Άγιο Φως: Το ακραίο σενάριο μεταφοράς στην Ελλάδα και διάψευση για κλείσιμο του Ναού της Αναστάσεως

Σοβαρές ανατροπές σε μία από τις πλέον συμβολικές τελετές της Ορθοδοξίας ενδέχεται να προκαλέσει η κλιμακούμενη ένταση στη Μέση Ανατολή. Η μεταφορά του Αγίου Φωτός από τα Ιεροσόλυμα προς την Ελλάδα με το πρωτόκολλο των προηγουμένων ετών βρίσκεται υπό αμφισβήτηση και τρεις εβδομάδες πριν το Πάσχα το Υπουργείο Εξωτερικών μελετά όλα τα εναλλακτικά σενάρια διαχείρισης του ζητήματος που φέρει βαρύ συμβολισμό.

Η επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή, σε συνδυασμό με το ενδεχόμενο περιορισμών ή ακόμη και κλεισίματος του εναέριου χώρου του Ισραήλ, δημιουργούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον για τον σχεδιασμό της παραδοσιακής αποστολής του Μεγάλου Σαββάτου.

Το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών εξετάζει όλες εναλλακτικές λύσεις, προσαρμόζοντας διαρκώς τα δεδομένα με βάση τις εξελίξεις στο πεδίο. Παρά τις δυσκολίες, στόχος παραμένει η μεταφορά του Αγίου Φωτός στην Ελλάδα με ασφάλεια και με τον συμβολισμό που αρμόζει στην ημέρα της Ανάστασης.

Τα 3+1 επικρατέστερα σενάρια

Στο τραπέζι βρίσκονται 3 σενάρια δράσης και ένα που θα αποφασιστεί μόνο σε πολύ ακραία περίπτωση.

Το πρώτο σενάριο είναι η παραλαβή του Αγίου Φωτός να γίνει από τον Γενικό Πρόξενο της Ελλάδας στα Ιεροσόλυμα, χωρίς την παρουσία πολυμελούς αποστολής, ώστε να περιοριστεί ο επιχειρησιακός κίνδυνος και η έκθεση πολλών προσώπων σε μία περιοχή που βρίσκεται σε θέση υψηλού κινδύνου. Στη συνέχεια, το Άγιο Φως θα μεταφερθεί απευθείας σε ελληνικό κυβερνητικό αεροσκάφος.

Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει τη μετάβαση μικρής ελληνικής αποστολής μέσω τρίτης χώρας, όπως η Ιορδανία, με οδική πρόσβαση στα Ιεροσόλυμα. Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω των περιορισμών στη διέλευση των συνόρων, των αυστηρών χρονικών περιθωρίων για την επιστροφή και διανομή του Αγίου Φωτός εντός της ίδιας ημέρας.

Το τρίτο σενάριο προβλέπει πιο «συνοπτική» αποστολή, χωρίς το καθιερωμένο τελετουργικό, όπου τα μέλη της θα παραλάβουν απλώς το Άγιο Φως και θα επιστρέψουν άμεσα στην Αθήνα.

Κοινός παρονομαστής όλων των σεναρίων είναι ότι η μεταφορά, εφόσον πραγματοποιηθεί, αναμένεται να γίνει αποκλειστικά με κρατικό αεροσκάφος, καθώς οι εμπορικές πτήσεις στην περιοχή είναι εξαιρετικά περιορισμένες και αφορούν κυρίως επιχειρήσεις επαναπατρισμού.

Το ακραίο σενάριο

Το πιο ακραίο εναλλακτικό σενάριο αφορά στην περίπτωση που η κατάσταση στην περιοχή επιδεινωθεί περισσότερο και βγει εκτός ελέγχου σε σημείο που υπάρχει κίνδυνος για την ελληνική αποστολή. Σε αυτή την περίπτωση δεν θα επιτραπεί καμία μετακίνηση προς τα Ιεροσόλυμα. Σε αυτό το ενδεχόμενο, η διανομή θα μπορούσε να γίνει από το Άγιο Φως που φυλάσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια του εθίμου.

Τελικές αποφάσεις Μεγάλη Εβδομάδα

Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν τη Μεγάλη Εβδομάδα και βασικό κριτήριο θα είναι η ασφάλεια της αποστολής σε συνεργασία με τις αρχές του Ισραήλ. Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται αποφασισμένη να εξαντλήσει κάθε δυνατότητα, ώστε το Άγιο Φως να φτάσει και φέτος στη χώρα, ακόμη και υπό ασυνήθιστες συνθήκες. Το τελικό πλάνο δράσης πολύ πιθανό να μην ανακοινωθεί με κάθε λεπτομέρειες προφανώς για λόγους ασφαλείας. 

Την περίοδο της πανδημίας

Το Πάσχα του 2020, μέσα στο πρώτο αυστηρό lockdown λόγω της πανδημίας του covid-19, η διαδικασία έγινε πάλι με λιτές τελετές, χωρίς μαζική υποδοχή και χωρίς μεγάλη συνοδεία. Εκείνη την περίοδο ίσχυαν γενικευμένοι ταξιδιωτικοί περιορισμοί και για όσους εισέρχονταν στην Ελλάδα υπήρχε ακόμη και υποχρεωτική προληπτική καραντίνα 14 ημερών, κάτι που δείχνει πόσο έκτακτο ήταν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οργανώθηκε η αποστολή.

Ανυπόστατες οι φήμες για κλείσιμο του Ναού της Αναστάσεως

Όσον αφορά τις φήμες που διακινούνται και αναπαραγάγονται από ορισμένα κέντρα σχετικά με το ενδεχόμενο κλείσιμο του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, υπήρξε άμεση ενημέρωση της Καθολικής Εκκλησίας των Αγίων Τόπων. Όπως επισημάνθηκε σε ανακοίνωση, οι θρησκευτικές τελετές και οι ακολουθίες στον Πανάγιο Τάφο συνεχίζονται κανονικά και αδιάλειπτα, ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με το καθιερωμένο καθεστώς λειτουργίας (Status Quo), ακόμη και υπό τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Ωστόσο, για λόγους ασφαλείας, η πρόσβαση των πιστών στη Βασιλική είναι περιορισμένη, χωρίς αυτό να επηρεάζει την τέλεση των λειτουργιών και των προσευχών, που συνεχίζονται κανονικά από τους μοναχούς. Το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο που έχει κυρίαρχη θέση δεν έχει κάνει κάποια επίσημη ενημέρωση.

Το δικαιώμα που έδωσε ο Χαλίφης Ομάρ

Το ιδιοκτησιακό και προσκυνηματικό καθεστώς των Αγίων Τόπων στην Αγία Γη έχει διαμορφωθεί μέσα από μια μακρά και πολυτάραχη ιστορική διαδρομή. Στο επίκεντρο αυτής της πορείας βρίσκεται η Αγιοταφική Αδελφότητα, η οποία επί αιώνες αγωνίζεται για τη διαφύλαξη των ιερών προσκυνημάτων, αλλά και για τη διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας και της ορθόδοξης παράδοσης του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων.

Ήδη από την περίοδο της αραβικής κυριαρχίας, μετά την κατάληψη των Ιεροσολύμων από τον χαλίφη Ομάρ, αναγνωρίστηκε στον Ορθόδοξο Πατριάρχη σημαντικός ρόλος ως πνευματικού ηγέτη των χριστιανών. Ωστόσο, οι επόμενοι αιώνες δεν ήταν εύκολοι, καθώς η χριστιανική κοινότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με πιέσεις, περιορισμούς και προσπάθειες αλλοίωσης της ταυτότητάς της.

Κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών, η επιβολή της λατινικής εκκλησίας υπήρξε έντονη, με αποτέλεσμα πολλά από τα ιερά προσκυνήματα να περάσουν στα χέρια των Δυτικών, ενώ οι Ορθόδοξοι διατήρησαν περιορισμένα δικαιώματα, κυρίως λειτουργικά. Παρά τις δυσκολίες, η παρουσία των Αγιοταφιτών δεν διακόπηκε ποτέ, ενώ σε βάθος χρόνου κατάφεραν να διατηρήσουν και να επανακτήσουν σημαντικά σημεία.

Ο Σουλτάνο Σελίμ Α αναγνώρισε την κυριαρχία των Ορθοδόξων

Καθοριστική καμπή υπήρξε η οθωμανική περίοδος. Το 1517, με την κατάκτηση της περιοχής από τον Σουλτάνο Σελίμ Α΄, αναγνωρίστηκε επίσημα η κυριαρχία των Ορθοδόξων στον Ναό της Αναστάσεως. Την ίδια περίοδο διαμορφώθηκε και παγιώθηκε το λεγόμενο «status quo», το ειδικό καθεστώς που ρυθμίζει μέχρι σήμερα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των διαφόρων χριστιανικών κοινοτήτων στους Αγίους Τόπους.

Κυρίαρχο το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο

Έκτοτε, το καθεστώς αυτό αποτέλεσε αντικείμενο συνεχών διεκδικήσεων, κυρίως από Λατίνους και Αρμενίους, που επιδίωξαν να ενισχύσουν τη θέση τους μέσω διπλωματικών και άλλων παρεμβάσεων. Παρά τις πιέσεις, το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο διατήρησε τον πρωτεύοντα ρόλο του και σήμερα ασκεί πνευματική, διοικητική και ποιμαντική δικαιοδοσία σε κορυφαία προσκυνήματα της Χριστιανοσύνης, όπως ο Ναός της Αναστάσεως, ο Πανάγιος Τάφος, ο Γολγοθάς και σημαντικά παρεκκλήσια εντός του συγκροτήματος. Παράλληλα, έχει στην ευθύνη του πλήθος ιερών τόπων σε ολόκληρη την Αγία Γη, από τη Βηθλεέμ και τη Ναζαρέτ έως τον Ιορδάνη και την Ιεριχώ, καθώς και ιστορικές μονές με βαθιά πνευματική παράδοση. Η παρουσία αυτή δεν είναι μόνο διοικητική, αλλά και βαθιά συμβολική, καθώς εκφράζει τη συνέχεια της ορθόδοξης πίστης στους τόπους όπου διαδραματίστηκαν τα σημαντικότερα γεγονότα της Χριστιανοσύνης.