Κάμπος Χίου: Στο μυροβόλο «Περιβόλι» του παλιού αρχοντικού σε καλοδέχονται με γεύσεις και ιστορίες

Τις δύο προηγούμενες φορές, πολλά χρόνια πριν, που επισκέφτηκα τη Χίο, είχα φύγει με το παράπονο πως δεν κατάφερα να ανοίξω μία από τις μαγικές αυλόπορτες των περίφημων αρχοντικών του Κάμπου, να κλέψω λίγη από τη χαρά των καρπερών πορτοκαλεώνων, των καταπράσινων μανταρινιών και των λουλουδιασμένων αυλών τους, που με μαστόρικη χάρη κρύβονταν πίσω τους. Την τρίτη φορά που βρέθηκα στο βορειοαιγαιοπελαγίτικο νησί των μεθυστικών αρωμάτων, επιτέλους το όνειρο έγινε πραγματικότητα – και μάλιστα δις.

Η μία ήταν στο γενουατικό Αρχοντικό Castelli, μια πολυτελής κατοικία στις μέρες μας, που φιλοξένησε βραδιές του Φεστιβάλ της Χίου, αλλά δύσκολα το πετυχαίνει κανείς γενικά ανοιχτό. Η δεύτερη ήταν στο «Περιβόλι», ένα από τα σημαντικότερα κτίσματα του Κάμπου, στο οποίο θέλω να σταθώ.

«Περιβόλι» όνομα και πράγμα

Το «Περιβόλι» αποτελεί χωρίς αμφιβολία το ιδανικό κλείσιμο μιας βόλτας στον οικισμό-τοπόσημο: ένα κτήμα εύχαρο και θαλερό, που σε κάνει να νιώθεις ήρωας μυθιστορήματος εποχής, με όλα τα στοιχεία της καμπίσιας αρχιτεκτονικής –το κυρίως κτίσμα, τη δεξαμενή, το μαγγανοπήγαδο, την αυλή, το κτήμα– και, κυρίως, με τις πόρτες του ανοιχτές καθημερινά για όλον τον κόσμο.

Λειτουργεί στο επονομαζόμενο και Κτήμα Καράλη ή Αρχοντικό Λυκιαρδόπουλου, από τα πρώτα κτίσματα της περιοχής που το ΥΠΠΟ χαρακτήρισε «έργα τέχνης» και «ιστορικά διατηρητέα μνημεία». Στο κυρίως κτίσμα στεγάζεται ένα μικρό μουσείο, οι άνθρωποι του κτήματος φτιάχνουν μυρωδάτα χιώτικα γλυκά από τα δικά τους εσπεριδοειδή, που μπορείς να προμηθευτείς επιτόπου, ενώ στον χώρο λειτουργεί και ένα ονειρεμένο υπαίθριο καφέ.

Η ιστορία του αρχοντικού – Πώς τα κτήματα πέρασαν στα χέρια των επιστατών

Το αρχοντικό με την εντυπωσιακή αυλόπορτα λουζόταν στο φως του Σεπτέμβρη, όταν το επισκέφτηκα. Μια έπαυλη χτισμένη σταδιακά από τα τέλη του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα, μετά δηλαδή τον τρομερό σεισμό του 1881, που ισοπέδωσε τους πύργους της γενουατικής συνοικίας. «Με παλιές θυμιανούσικες πέτρες, τόσο του αρχοντικού όσο και του πύργου Καράλη –οικογένεια με παρουσία στο νησί από τη δεκαετία του 1770– που βρισκόταν στη γωνιά του ίδιου δρόμου, χτίστηκε το σπίτι που βλέπετε σήμερα. Δόθηκε προίκα στη Θεανώ Καράλη, η οποία παντρεύτηκε μέλος της οικογένειας Λυκιαρδόπουλο», λέει στο ethnos.gr ο Οδυσσέας Ξυδάς.

Ο σημερινός ιδιοκτήτης του υπέροχου χώρου, διηγείται το πώς κατέληξε στα χέρια της οικογένειάς του και στον ίδιο αποκαλύπτοντας μια διαδρομή που σχεδόν συμπυκνώνει τη νεότερη ιστορία της εμβληματικής γειτονιάς της χιώτικης αριστοκρατίας.

«Το 1950, δύο χρόνια μετά τη μάχη του Κάμπου, μεταξύ ανταρτών και αστυνομίας, που δόθηκε εδώ στον Εμφύλιο, αναλαμβάνει το κτήμα ο παππούς μου –Οδυσσέας Ξυδάς και αυτός– ως επιστάτης. Εδώ στη Χίο, στον Κάμπο, τους λέμε “ανεστάτες”, γιατί ήταν οι άνθρωποι που ουσιαστικά ανέστηναν τα κτήματα», λέει ο κ. Ξυδάς. Και εξηγεί: «Γενικά, οι ανεστάτες στην περιοχή είχαν συνεργατική σχέση με τους ιδιοκτήτες. Συνήθως δεν έπαιρναν σταθερό μισθό. Έμεναν μέσα στο κτήμα, σε κάποιον βοηθητικό χώρο, όλο τον χρόνο, και εκμεταλλεύονταν τα εσπεριδοειδή για προσωπικό τους όφελος. Σε αντάλλαγμα, πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στους ιδιοκτήτες των αρχοντικών, αναλαμβάνοντας και τη συντήρησή τους».

Έτσι, οι μεν ιδιοκτήτες είχαν ένα καλοδιατηρημένο εξοχικό στη Χίο, για το οποίο δεν χρειαζόταν να βάλουν ούτε δεκάρα, οι δε ανεστάτες εμπορεύονταν τη σοδειά του κτήματος, εξασφαλίζοντας το ετήσιο εισόδημά τους.

«Ήταν το ταραχώδες 1974, όταν αρκετοί ιδιοκτήτες της περιοχής, φοβούμενοι ότι μπορεί να υπάρξει εμπλοκή με την Τουρκία, άρχισαν να πουλάνε φτηνά τις περιουσίες τους. Άνθρωποι σαν τον παππού μου αγωνιούσαν ότι μπορεί να χάσουν τις δουλειές τους. Εκείνος ήταν τότε 50 χρονών και πήρε την απόφαση, όπως και αρκετοί άλλοι, να αγοράσει το κτήμα που τόσα χρόνια φρόντιζε. Μέσα μάλιστα σε δύο χρόνια το είχε ξεχρεώσει».

Το Μουσείο Εσπεριδοειδών του Κάμπου

Δύο είναι τα ορόσημα στη νεότερη ιστορία του Κάμπου. Το πρώτο αφορά το 1980, όταν, εξαιτίας και των εισαγωγών εσπεριδοειδών από το εξωτερικό, αρχίζει να μειώνεται δραματικά η τιμή των φρούτων και ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για τη ζωή των παραγωγών. Το δεύτερο είναι το 1992, όταν με προεδρικό διάταγμα περιορίζονται η δόμηση και η κατάτμηση των κτημάτων, φρενάροντας την ανεξέλεγκτη οικοπεδοποίηση της περιοχής. 

«Έτσι, το 1981 ο παππούς και η γιαγιά μου ανοίγουν τον πρώτο ξενώνα της περιοχής, που λειτούργησε μέχρι το 2008. Στη συνέχεια αλλάζει η χρήση του χώρου και ανοίγει τις πόρτες του το Μουσείο Εσπεριδοειδών».

Πρόκειται για μικρό μα προσεγμένο μουσείο που χωρίζεται σε θεματικές αίθουσες: άλλη ζωντανεύει τη ζωή και την κοινωνία του νησιού, άλλη παρουσιάζει το τυπικό κουζινάκι του ανεστάτη, κάποια φωτίζει τις εξαγωγές των καμπίσιων εσπεριδοειδών σε όλη την Ευρώπη και μια τέταρτη αφορά την αρχιτεκτονική του Κάμπου.

Στα πιο ενδιαφέροντα εκθέματα συγκαταλέγονται τα ριζόχαρτα, οι χρυσοτυπίες που τύλιγαν σε αλλοτινές εποχές ένα ένα τα «χρυσά φρούτα» του Κάμπου για να τοποθετηθούν στα κασόνια, και οι αντρέσες, ένα είδος μεταλλικού στένσιλ που «σφράγιζε» τα εμπορικά κιβώτια –σημαντικό έκθεμα που υποδηλώνει και το πάλαι ποτέ εύρος των εξαγωγών.

Ένα καφέ και «Επτά Κυρίες» 

Δεν πας στο «Περιβόλι» βέβαια χωρίς να καθίσεις στο καφέ του με τη βαθύσκιωτη, αλλού βοτσαλωτή και αλλού πλακόστρωτη αυλή του. Είναι η μισή χαρά της επίσκεψης. Θα βρεις πάντα ποτά και κοκτέιλ να πιεις, αλλά και πιάτα να γευματίσεις ελαφρά, απολαμβάνοντας την αλεγκρία του χιώτικου περιβολιού. Αξίζει να δοκιμάσεις και τα υπέροχα γλυκά με την επωνυμία «Επτά Κυρίες», που φτιάχνουν η μητέρα του Οδυσσέα με μερικές ακόμη Χιώτισσες καλοκυράδες.

«Όλες οι πρώτες ύλες μας είναι χιώτικες. Τα εσπεριδοειδή είναι από το κτήμα μας και κάνα δυο κτήματα ακόμα του Κάμπου. Όλα χειροποίητα, χωρίς συντηρητικά, χωρίς χρωστικές ουσίες. Δουλεύουμε μόνο με φρέσκο φρούτο, οπότε ό,τι παραγωγή κάνουμε μέσα στον χειμώνα, την εποχή των εσπεριδοειδών, αυτή είναι για όλο τον χρόνο –είτε φτάσει είτε δεν φτάσει. Κάνουμε και αιθέρια έλαια, αμυγδαλωτά με μανταρίνι, μαρμελάδες, γλυκά του κουταλιού, υποβρύχια και κάποια χωρίς ζάχαρη», λέει ο κ. Ξυδάς. Τα προϊόντα της σειράς «Επτά Κυρίες», μπορεί να τα βρει κανείς και στα Masticha Shops στην Αθήνα, στο Chios Shop στον Πειραιά και στο Olicatessen στη Θεσσαλονίκη.

Info: «Περιβόλι» | Αργέντη 5, Κάμπος Χίου, Τ. 2271 033202 | Το καφέ του και το Μουσείο Εσπεριδοειδών είναι ανοιχτά όλο τον χρόνο, ενώ το καλοκαίρι πραγματοποιούνται και εκδηλώσεις πολιτιστικού ενδιαφέροντος.