Γραμμή 4: Το 2032... και αν η ολοκλήρωση - Και επισήμως τριετής καθυστέρηση

Τον πλήρη εκτροχιασμό του χρονοδιαγράμματος της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας επιβεβαιώνει η μετάθεση της ολοκλήρωσης του το φθινόπωρο του 2032, που «κλειδώνει» μια μάλλον αναμενόμενη καθυστέρηση που ξεπερνά τα τρία χρόνια σε σχέση με τον συμβατικό στόχο. Οπως αποκαλύπτει η έκθεση που συνοδεύει τα οικονομικά αποτελέσματα που ανακοίνωσε την Πέμπτη η AVAX, από τον Ιούνιο του 2029, οπότε και επρόκειτο να παραδοθεί, το μεγαλύτερο εν εξελίξει δημόσιο έργο της χώρας προϋπολογισμού 1,8 δισ. ευρώ, μετακινείται χρονικά έχοντας πλέον νέα προθεσμία περαίωσης στις 3 Σεπτεμβρίου 2032.

Την ίδια στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη ένα «μπρα ντε φερ» μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου και αναδόχου κοινοπραξίας ως προς το εάν θα επιστραφεί η όχι το πριμ έγκαιρης περαίωσης του έργου ύψους 41,6 εκ. ευρώ, το οποίο έχει ήδη καταβληθεί από το Δημόσιο.

Η απόφαση που βεβαιώνει τη μετάθεση ολοκλήρωσης του έργου ελήφθη στις αρχές του 2026 από την Ελληνικό Μετρό, στο πλαίσιο έγκρισης επικαιροποιημένου χρονοδιαγράμματος που υπέβαλε η ανάδοχος κοινοπραξία ΑΒΑΞ – Ghella – Alstom. Η ίδια η κοινοπραξία, μάλιστα, είχε προτείνει ακόμη πιο «απλωμένο» χρονοδιάγραμμα, μεταφέροντας την ολοκλήρωση έως τον Φεβρουάριο του 2034, προβλέποντας δηλαδή συνολική καθυστέρηση άνω των πέντε ετών, πρόταση που τελικά περιορίστηκε από την αναθέτουσα αρχή. Ωστόσο, ακόμη και το νέο ορόσημο του 2032 συνοδεύεται από μεγάλες επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο είναι απολύτως διασφαλισμένο, καθώς τα βασικά αίτια των καθυστερήσεων δεν έχουν εκλείψει. Ως εκ τούτου μένει να φανεί εάν τελικώς αποτελεί ένα ρεαλιστικό σχέδιο ή έναν ακόμη ενδιάμεσο σταθμό σε μια πορεία αλλεπάλληλων καθυστερήσεων.

Να σημειωθεί ότι έως τώρα οι παρατάσεις που έχουν δοθεί από το Ελληνικό Δημόσιο εγκρίνονται με αναθεώρηση, δηλαδή χωρίς να αποδίδεται υπαιτιότητα στον ανάδοχο, γεγονός το οποίο καταδεικνύει ότι οι καθυστερήσεις αποδίδονται εκ προοιμίου σε ένα πλέγμα εκκρεμοτήτων και αντικειμενικών εμποδίων που επηρεάζουν την εξέλιξη του έργου.

Το μεγαλύτερο «βαρίδι»

Το μεγαλύτερο «βαρίδι», το οποίο επικαλείται και η ανάδοχος κοινοπραξία στην έκθεσή της παραμένει η μη έγκαιρη παράδοση εργοταξιακών χώρων. Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει σχεδόν πέντε χρόνια από την έναρξη της σύμβασης, βασικά εργοτάξια εξακολουθούν να μην έχουν αποδοθεί πλήρως στην ανάδοχο κοινοπραξία. Σταθμοί - κλειδιά όπως το Γουδή και ο Ευαγγελισμός, καθώς και επιμέρους εγκαταστάσεις σε Καισαριανή και Αλεξάνδρας, παραμένουν σε εκκρεμότητα, δημιουργώντας ένα ντόμινο καθυστερήσεων που επηρεάζει το σύνολο του έργου.

Την ίδια στιγμή, σε αρκετά σημεία της χάραξης, η κατασκευή προσέκρουσε σε ένα πυκνό πλέγμα αντιδράσεων και δυσκολιών. Στα Εξάρχεια, οι εργασίες συνάντησαν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις, στο πάρκο Ριζάρη προέκυψαν δικαστικές εμπλοκές και ανάγκη επαναδειοδότησης, ενώ σε άλλες περιοχές, όπως το Γουδί ή η Πανεπιστημιούπολη, αναδείχθηκαν τεχνικά ζητήματα που συνδέονται με υφιστάμενα δίκτυα υποδομών ακόμα και... άγνωστους αγωγούς.

Τρικλοποδιά στο έργο φαίνεται ότι έβαλε εξαρχής και η απόφαση οι πρόδρομες εργασίες να προχωρήσουν με ξεχωριστή σύμβαση, που έχει ανάδοχο την ΕΡΕΤΒΟ, η οποία ξεκίνησε όμως σχεδόν ταυτόχρονα με το βασικό έργο.

Αν και τα προβλήματα στα ... επιφανειακά πεδία του έργου εξακολουθούν να υφίστανται, αντίθετα, στον υπόγειο τομέα η πρόοδος που καταγράφεται εμφανίζεται πιο σταθερή. Οι δύο μετροπόντικες έχουν ήδη καλύψει σημαντικό μέρος της διαδρομής τους με τον έναν να προσεγγίζει το 44% της συνολικής διάνοιξης και τον άλλο να έχει ξεπεράσει τα πέντε χιλιόμετρα, γεγονός που τοποθετεί την ολοκλήρωση των σηράγγων στα τέλη του 2026, δείχνοντας όμως παράλληλα ότι η εξέλιξη του έργου είναι έως τώρα ανισομερής.

Διαμάχη για το πριμ

Οι νέες εξελίξεις φαίνεται ότι άνοιξαν, πάντως, και ένα νέο σοβαρό μέτωπο με οικονομικό αποτύπωμα που αφορά το πριμ στην ανάδοχο κοινοπραξία. Η Ελληνικό Μετρό ζητά την επιστροφή της πρόσθετης καταβολής ύψους 41,6 εκατ. ευρώ, που είχε δοθεί ως πριμ βάσει του άρθρου 154 του νόμου 4938/2022, ενεργοποιώντας διαδικασία συμψηφισμού με επόμενες πληρωμές. Η απόφαση αυτή, η οποία συνδέεται με την παράταση του χρονοδιαγράμματος, ωστόσο έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση από την πλευρά της αναδόχου.

Η κοινοπραξία έχει ήδη προσφύγει καταθέτοντας ένσταση, υποστηρίζοντας ότι η απαίτηση επιστροφής είναι νομικά αβάσιμη. Το βασικό της επιχείρημα είναι ότι οι καθυστερήσεις δεν οφείλονται σε δική της υπαιτιότητα αλλά σε ευθύνες του κυρίου του έργου, κυρίως λόγω της μη παράδοσης των εργοταξίων. Υπό αυτή τη συνθήκη, υποστηρίζει ότι πρόκειται για κατάσταση που προσιδιάζει σε ανωτέρα βία, γεγονός που βάσει του θεσμικού πλαισίου δεν οδηγεί σε απώλεια του πριμ.

Η θέση αυτή ενισχύεται, σύμφωνα με την ίδια, τόσο από σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου Υποδομών όσο και από προηγούμενες αποφάσεις της διοίκησης, όπου σε ανάλογες περιπτώσεις κρίθηκε ότι οι ανάδοχοι δεν υποχρεούνται να επιστρέψουν τα ποσά όταν οι καθυστερήσεις αποδίδονται στον κύριο του έργου. Το γεγονός, μάλιστα, ότι οι παρατάσεις έχουν δοθεί χωρίς να αποδοθεί ευθύνη στην κοινοπραξία, αποτελεί βασικό επιχείρημα στην υπερασπιστική της γραμμή.

Το θέμα έχει πλέον παραπεμφθεί στο αρμόδιο Τεχνικό Συμβούλιο, το οποίο θα γνωμοδοτήσει προς τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρίστο Δήμα, που θα λάβει και την τελική απόφαση. Η έκβαση της υπόθεσης μάλιστα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκτός της βαρύτητάς της για τη συγκεκριμένη σύμβαση, ενδέχεται να διαμορφώσει προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται αντίστοιχες διαφορές σε μεγάλα δημόσια έργα στο μέλλον.

Υπενθυμίζεται ότι η Γραμμή 4, η οποία αποτελεί ένα έργο - ανάσα για την Αθήνα θα έχει μήκος 12,8 χιλιομέτρων και 15 νέους σταθμούς που θα καλύπτουν πυκνοκατοικημένες περιοχές από το Γαλάτσι έως το Γουδί. Αναμένεται να εξυπηρετεί περίπου 340.000 επιβάτες ημερησίως, να μειώσει σημαντικά την κυκλοφορία των Ι.Χ. και να περιορίσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της πόλης.