Καισαριανή: Στη Γάνδη οι Έλληνες εμπειρογνώμονες - Κρίσιμη μέρα για τα φωτογραφικά ντοκουμέντα

Ειδικό κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Πολιτισμού μεταβαίνει σήμερα Παρασκευή (20/02) στη Γάνδη, όπου θα συναντηθεί με τον κάτοχο των φωτογραφιών των 200 της Καισαριανής, που απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές κομμουνιστών λίγο πριν από την εκτέλεσή τους από τους ναζί την Πρωτομαγιά του 1944.

Μετά τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, η συλλογή των 10 - 12 ιστορικών φωτογραφιών που αφορούν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής και που φέρεται να τραβήχτηκαν από Γερμανό αξιωματικό, χαρακτηρίστηκε μνημείο λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της.

Προκειμένου να αποκτηθούν οι φωτογραφίες, το πρώτο και σημαντικό, πρώτο βήμα είναι να πιστοποιηθεί η γνησιότητά τους και στη συνέχεια η νομιμότητα της προέλευσής τους. Μέχρι στιγμής, οι ειδικοί αναφέρουν ότι το πιο πιθανό είναι οι φωτογραφίες να είναι γνήσιες.

Η εισήγηση του ΚΣΝΜ

Ως εξόχως σημαντικό αναγνωρίστηκε από τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) του Υπουργείου Πολιτισμού το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών Τ. de Craene/H. Heuer (περίπου 163), μεταξύ των οποίων και οι 10 - 12 φωτογραφίες που αφορούν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής την Πρωτομαγιά του 1944.

Τα μέλη γνωμοδότησαν ομόφωνα υπέρ της κήρυξης ως «μνημείου» της εν λόγω συλλογής «λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της ως τεκμηρίου της διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ειδικά οι φωτογραφίες που απεικονίζουν τους Έλληνες κρατούμενους αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καθώς δίνουν πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν την εκτέλεσή τους», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η εισήγηση της προϊσταμένης της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης, η οποία χαρακτηρίστηκε από τα μέλη του Συμβουλίου και τον ΓΓ Πολιτισμού ως «εξαιρετική», έγινε γνωστή όλη η «διαδρομή» των φωτογραφιών, που συγκλόνισε το πανελλήνιο, καθώς για πρώτη φορά φωτογραφίες παρουσιάζουν στιγμές λίγο πριν από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Μια εκτέλεση που έγινε ως αντίποινα της δολοφονίας του υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ (Franz Krech) και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27 Απριλίου 1944 από τον ΕΛΑΣ, ενώ μια μέρα πριν είχε απαχθεί ο υποστράτηγος Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη.

Όπως ειπώθηκε και στη συνεδρίαση, από τους 200 Έλληνες που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, περίπου 150-160 ήταν κρατούμενοι από τη δεκαετία του ‘30 από την Ακροναυπλία όπου παρέμειναν έως το 1941. Μετά τη γερμανική εισβολή δεν απελευθερώθηκαν, αλλά παραδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές στις δυνάμεις κατοχής και βρέθηκαν κρατούμενοι των Γερμανών. Οι υπόλοιποι περίπου 40 ήταν άνθρωποι που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής για αντιστασιακή δράση ή για υπόνοια αντιστασιακής δράσης. Ως αντίποινα στη δολοφονία των 4 Γερμανών, εκτός από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, τουφεκίστηκαν και άνδρες που συνάντησαν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων-Σπάρτης, ενώ Έλληνες εθελοντές φόνευσαν αυτοβούλως 100 ακόμα κομμουνιστές. Οι Έλληνες εθελοντές ήταν από τα τάγματα ασφαλείας που διοικούσε ο Διονύσιος Παπαδόγγονας, ο οποίος διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή τη θανάτωσή τους λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη Δίκη της Νυρεμβέργη.

«Γύρω στους 350 ανθρώπους εκτελέστηκαν στην Ελλάδα για τον θάνατο 4 Γερμανών», ειπώθηκε στη συνεδρίαση, ενώ έγινε αναφορά και στις πολλές αφηγήσεις σχετικά με «την αποφασιστικότητα και την ηρεμία» των κρατουμένων στο Χαϊδάρι όταν άκουσαν τα ονόματά τους. Μάλιστα, από την προηγούμενη ημέρα της εκτέλεσής τους είχαν προετοιμάσει σημειώματα που πέταξαν στον δρόμο, παρακαλώντας όποιον τα βρει να τα στείλει στους δικούς τους.

Συγκλονιστικά μηνύματα

Κάποια από αυτά τα συγκλονιστικά μηνύματα, δηλωτικά του «ήθους και του πατριωτισμού των εκτελεσμένων», παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση:

«Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ. Σφίξτε τις καρδιές σας. Έτσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Με πολλή αγάπη. Μήτσος». Μήτσος Ρεμπούτσικας.

«Για το παιδί και τη γυναίκα μου. Κατίνα, Γιωργούλη μου, σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Δάσκαλος. Μάρνη 52».

«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να είσαι υπερήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ναπολέων Σουκατζίδης».

«Η κόρη μου η Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί. Βαγγέλης».

«Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Ζήτω η λευτεριά. Σπήλιος Αμπελογιάννης».

«Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας. Λευτέρης Αναστασιάδης. Δικηγόρος».

Αποτίμηση

Κατά την παρουσίαση της εισήγησης αποτιμήθηκε ως ιδιαίτερα σημαντικό το σύνολο του φωτογραφικού υλικού: Φυσικά οι 5 φωτογραφίες από τις στιγμές λίγο πριν την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή και οι 5 από τα κτήρια του Χαϊδαρίου, «που είναι πραγματικά συγκλονιστικές και δίνουν πρόσωπο σε όλες τις ιστορικές μαρτυρίες που έχουμε για το ήθος των ανθρώπων αυτών, πώς οδηγήθηκαν στο απόσπασμα», αλλά και οι υπόλοιπες που αφορούν την Ελλάδα -κάποιες από τις οποίες παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση.

Όπως μια μάλλον στημένη φωτογραφία από τον Ισθμό όπου είχε περάσει αρκετό διάστημα ο τότε υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ (Hermann Heuer), ο δημιουργός της συλλογής, μία φωτογραφία με το σύνταγμα του Heuer σε παρέλαση στο Καλλιμάρμαρο και μια άλλη από μια στάση τους στον Όλυμπο (αυτή είναι σίγουρα δική του, για τις δυο προηγούμενες δεν είμαστε σίγουροι), ενώ υπάρχει και φωτογραφία μάλλον του Heuer που περιγράφεται ως στρατιωτικός έλεγχος πληθυσμού στη Μαλακάσα, την έδρα του στρατοπέδου του. Ενδιαφέρον έχουν και οι φωτογραφίες που δείχνουν κορίτσια από πανηγύρι στην Κόρινθο και μια γυναίκα με παραδοσιακή φορεσιά -από τις σπάνιες φωτογραφίες της συλλογής που δείχνουν ντόπιους καθώς οι εντολές του Γκαίμπελς, υπουργού Προπαγάνδας της ναζιστικής Γερμανίας, ήταν να αποφεύγονται οι σχετικές λήψεις, εκτός αν οι ντόπιοι προσομοιάζουν στην «Αρία φυλή»!

«Οι φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές γιατί μας επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας με το βλέμμα του κατακτητή... Μας χρειάζεται αυτή η ματιά, ο τρόπος να βλέπεις τον κόσμο μέσα από μια ρατσιστική και μισαλλόδοξη θεωρία», είπε η εισηγήτρια που πρότεινε το σύνολο των φωτογραφιών να κηρυχθούν ως μνημείο.

Υπενθυμίζεται πως χθες, Πέμπτη (19/02) ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, αποκάλυψε ότι οι φωτογραφίες αυτές που αναρτήθηκαν αρχικά στο eBay αλλά κατέβηκαν από τον κάτοχο μετά τη δημοσιότητα που πήρε το θέμα, δεν είναι οι μοναδικές. Ο συλλέκτης έχει πιθανότατα στην κατοχή του ολόκληρο άλμπουμ με υλικό και φωτογραφίες από την επίμαχη περίοδο.

Η διαπραγματευτική βάση αλλάζει πλήρως μετά την αναγνώριση των φωτογραφιών ως μνημείων, καθώς θέτει αυστηρά νομικά πλαίσια. Η κίνηση αυτή πρακτικά «παγώνει» για πάντα οποιαδήποτε πιθανότητα πώλησης ή δημοπρασίας της συλλογής σε τρίτους.

Το ερώτημα που παραμένει είναι να απαντηθεί το είναι αν η απόκτηση των φωτογραφιών θα γίνει μέσω απευθείας αγοράς ή αν ο κάτοχος θα υποχρεωθεί σε παραχώρηση, λόγω του μνημειακού τους χαρακτήρα.

Σύμφωνα πάντως με την ΕΡΤ, παρά το αυστηρό νομικό πλαίσιο, πηγές αναφέρουν ότι επικρατεί πολύ καλό κλίμα ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ο κάτοχος της ιστορικής συλλογής φωτογραφιών των «200 της Καισαριανής», φαίνεται να έχει αντιληφθεί την τεράστια ιστορική σημασία της συλλογής για την Ελλάδα. Η όλη διαδικασία της αυτοψίας αναμένεται να διαρκέσει περίπου πέντε με έξι ώρες και θα ολοκληρωθεί σήμερα το μεσημέρι. Οι επίσημες ανακοινώσεις για την έκβαση της αποστολής θα γίνουν από το υπουργείο Πολιτισμού.

Συγκλονιστική μαρτυρία στο OPEN για τις εκτελέσεις - «Ήμουν 10 χρονών ανεβασμένος στη μάντρα και είδα τα πάντα…»

«Ήμουν δέκα χρονών ανεβασμένος στη μάντρα και είδα τα πάντα...», μια συγκλονιστική μαρτυρία για τις εκτελέσεις των 200 στην Καισαριανή, φέρνει στο φως της δημοσιότητας το OPEN.

Ο Τάσος Χατζηαναστασίου, 92 ετών σήμερα, μίλησε στο OPEN για τα ιστορικά ντοκουμέντα που έχουν συγκλονίσει τη χώρα, και η μαρτυρία του είναι «γροθιά στο στομάχι».

«Βλέπαμε χέρια να βγαίνουν από τα αυτοκίνητα και να πετάνε χαρτάκια»

«Ήμουν πιτσιρίκος, δέκα ετών ήμουν τότε. Εγώ θυμάμαι ότι η Καισαριανή ήταν ανάστατη από τα καμιόνια των Γερμανών, ανεβαίνανε στους δρόμους της Καισαριανής και πηγαίνανε μαζί με Έλληνες πατριώτες στο σκοπευτήριο για εκτέλεση. Εμείς σαν νεαρά παιδάκια που ήμασταν αρχίζαμε και τρέχαμε και κυνηγάγαμε τα καμιόνια από πίσω. Τρέχαμε πίσω από αυτά και βλέπαμε και ορισμένα χέρια να βγαίνουν από τα αυτοκίνητα και να πετάνε χαρτάκια. Αλλά εμείς δεν ξέραμε, σαν παιδάκια που ήμασταν τότε, καμιά δεκαριά παιδιά, ήμασταν και τρέχαμε, γιατί τα μεγαλύτερα παιδιά αυτά που ήταν 15-16, 20 χρονών, φεύγανε από την Καισαριανή και πηγαίνανε στους πρόποδες του Υμηττού. Εκεί ήταν ο «Αράπης», και κρυβόντουσαν εκεί, για να μην τους σκοτώσουν οι Γερμανοί. Και όταν φεύγανε οι Γερμανοί γυρίζανε πίσω» λέει αρχικά ο κ. Χατζηαναστασίου.

«Συγκινήθηκα πάρα πολύ, τα είδα στην τηλεόραση»

Απαντώντας σε ερώτηση για το πώς αισθάνθηκε αντικρίζοντας τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα που είδαν το φως της δημοσιότητας, απάντησε: «Συγκινήθηκα πάρα πολύ, τα είδα στην τηλεόραση, στις φωτογραφίες, βέβαια δεν θυμόμουνα πρόσωπα και πράγματα γιατί ήμουνα παιδί τότε. Αλλά θυμάμαι όλα τα άλλα.

Αναφορικά με τα σημειώματα που πετούσαν οι άνθρωποι που πήγαιναν για εκτέλεση με την ελπίδα να διαβαστούν από τους δικούς τους ανθρώπους, ο  κ. Χατζηαναστασίου είπε «Εμείς δεν ξέραμε τι ήταν αυτά, ήμασταν παιδάκια τότε».

«Πηγαίναμε στον τοίχο, γιατί ξέραμε ότι θα τους εκτελέσουνε»

«Αφού φτάνανε τα καμιόνια στις πόρτες του σκοπευτηρίου εμείς φεύγαμε και πηγαίναμε στον τοίχο, γιατί ξέραμε ότι θα τους εκτελέσουνε. Ήμασταν παιδιά βέβαια αλλά αυτό το γνωρίζαμε, γιατί είχαν εκτελέσει κι άλλους. Πιτσιρίκια 10 ετών, άλλος 11 και άλλος 9 ετών, πήγαμε και ανεβήκαμε στη μάντρα και βλέπαμε μέσα. Δεν είχαμε την αίσθηση του φόβου. Ήταν 5-6 Γερμανοί κάτω ξαπλωμένοι και ήταν ένας αξιωματικός από πάνω τους και τους έδινε εντολές. Και βάζανε 20,10,15 δικούς μας Έλληνες, και τους σκοτώνανε. Έδινε εντολή ο αξιωματικός στα γερμανικά, και αυτοί είχαν πολυβόλα. Ήταν ξαπλωμένοι αυτοί κάτω με τα πολυβόλα και καθαρίζανε. Σύμφωνα με τις εντολές που τους δίνανε».

«Τραγουδούσαν τον Εθνικό Ύμνο και φωνάζανε ΕΛΑΣ-ΕΛΑΣ»

«Μετά παίρναμε τις σφαίρες και τα μολύβια. Είχε πάρα πολλά μολύβια γιατί ερχόντουσαν κάθε μέρα αυτοί και σκοτώνανε τον κόσμο. Σαν πιτσιρίκια που είμαστε τα μαζεύαμε και πηγαίναμε και τα πουλάγαμε. Κόσμο δεν είχε εκεί γιατί οι μεγάλοι λείπανε, φεύγανε. Είχε μόνο γυναίκες. Η μητέρα μου με έψαχνε».

«Την ώρα που τους εκτελούσανε τους ανθρώπους, τραγουδούσαν τον Εθνικό Ύμνο και φωνάζανε ΕΛΑΣ-ΕΛΑΣ» λέει ο κ. Χατζηαναστασίου, και τα λόγια του είναι το λιγότερο ανατριχιαστικά.