Ποιος αποφασίζει τελικά για τη ζωή μας; Το «Decorado» μιλά για έλεγχο, AI και χαμένη ελευθερία

Από τις 21 έως τις 27 Σεπτεμβρίου, η Σύρος γίνεται για ακόμη μία χρονιά το σημείο συνάντησης του διεθνούς animation. Το Animasyros επιστρέφει για 19η συνεχή διοργάνωση στην Ερμούπολη με το μεγαλύτερο πρόγραμμα της ιστορίας του και περισσότερες από 280 ταινίες από 50 χώρες, επιβεβαιώνοντας τη θέση του ως το μεγαλύτερο Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων στην Ελλάδα και ένα από τα σημαντικότερα του είδους του στην Ευρώπη.

Η φετινή διοργάνωση απλώνεται σε επτά διαγωνιστικά τμήματα, από το Διεθνές και το Φοιτητικό μέχρι το K.ID.S, το AnimaPride, το Εθνικό Διαγωνιστικό, τις τηλεοπτικές και commissioned παραγωγές και τις ταινίες μεγάλου μήκους. Παράλληλα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει ειδικά αφιερώματα, εκπαιδευτικά εργαστήρια, δράσεις για μικρούς και μεγάλους, διεθνείς συνεργασίες, καθώς και την Αγορά του Φεστιβάλ, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε σημαντικό σημείο συνάντησης για επαγγελματίες του animation από την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η επίσημη έναρξη θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου, στις 20.00, στο Θέατρο Απόλλων, με την πανελλήνια πρεμιέρα του «Decorado» του βραβευμένου με Goya Ισπανού δημιουργού Alberto Vazquez, γνωστού από τις ταινίες «Unicorn Wars» και «Birdboy: The Forgotten Children». Η προβολή πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Πρεσβείας της Ισπανίας στην Ελλάδα και του Ινστιτούτου Θερβάντες.

Στο «Decorado», ένας άνδρας αρχίζει να υποψιάζεται ότι ο κόσμος γύρω του, ακόμη και η ίδια του η ζωή, έχουν σχεδιαστεί από κάποιον άλλον. Πίσω από τα ανθρωπόμορφα ζώα, τα έντονα χρώματα και μια αισθητική που παραπέμπει στα κλασικά cartoons των δεκαετιών του ’30, του ’40 και του ’50, η ταινία μιλά για ζητήματα πολύ σημερινά, όπως η αίσθηση ότι χάνουμε σταδιακά τον έλεγχο των επιλογών μας, τη δύναμη των μεγάλων εταιρειών, την ιδιωτικότητα, την πίεση για διαρκή παραγωγικότητα, το κόστος ζωής και την ανάγκη για ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις. Ο Alberto Vazquez χρησιμοποιεί το σκοτεινό χιούμορ και τη σάτιρα για να χτίσει έναν κόσμο παράξενο και συχνά μακάβριο, ο οποίος, όσο υπερβολικός κι αν μοιάζει, βρίσκεται αρκετά κοντά στη δική μας πραγματικότητα.

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτού του κόσμου έχει ο Jose Luis Agreda, creative director της ταινίας και ένας δημιουργός με μακρά διαδρομή στα κόμικς και το animation, ο οποίος έχει εργαστεί, μεταξύ άλλων, και στο πολυβραβευμένο «Robot Dreams». Με αφορμή την παρουσία του «Decorado» στο Animasyros 2026, ο Agreda μιλά στο ethnos.gr για την οπτική ταυτότητα της ταινίας και τη συνεργασία του με τον Alberto Vazquez, για το animation ενηλίκων και τη δύναμη του σκοτεινού χιούμορ, αλλά και για όσα κρύβονται κάτω από τη φαινομενικά αλλόκοτη ιστορία του Άρνολντ. Μιλά ακόμη για τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία επηρεάζει τα όνειρα και τις επιλογές μας, για τις ανθρώπινες σχέσεις ως καταφύγιο σε έναν όλο και πιο απρόσωπο κόσμο και για την τεχνητή νοημοσύνη, απέναντι στην οποία εκφράζει έντονες επιφυλάξεις για το μέλλον των καλλιτεχνών και της δημιουργικής διαδικασίας.

Το «Decorado» ακολουθεί έναν χαρακτήρα που αρχίζει να πιστεύει ότι ολόκληρη η ζωή του έχει σχεδιαστεί από κάποιον άλλον. Πόσο επίκαιρη σας φαίνεται αυτή η ιδέα σήμερα;

Νομίζω ότι είναι απόλυτα επίκαιρη. Παραχωρούμε όλο και περισσότερο τη δυνατότητα να αποφασίζουμε για τη ζωή μας σε άλλους ανθρώπους και σε μεγάλες εταιρείες. Δίνουμε την ιδιωτικότητά μας και ζούμε σε έναν κόσμο όπου η εικόνα έχει αποκτήσει τεράστια σημασία. Έτσι, όπως συμβαίνει και με τον Άρνολντ, είναι πολύ εύκολο να αισθανθούμε ότι στην πραγματικότητα δεν είμαστε ελεύθεροι και ότι ούτε ο κόσμος γύρω μας είναι πραγματικά αυθεντικός. Και, όπως βλέπουμε στην ταινία, μπορεί να 'ναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουμε από αυτόν τον τεχνητό κόσμο που έχουμε δημιουργήσει οι ίδιοι και στον οποίο, με τον καιρό, έχουμε συνηθίσει να ζούμε.

Σε μια εποχή με όλο και μεγαλύτερη ανασφάλεια, υψηλό κόστος ζωής και συνεχή πίεση να είμαστε παραγωγικοί, πιστεύετε ότι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν σήμερα να αναγνωρίσουν κάτι από τον εαυτό τους στον Άρνολντ;

Απολύτως. Η ταινία μπορεί να μοιάζει με καρικατούρα της πραγματικότητάς μας, στην ουσία όμως βρισκόμαστε πολύ πιο κοντά σε αυτήν απ’ όσο μας κάνει να πιστεύουμε το σχέδιο και η υπερβολή της. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι, όπως συμβαίνει και στην ταινία, η ανθρώπινη επαφή και οι αληθινές σχέσεις είναι αυτές που μας κρατούν όρθιους μέσα σε αυτή την κοινωνία.

Ο Άρνολντ και η Μαρία ήταν κάποτε πιο επαναστατικοί και πιο ελεύθεροι, μέχρι που η ίδια η ζωή τούς άλλαξε σταδιακά. Τι πιστεύετε ότι συμβαίνει στα όνειρα και τις φιλοδοξίες μας όσο μεγαλώνουμε;

Όσο μεγαλώνουμε, είναι φυσικό να αναζητούμε περισσότερη άνεση και σταθερότητα. Τα όνειρα και οι προσδοκίες που είχαμε αρχίζουν να συγκρούονται με την πραγματικότητα και πολλές φορές αυτή η πραγματικότητα μας απογοητεύει. Αυτό μπορεί να μας κάνει κυνικούς, όπως συμβαίνει με μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Στην περίπτωση του Άρνολντ, όμως, τον αφήνει περισσότερο σε μια κατάσταση σύγχυσης, να προσπαθεί να καταλάβει τι ακριβώς συνέβη και πώς έφτασε μέχρι εκεί.

Η αληθινή φιλία και η αγάπη παρουσιάζονται στην ταινία ως μια πιθανή διέξοδος από αυτόν τον κατασκευασμένο κόσμο. Μπορούν τελικά οι ανθρώπινες σχέσεις να γίνουν μια μορφή αντίστασης απέναντι σε μια κοινωνία που γίνεται όλο και πιο απρόσωπη;

Ναι. Στην ταινία, η τρυφερότητα και η αγάπη είναι αυτά που βοηθούν τους χαρακτήρες να διατηρούν την ισορροπία τους και τους δίνουν τη δύναμη να συνεχίσουν. Ακόμη κι εκεί, βέβαια, δεν καταφέρνουν πραγματικά να τους βοηθήσουν να αντισταθούν αποτελεσματικά σε αυτόν τον κόσμο. Η αγάπη, σε όλες τις μορφές της, τους δίνει έναν λόγο να συνεχίζουν μέσα σε έναν κόσμο που κατά τα άλλα μοιάζει να έχει χάσει το νόημά του.

Το «Decorado» χρησιμοποιεί πολύ το σκοτεινό χιούμορ και τη σάτιρα. Πόσο δύσκολο είναι να κάνεις το κοινό να γελά και, σχεδόν την ίδια στιγμή, να αισθάνεται άβολα με αυτό που βλέπει;

Νομίζω ότι αυτό που καταφέρνουν οι σεναριογράφοι, ο Χαβιέρ και ο ίδιος ο Αλμπέρτο, είναι να δημιουργήσουν μια παραμορφωμένη εικόνα της πραγματικότητας μέσα στην οποία αναγνωρίζουμε και τον εαυτό μας. Αυτό μπορεί να μας προκαλεί μια μικρή αμηχανία, την ίδια στιγμή όμως, ακριβώς επειδή όλα παρουσιάζονται μέσα από αυτή την υπερβολή, μπορούμε και να γελάσουμε με τον εαυτό μας. Θα έλεγα ότι το χιούμορ, μαζί με την αγάπη, είναι ένας από τους τρόπους που έχουμε για να ξεφεύγουμε από την πίεση αυτής της κοινωνίας. Η πραγματικότητα που παρουσιάζει ο Αλμπέρτο στην ταινία θα ήταν πολύ δύσκολο να την αντέξει κανείς χωρίς αυτές τις στιγμές χιούμορ και παραλόγου, που μας βοηθούν να κοιτάξουμε τον κόσμο γύρω μας από μια διαφορετική οπτική.

Το «Decorado» αντλεί πολλές επιρροές από τα κλασικά κινούμενα σχέδια των δεκαετιών του ’30, του ’40 και του ’50. Τι σας γοητεύει σε αυτή την αισθητική και πώς καταφέρατε να τη χρησιμοποιήσετε σε μια ταινία που μιλά τόσο άμεσα για τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα;

Από την αρχή, ο Αλμπέρτο ήθελε να πάρει στοιχεία από την πραγματικότητα και να τα τοποθετήσει μέσα σε αυτόν τον φανταστικό και τεχνητό κόσμο των κινουμένων σχεδίων, ώστε να δημιουργηθεί μια έντονη αντίθεση. Δεν προσεγγίσαμε, όμως, αυτή την αισθητική με νοσταλγική διάθεση. Επιλέξαμε μια πιο ανατρεπτική ματιά, πιο κοντά στην underground κουλτούρα και το punk. Η τραχύτητα της εικόνας, τα έντονα χρώματα και οι παραμορφώσεις μάς βοηθούν να δούμε από μια διαφορετική οπτική στερεότυπα και εικόνες που γνωρίζουμε σε όλη μας τη ζωή. Η ταινία είναι ένα είδος παραβολής, μόνο που μέσα της υπάρχει πολλή πραγματικότητα.

Υπήρξε κάποιος χαρακτήρας στο «Decorado» που απολαύσατε ιδιαίτερα να σχεδιάζετε και να εξελίσσετε οπτικά; Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε περισσότερο σε εκείνον;

Νομίζω ότι ο Ρόνι ήταν ίσως ο πιο διασκεδαστικός χαρακτήρας στη δημιουργία του, επειδή τον βλέπουμε σε διαφορετικές περιόδους της ζωής του. Είναι επίσης ο χαρακτήρας μέσα από τον οποίο φαίνεται πιο καθαρά ο τρόπος με τον οποίο μας διαμορφώνει η κοινωνία. Τον βλέπουμε αρχικά ως παιδί θαύμα, στη συνέχεια ως σταρ, έπειτα ως έναν άνθρωπο που αποτυγχάνει και, στο τέλος, ως κάποιον που έχει πλέον ενσωματωθεί πλήρως σε μια διεφθαρμένη κοινωνία. Σε όλα αυτά τα διαφορετικά στάδια υπάρχει κάτι πολύ δραματικό και ταυτόχρονα κωμικό, κάτι που είχε μεγάλο ενδιαφέρον τόσο να το βλέπεις όσο και να το δημιουργείς. Είναι, επίσης, ο χαρακτήρας στον οποίο δανείζει τη φωνή του ο ίδιος ο Αλμπέρτο Βάσκεθ στην πρωτότυπη εκδοχή της ταινίας. Νομίζω ότι αυτό βοήθησε πολύ και εμάς που δουλεύαμε πάνω στον σχεδιασμό, γιατί μέσα από τη φωνή του Αλμπέρτο μπορούσαμε πολύ γρήγορα να καταλάβουμε την προσωπικότητα του Ρόνι.

Πόσο χώρο έχει ένας art director για να βάλει το προσωπικό του ύφος σε μια ταινία και πώς βρίσκετε την ισορροπία ανάμεσα στη δική σας καλλιτεχνική ματιά και σε εκείνη του σκηνοθέτη;

Εξαρτάται πολύ από τον σκηνοθέτη με τον οποίο συνεργάζεσαι. Στην περίπτωση του Αλμπέρτο, ήταν πολύ σημαντικό να διατηρήσουμε και να εξελίξουμε το ύφος που είχε ήδη διαμορφώσει στις προηγούμενες ταινίες του. Μέχρι τώρα, ο ίδιος είχε αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση σε όλα τα κινηματογραφικά του έργα, ενώ σε αυτή την ταινία ήθελε να μοιραστεί ένα μέρος αυτής της δουλειάς. Σε κάθε περίπτωση, έπρεπε πάντα να έχουμε στο μυαλό μας το προσωπικό του στιλ και την οπτική του ταυτότητα.

Η συνεργασία με τον Αλμπέρτο είναι πολύ εύκολη, γιατί ακούει τις απόψεις όλων και αφήνει τους καλλιτέχνες να φέρουν στο έργο τις δικές τους ιδέες και το προσωπικό τους ύφος. Μια σημαντική διαφορά αυτής της ταινίας από τις προηγούμενες είναι ότι πολλές σκηνές διαδραματίζονται σε εσωτερικούς χώρους και μέσα στην πόλη. Είχα ήδη την εμπειρία από το «Robot Dreams», όπου σχεδόν το 90% της ταινίας εκτυλίσσεται στη Νέα Υόρκη. Αυτή η εμπειρία, μαζί με τη γνώση που έχω για τη δουλειά του Αλμπέρτο, καθώς γνωριζόμαστε εδώ και πολλά χρόνια, από την εποχή που δουλεύαμε και οι δύο στα κόμικς, με βοήθησε να προσαρμοστώ πολύ εύκολα στο ύφος του και να διευρύνω τον κόσμο που έχει δημιουργήσει.

Για πολύ κόσμο, το animation εξακολουθεί να συνδέεται κυρίως με τα παιδιά, παρότι ταινίες όπως το «Decorado» απευθύνονται ξεκάθαρα σε ενήλικο κοινό και καταπιάνονται με σύνθετα κοινωνικά ζητήματα. Γιατί πιστεύετε ότι αυτή η αντίληψη εξακολουθεί να υπάρχει;

Είναι αλήθεια ότι το μεγαλύτερο μέρος του animation που παράγεται απευθύνεται σε παιδιά, ιδιαίτερα οι παραγωγές που έχουν τη μεγαλύτερη προβολή και τους μεγαλύτερους προϋπολογισμούς. Γι’ αυτό, για όσους δεν γνωρίζουν καλά τον χώρο του animation, παραμένει η εντύπωση ότι οι ταινίες κινουμένων σχεδίων είναι κυρίως για παιδιά. Αρκεί, όμως, να επισκεφθεί κανείς ένα φεστιβάλ animation, και πλέον έχουμε και το Animasyros που μας το δείχνει πολύ καθαρά, για να δει πόσες μικρού και μεγάλου μήκους ταινίες δημιουργούνται για ενήλικο κοινό. Νομίζω ότι σιγά - σιγά γίνεται όλο και περισσότερο αποδεκτό ότι μια ταινία animation μπορεί να ασχοληθεί με σύνθετα και ουσιαστικά θέματα που αφορούν τους ενήλικες. Όπως λέμε συχνά, το animation δεν είναι κινηματογραφικό είδος. Είναι ένας τρόπος έκφρασης, ένας τρόπος να λες ιστορίες. Και οι ιστορίες μπορούν να απευθύνονται σε οποιοδήποτε κοινό.

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει πλέον πολύ έντονα στη συζήτηση γύρω από τις εικαστικές τέχνες και το animation. Ως άνθρωπος που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη δημιουργία εικόνων, βλέπετε την AI κυρίως ως ένα νέο εργαλείο, ως απειλή για τους καλλιτέχνες και τους δημιουργούς ή ως κάτι που ακόμη προσπαθούμε όλοι να κατανοήσουμε;

Νομίζω ότι είναι πολύ ταιριαστό να μιλάμε για τη generative AI με αφορμή το «Decorado», γιατί βασίζεται πάνω σε θεμέλια που, κατά κάποιον τρόπο, είναι εξίσου προβληματικά με εκείνα της εταιρείας Alma, η οποία ελέγχει τον κόσμο της ταινίας. Ο τρόπος με τον οποίο έχει χρησιμοποιήσει τη δουλειά των καλλιτεχνών, ο τρόπος που αποδυναμώνει την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε μόνοι μας και μας κάνει να βολευόμαστε όλο και περισσότερο στην ιδέα ότι δεν χρειάζεται να σκεφτόμαστε, ο τρόπος που κάνει ακόμη πλουσιότερους λίγους ανθρώπους που ήδη έχουν τεράστιο πλούτο, αλλά και η επιβάρυνση που προκαλεί στο περιβάλλον είναι όλα ζητήματα που με προβληματίζουν.

Θα μας βοηθήσει να λέμε καλύτερες ιστορίες; Δεν το πιστεύω. Θα μας βοηθήσει να τις αφηγούμαστε καλύτερα; Ούτε αυτό το πιστεύω. Ίσως, αντί να κάνει την τέχνη πιο προσιτή και πιο δημοκρατική, όπως συχνά ακούμε, η μείωση του κόστους να κάνει τελικά πιο δύσκολη τη δημιουργία ιστοριών με τον παραδοσιακό τρόπο, με πραγματικούς καλλιτέχνες να έχουν τον έλεγχο σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. Και αυτό γιατί, σε σύγκριση με την AI, αυτός ο τρόπος δουλειάς θα γίνεται όλο και πιο ακριβός.

Από το κομμάτι της διαδικασίας που γνωρίζω καλύτερα, δηλαδή το καλλιτεχνικό τμήμα μιας ταινίας, μου είναι αδιανόητο να καταργήσουμε απλώς τους καλλιτέχνες. Μια ταινία είναι αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς και είναι η προσωπική, μοναδική συμβολή κάθε καλλιτέχνη που την κάνει να εξελίσσεται, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς την ποιότητά της. Κάθε καλλιτέχνης που αφαιρούμε από αυτή τη διαδικασία κάνει, κατά τη γνώμη μου, την ταινία λίγο χειρότερη. Ακούμε συχνά ότι η AI θα μας βοηθήσει να παρακάμψουμε ή να απλοποιήσουμε ορισμένα μη δημιουργικά στάδια της δουλειάς, και είμαι βέβαιος ότι αυτό θα συμβεί. Δεν πιστεύω, όμως, ότι αυτός είναι ο βασικός της σκοπός. Η πραγματική της συνέπεια μπορεί τελικά να είναι ότι θα δώσει ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην κοινωνία σε έναν πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων.