Μετρό: Στα όρια η γραμμή 3 - Έρχεται ο διαγωνισμός για νέους συρμούς προς το Αεροδρόμιο

Ενα βήμα πιο κοντά φέρνει την προκήρυξη του διαγωνισμού για την προμήθεια 15 νέων συρμών για το μετρό της Αθήνας (εκ των οποίων οι 7 θα είναι διρευματικοί ώστε να κινούνται και στο υπέργειο δίκτυο αρμοδιότητας του ΟΣΕ), η έγκριση του αιτήματος της πρόσληψης τεχνικού συμβούλου από τη διοίκηση του Οργανισμού, ο οποίος θα «τρέξει» τα απαραίτητα ζητήματα εγκρίσεων και προδιαγραφών που μαζί με το αγκάθι της χρηματοδότησης, έχουν αφήσει εδώ και 4 χρόνια στα χαρτιά την απόφαση για αγορά νέων συρμών.

Αν και η απόφαση για την προκήρυξη του σχετικού διαγωνισμού από την «Ελληνικό Μετρό» έχει ληφθεί από το 2022 δεν έχει προχωρήσει έως και σήμερα με αποτέλεσμα ειδικά η Γραμμή 3 να έχει φτάσει στα όριά της καθώς τα προηγούμενα χρόνια προστέθηκαν έξι νέοι σταθμοί στην επέκταση προς Πειραιά χωρίς να αγοραστεί ούτε ένας συρμός.

Φαίνεται όμως πως πλέον ο σχετικός διαγωνισμός βρίσκεται σε φάση τελικής προετοιμασίας δεδομένου ότι το σύστημα των σταθερών συγκοινωνιών λειτουργεί χωρίς εφεδρείες και η επιβατική ζήτηση αυξάνεται με σταθερούς ρυθμούς την ώρα που οι σημερινές χρονοαποστάσεις δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες του δικτύου. Στόχος είναι ο διαγωνισμός να βγει στον αέρα το αργότερο έως τον Μάρτιο με βασική πρόβλεψη τον μικρότερο δυνατό χρόνο παράδοσης, των συρμών.

Η προμήθεια αφορά συνολικά 15 συρμούς, εκ των οποίων οι 7 θα είναι διρευματικοί, ώστε να μπορούν να κινούνται τόσο στο δίκτυο του μετρό όσο και στο υπέργειο τμήμα προς το αεροδρόμιο.

Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Μεταφορών, το κόστος εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε περίπου 150 – 160 εκατ. ευρώ για τους διρευματικούς συρμούς και περί τα 145 εκατ. ευρώ για τους συμβατικούς συρμούς. Η χρηματοδότηση έχει εξασφαλιστεί μέσω του ΕΣΠΑ και του Κοινωνικού - Κλιματικού Ταμείου. Προκειμένου μάλιστα να προχωρήσει ταχύτερα η δημοπράτηση του έργου εξετάζεται το ενδεχόμενο αρχικής ένταξής του στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ώστε να μην χαθεί ο χρόνος που μεσολαβεί μέχρι την τελική εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων.

Σε ό,τι αφορά τον χρόνο παράδοσης των συρμών από την υπογραφή της σύμβασης που φτάνει τους 36 μήνες, αναμένεται να ασκηθούν πιέσεις ώστε να επιτευχθεί τουλάχιστον τμηματική παράδοση συρμών νωρίτερα.

Προς επίλυση το ζήτημα των προδιαγραφών και των εθνικών κανόνων

Προϋπόθεση για να προχωρήσει ο διαγωνισμός ήταν να επιλυθεί ο γρίφος των προδιαγραφών των επτά διρευματικών συρμών, εγχείρημα που αποδείχτηκε πολυπλοκότερο του αναμενόμενου καθώς σε αυτό εμπλέκονται πολλοί φορείς από την Ελληνικό Μετρό και τη ΣΤΑΣΥ έως τον ΟΣΕ και τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ).

Για να μπορέσουν οι νέοι συρμοί να κυκλοφορήσουν με ασφάλεια στο τμήμα Δουκίσσης Πλακεντίας - Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», απαιτείται η κατάρτιση και έγκριση ειδικών Κοινοποιημένων Εθνικών Τεχνικών Κανόνων καθώς η γραμμή 3 «πατά» σε δύο διαφορετικά δίκτυα: το αστικό υπόγειο δίκτυο του μετρό, που διαχειρίζεται και λειτουργεί η ΣΤΑΣΥ, και την εθνική σιδηροδρομική υποδομή, αρμοδιότητας του ΟΣΕ, στην οποία η ηλεκτροδότηση γίνεται μέσω εναέριου συστήματος.

Η διπλή αυτή λειτουργία συνεπάγεται αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις, τόσο σε επίπεδο συστημάτων ισχύος όσο και σε επίπεδο ασφάλειας και σηματοδότησης. Οι συρμοί πρέπει να συμμορφώνονται με τις Τεχνικές Προδιαγραφές Διαλειτουργικότητας (ΤΠΔ/TSI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και με ειδικούς εθνικούς κανόνες που αφορούν τη λειτουργία τους στο συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου.

Δεδομένης της ιδιαιτερότητας του δικτύου, η προμήθεια διρευματικών συρμών είναι μονόδρομος, καθώς χωρίς αυτούς, η λειτουργία της γραμμής θα απαιτούσε μετεπιβίβαση των επιβατών, κάτι που αναφέρεται ευθέως στην εισήγηση της αρμόδιας διεύθυνσης του ΟΣΕ. Να σημειωθεί ότι οι επτά υφιστάμενοι συρμοί του μετρό αυτής της τεχνολογίας έχουν ήδη διανύσει αρκετά εκατομμύρια οχηματοχιλιόμετρα καθώς κινούνται αδιάλειπτα στο δίκτυο, ενώ οι χρονοαποστάσεις στη Γραμμή που πλέον φτάνει έως τον Πειραιά έχουν υποβαθμιστεί στα 36 λεπτά με αποτέλεσμα οι συρμοί να εκκινούν σχεδόν πάντα γεμάτοι.

Οι κανόνες πριν από την προμήθεια

Προϋπόθεση για την ωρίμανση, προκήρυξη και υλοποίηση του διαγωνισμού για νέους συρμούς αποτελεί η κατάρτιση και θέσπιση Κοινοποιημένων Εθνικών Τεχνικών Κανόνων για την κυκλοφορία των διρευματικών συρμών στο εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Για τον λόγο αυτό, ο ΟΣΕ προχωρά στην ανάθεση υπηρεσιών εξειδικευμένου Τεχνικού Συμβούλου, προϋπολογισμού 230.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) με στόχο το έργο να έχει ολοκληρωθεί στην ασφυκτική προθεσμία των 45 ημερών.

Η ενσωμάτωση της 4ης Σιδηροδρομικής Δέσμης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ελληνική νομοθεσία έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο. Οι προδιαγραφές διαλειτουργικότητας και οι Κοινές Μέθοδοι Ασφάλειας αποτελούν πλέον το «πρωτογενές δίκαιο» για τους σιδηροδρόμους, ενώ οι εθνικοί κανόνες επιτρέπονται μόνο κατ’ εξαίρεση για την κάλυψη ανοικτών σημείων ή για τεκμηριωμένες παρεκκλίσεις.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάθε εθνικός κανόνας για τη λειτουργία των διρευματικών συρμών πρέπει να περάσει από μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία «διπλής πύλης ελέγχου». Πρώτα από τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ), η οποία παρέχει υποχρεωτική γνώμη, και στη συνέχεια από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων (ERA), που διαθέτει ουσιαστικό δικαίωμα αρνησικυρίας. Αυτό σημαίνει ότι μια αρνητική γνωμοδότηση του ERA μπορεί να ακυρώσει πλήρως τη γνωμοδότηση της ΡΑΣ.

Η εικόνα στο δίκτυο και η πίεση της ζήτησης

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία επιβατικής κίνησης αποτυπώνουν τη συνεχή πίεση που δέχεται το σύστημα. Το μετρό της Αθήνας μεταφέρει καθημερινά πάνω από 750.000 επιβάτες. Το 2024 καταγράφηκε αύξηση της επιβατικής κίνησης κατά 8%, ενώ για το 2025 η περαιτέρω άνοδο εκτιμάται πως υπερέβη το 5%.

Στη Γραμμή 3, η χρονοαπόσταση των 4 λεπτών θεωρείται ανεπαρκής, ενώ το σύστημα λειτουργεί χωρίς ουσιαστικά περιθώρια εφεδρείας. Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη ενισχύσει τον διαθέσιμο στόλο, φτάνοντας τους 52 συρμούς, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων που «δανείστηκε» από τη Γραμμή 1 για να καλύψει τις ανάγκες του προγράμματος δρομολογίων.

Παράλληλα έχει θέσει σε εφαρμογή σχέδιο ανάταξης τροχαίου υλικού. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρείται η επιστροφή σε κυκλοφορία 12 παροπλισμένων συρμών στις γραμμές 2 και 3, έπειτα από εκτεταμένες εργασίες συντήρησης και αναβάθμισης.

Επίσης, προωθείται η προσθήκη κλιματισμού σε 28 συρμούς πρώτης γενιάς, οι οποίοι κυκλοφορούν από το 2000 χωρίς σύστημα A/C. Η σχετική πρόταση έχει υποβληθεί για ένταξη στο ΕΣΠΑ και, εφόσον εγκριθεί, οι διαγωνισμοί αναμένεται να προχωρήσουν εντός του πρώτου εξαμήνου του 2026.

Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 300 εκατ. ευρώ της ΣΤΑΣΥ. Ήδη έχουν συμβασιοποιηθεί έργα συνολικού προϋπολογισμού 100 εκατ. ευρώ, μεταξύ των οποίων η αντικατάσταση 32 χιλιομέτρων σιδηροτροχιάς, με στόχο τη μείωση των βραδυποριών και τη βελτίωση της αξιοπιστίας του δικτύου.

Σε εξέλιξη βρίσκεται επίσης πρόγραμμα αναβάθμισης σταθμών και αντικατάστασης κυλιόμενων κλιμάκων, με κόστος που αναμένεται να ξεπεράσει τα 30 εκατ. ευρώ, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αναβάθμιση της σηματοδότησης στις γραμμές 2 και 3, έργο προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ που θα συμβάλει τόσο στην ασφάλεια όσο και στη βελτίωση των συχνοτήτων.