ΡΑΣ: Πρόστιμα σε ΟΣΕ και Hellenic Train για τα Τέμπη - Σαθρό εκπαιδευτικό σύστημα και σωρεία παραβιάσεων

Το διάτρητο εκπαιδευτικό σύστημα του ΟΣΕ ακόμα και για τους εργαζομένους σε ειδικότητες αμέσως σχετιζόμενες με την ασφάλεια, από το οποίο απουσίαζαν παρουσιολόγια, εξετάσεις και αξιολογήσεις με αποτέλεσμα κρίσιμα καθήκοντα να ανατίθενται χωρίς να αποδεικνύεται ότι όσοι τα ασκούσαν είχαν περάσει από όλα τα στάδια που το ίδιο το σύστημα προέβλεπε, αποκαλύπτει η νέα έκθεση της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) για τη διερεύνηση της σιδηροδρομικής τραγωδίας των Τεμπών, που στοίχισε τη ζωή σε 57 θύματα.

Από την έκθεση, η οποία επιβάλλει το μέγιστο των προβλεπόμενων προστίμων τόσο στον ΟΣΕ όσο και στη Hellenic Train, προκύπτει σωρεία παραβάσεων των δύο εμπλεκόμενων σιδηροδρομικών εταιρειών, αλλά και σαφής ανεπάρκεια στην εκπαίδευση όχι μόνο του μοιραίου σταθμάρχη, Βασίλη Σαμαρά, αλλά και μερίδας εργαζομένων σε κρίσιμους τομείς, οι οποίοι εξακολουθούν να εργάζονται στον Οργανισμό. Ο ΟΣΕ - όπως ξεκάθαρα προκύπτει - απέτυχε να τηρήσει τα οριζόμενα στο δικό του Σύστημα Διαχείρισης Ασφαλείας.

Η απόφαση της ΡΑΣ καταδεικνύει επίσης, μη τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών και από τις δύο πλευρές σε συνδυασμό με την αποδοχή ως κοινών πρακτικών, συμπεριφορών, οι οποίες αντικρούονται από τον ίδιο τον Γενικό Κανονισμό Κίνησης και συνέβαιναν την ώρα που ο ελληνικός σιδηρόδρομος στερούνταν κρίσιμα συστήματα ασφαλείας δημιουργώντας ένα εκρηκτικό κοκτέιλ κινδύνου.

Η ΡΑΣ ολοκληρώνοντας την διερεύνηση κατέληξε στην επιβολή συνολικού προστίμου ύψους 140.000 ευρώ στον ΟΣΕ και 120.000 ευρώ στην ΗΤ, μόλις δύο μήνες μετά την επιβολή ποινής ύψους 1 εκ. ευρώ στον Οργανισμό, ο οποίος δεν είχε συμμορφωθεί με τα πρώτα προσωρινά μέτρα της Αρχής.

Η ΡΑΣ μάλιστα απειλεί και τους δύο φορείς με την επιβολή νέου προστίμου ή άλλων μέτρων, αν με απόφασή της βεβαιώνεται η συνέχιση ή η παράλειψη των διαπιστωθεισών παραβάσεων.

Υπενθυμίζεται ότι η Αρχή αμέσως μετά το δυστύχημα των Τεμπών είχε προβεί σε αυτεπάγγελτο έλεγχο εντοπίζοντας σημαντικές παραβιάσεις. Για την μια από αυτές τις παραβιάσεις, η οποία αφορούσε την εκπαίδευση των σταθμαρχών, είχε απαιτήσει την άμεση απομάκρυνση από τα καθήκοντα τους όλων όσων η εκπαίδευση είχε κριθεί ελλιπής απειλώντας και με ασφαλιστικά μέτρα αν δεν εφαρμοζόταν η εντολή της. Μετά από δέκα ημέρες η Αρχή είχε προβεί σε νέο έλεγχο διαπιστώνοντας όμως πως δεν είχε εφαρμοστεί το μέτρο που ζήτησε.

Το πρόσφατο πρόστιμο ύψους 1 εκατ. ευρώ στον ΟΣΕ αφορούσε τη μη εφαρμογή της εντολής και την παραβίαση των προσωρινών μέτρων που είχε ανακοινώσει η ΡΑΣ, ενώ τα νέα πρόστιμα σε HT και ΟΣΕ είναι οι ποινές που ορίζει το ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο και οφείλει να επιβάλλει η Αρχή για τις παραβιάσεις που είχε εντόπίσει στον πρώτο έλεγχο της μετά τα Τέμπη και στις δύο σιδηροδρομικές εταιρείες.

Μεγάλα τα κενά στην εκπαίδευση

Σύμφωνα με την έκθεση της Αρχής, το πρόγραμμα βασικής εκπαίδευσης του Προσωπικού Κλάδου Κυκλοφορίας της σειράς του σταθμάρχη των Τεμπών έπρεπε να συνοδεύεται από πλήρη εκπαιδευτικά αρχεία: υπογεγραμμένα παρουσιολόγια, ημερολόγια μαθημάτων, ωρολόγια προγράμματα, εκθέσεις απόδοσης και συμπεριφοράς, γραπτές και προφορικές εξετάσεις με βαθμολογική κλίμακα, καθώς και συγκρότηση τριμελούς επιτροπής αξιολόγησης.

Ωστόσο κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν προσκομίστηκε επαρκώς. Η ΡΑΣ καταγράφει ότι για το σύνολο των εκπαιδευόμενων που ελέγχθηκαν - ακόμη και για όσους εξακολουθούν να εργάζονται στον ΟΣΕ - δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να αποδεικνύει ότι ολοκληρώθηκε η προβλεπόμενη εκπαίδευση, καθώς δεν υπάρχουν πιστοποιήσεις επιτυχούς παρακολούθησης, συγκεντρωτικά δελτία αξιολόγησης ή εκθέσεις αξιοποίησης της εκπαίδευσης.

Η δεκαοκτάμηνη δοκιμαστική περίοδος για το νεοπροσλαμβανόμενο προσωπικό - που περιλαμβάνει θεωρητική εκπαίδευση, πρακτική μαθητεία και σταδιακή ανάθεση κρίσιμων καθηκόντων - είτε δεν υλοποιήθηκε είτε δεν τεκμηριώθηκε ότι υλοποιήθηκε.

Ειδικά σε ό,τι αφορά τον κατηγορούμενο σταθμάρχη, η εκπαίδευσή του φέρεται να ολοκληρώθηκε μόλις έναν μήνα πριν το δυστύχημα με τη ΡΑΣ να σημειώνει ότι δεν αποδείχθηκε ούτε η πλήρης ολοκλήρωση της θεωρητικής και πρακτικής εκπαίδευσης, ούτε η σταδιακή ανάθεση καθηκόντων κρίσιμης σημασίας. Μεταξύ άλλων η Αρχή διαπιστώνει ότι «δεν δύναται να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα ότι ο εν λόγω σταθμάρχης (ΣΣ Λάρισας) ολοκλήρωσε τον προβλεπόμενο Β’ κύκλο θεωρητικής εκπαίδευσης (177 ωρών) που αναφέρεται (στον οικείο Οδηγό) ότι θα διεξαγόταν μετά την ολοκλήρωση του Α’ κύκλου εκπαίδευσης (535 ωρών), και μάλιστα, παράλληλα με την Πρακτική Εκπαίδευση των 75 υποχρεωτικών ημερών, δεδομένου, ότι δεν προσκομίστηκαν κρίσιμα αποδεικτικά έγγραφα και στοιχεία».

Χαρακτηριστικό της κατάστασης που επικρατούσε είναι το γεγονός ότι κάπου στη διαδρομή της εκπαίδευσης ο ΟΣΕ ...έχασε από τα εκπαιδευτικά του αρχεία 11 σταθμάρχες, καθώς - σύμφωνα με την απόφαση - τα προσκομισθέντα «Φύλλα Αξιολόγησης» αφορούν 66 αξιολογήσεις αντί των 77 συνολικά ελεγχόμενων σταθμαρχών, χωρίς να προσκομίζονται στοιχεία που να τεκμηριώνουν την πραγματική παρουσία, τον χρόνο, τον τόπο και τη διάρκεια των αξιολογήσεων, ούτε υπογραφές των αξιολογούμενων.

Αν και ο ΟΣΕ υποστήριξε ότι δεν παραβίασε τη διαδικασία, σημειώνοντας παράλληλα ότι η ΡΑΣ στερείται αρμοδιότητας να διαπιστώσει παραβάσεις της σιδηροδρομικής νομοθεσίας, η Αρχή απέρριψε το σύνολο των ισχυρισμών του ξεκαθαρίζοντας στην απόφασή της ότι η διαδικασία ενώπιόν της είναι αμιγώς διοικητική, ανεξάρτητη από την ποινική διερεύνηση, και ότι οι διοικητικές κυρώσεις επιβάλλονται ρητά ανεξαρτήτως ποινικών ευθυνών.

Υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει αμετάκλητη ποινική απόφαση, ότι οι διαδικασίες δεν αφορούν το ίδιο υποκείμενο (νομικό πρόσωπο έναντι φυσικών προσώπων) και ότι το προηγούμενο πόρισμα της ΡΑΣ του 2024, το οποίο επικαλείται ο ΟΣΕ, κρίθηκε νομικά πλημμελές και έπαψε να ισχύει.

Οι παραβάσεις της Hellenic Train

Η ΡΑΣ διαπιστώνει ότι και η HELLENIC TRAIN παραβίασε βασικές διατάξεις του Γενικού Κανονισμού Κίνησης και του ίδιου της του ΣΔΑ. Στην έκθεσή της σημειώνει ότι οι μηχανοδηγοί της IC62 δεν εφάρμοσαν το άρθρο 120 και 1204, το οποίο επιβάλλει άμεση στάση και συνεννόηση σε περίπτωση που διαπιστωθεί απόκλιση από την προβλεπόμενη πορεία. Δεν προκύπτει ότι διαπίστωσαν ή δήλωσαν ρητώς ότι κινούνται σε αντίθετη γραμμή, ούτε ότι ενημέρωσαν τον σταθμάρχη Λάρισας.

Δεν έγινε αναγγελία αναχώρησης επί αντίθετης γραμμής, όπως απαιτούν τα άρθρα 153 - 154 του ΓΚΚ, ενώ δεν τηρήθηκαν και οι προβλεπόμενες άμεσες ενέργειες πρόληψης κινδύνου, δηλαδή στάση της αμαξοστοιχίας, ειδοποίηση του σταθμάρχη ή του Κέντρου Ελέγχου Κυκλοφορίας και επανάληψη τηλεγραφήματος.

Οι σύντομοι διάλογοι που επικαλείται η εταιρεία δεν αποδεικνύουν κατά την Αρχή ούτε συνειδητοποίηση της κατάστασης ούτε εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών. Αντιθέτως, σύμφωνα με τα πορίσματα της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων και του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, η κατάσταση αντιμετωπίστηκε ως «φυσιολογική», με αποτέλεσμα να αποκλειστεί η ενεργοποίηση των προστατευτικών μηχανισμών του Κανονισμού.

Μάλιστα η ΡΑΣ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην απόρριψη του επιχειρήματος που προέβαλε η ιταλική εταιρεία ότι η κίνηση σε αντίθετη γραμμή ήταν «συνήθης πρακτική», ειδικά σε συνθήκες έλλειψης συστημάτων ασφαλείας.

«Η επίκληση του επιχειρήματος περί μη αναγγελίας λόγω μιας ήδη διαμορφωμένης και συνήθους κατάστασης, ότι δηλαδή δεν ήταν και η μόνη φορά που μια αμαξοστοιχία κινείται σε αντίθετη γραμμή, δεν ασκεί οποιαδήποτε επιρροή αλλά και ούτε απαλλάσσει το προσωπικό της σιδηροδρομικής επιχείρησης από την εφαρμογή των αυστηρών κανόνων του Γ.Κ.Κ. Το αντίθετο μάλιστα, αφού, δεδομένης της οποιασδήποτε έλλειψης της σιδηροδρομικής υποδομής είτε σε επίπεδο ηλεκτροκίνησης είτε σε επίπεδο εξελιγμένης επικοινωνίας (σταθμαρχών, μηχανοδηγών κλπ) θα έπρεπε να τηρούνται απαρέγκλιτα και με απόλυτη ακρίβεια όλοι οι εθνικοί κανόνες ασφαλείας», αναφέρει η ΡΑΣ στην απόφασή της.