο, Οντρέ Ντιγουάν και Λόρα Πόιτρας.

Ισχυρή ελληνική παρουσία στη Βενετία

Η Ελλάδα θα δώσει δυναμικό «παρών» στη φετινή διοργάνωση με τρεις παραγωγές. Η Ζακλίν Λέντζου επιστρέφει με τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της, «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα», η οποία επιλέχθηκε για το διαγωνιστικό τμήμα «Ορίζοντες», όπου παρουσιάζονται οι πιο καινοτόμες προτάσεις του σύγχρονου παγκόσμιου κινηματογράφου.

Η νέα της δημιουργία παραμένει πιστή στο ιδιαίτερο κινηματογραφικό ύφος της σκηνοθέτριας, συνδυάζοντας τον ρεαλισμό με πιο ποιητικές και ονειρικές εικόνες. Πρόκειται για μια ιστορία ενηλικίωσης που ξεκινά από την καθημερινότητα και εξελίσσεται σε μια βαθιά συναισθηματική διαδρομή, ισορροπώντας ανάμεσα στη σκληρή πραγματικότητα και το μεταφυσικό στοιχείο.

Στο ίδιο διαγωνιστικό τμήμα θα κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα της και η μικρού μήκους ταινία «Τροπικός του Θρηνούντος Γκέκο», σε σκηνοθεσία και σενάριο του Σταύρου Μαρκουλάκη. Η ταινία εξερευνά την αφύπνιση της σεξουαλικής επιθυμίας, τη δύσκολη μετάβαση στην ενηλικίωση, τον έρωτα και τη βαθιά προσωπική αλλαγή που μπορεί να επιφέρει. Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στην Κρήτη και η παραγωγή αποτελεί συμπαραγωγή Ελλάδας, Γαλλίας και Ολλανδίας.

Παράλληλα, το «Our Share of Sand» της Shalini Adnani, με συμπαραγωγό τον Γιώργο Καρναβά της Heretic, επιλέχθηκε για το ανεξάρτητο πρόγραμμα International Critics' Week (Settimana Internazionale della Critica). Και οι τρεις ελληνικές παραγωγές έχουν χρηματοδοτηθεί μέσα από τα προγράμματα του ΕΚΚΟΜΕΔ, επιβεβαιώνοντας τη συνεχή παρουσία του ελληνικού κινηματογράφου στις σημαντικότερες διεθνείς διοργανώσεις.

Η ταινία που ανοίγει το φεστιβάλ

Η αυλαία της διοργάνωσης θα ανοίξει με το «Ink» του Ντάνι Μπόιλ, το οποίο συμμετέχει και στο διαγωνιστικό πρόγραμμα. Η ταινία αφηγείται την ιστορία της εξαγοράς της βρετανικής εφημερίδας The Sun από τον Ρούπερτ Μέρντοχ και της μετατροπής της σ' ένα από τα πιο ισχυρά ταμπλόιντ της Μεγάλης Βρετανίας. Πρωταγωνιστούν οι Τζακ Ο'Κόνελ, Κλερ Φόι και Γκάι Πιρς.

Πρόεδρος της φετινής κριτικής επιτροπής θα είναι η Μάγκι Τζίλενχαλ. Μαζί της θα συμμετέχουν ο Τζόνι Το, η Σαχρμπανού Σαντάτ, ο Ξαβιέ Τζιανόλι, ο βραβευμένος με Όσκαρ συνθέτης Ντάνιελ Μπλούμπεργκ, ο θεωρητικός του κινηματογράφου Φραντσέσκο Καζέτι και η Τυνήσια σκηνοθέτρια Κάουτερ Μπεν Χανία. Παράλληλα, το φεστιβάλ θα απονείμει δύο τιμητικούς Χρυσούς Λέοντες για τη συνολική προσφορά τους στον κινηματογράφο, στον Τζορτζ Κλούνεϊ και στην Έλεν Μπέρστιν.