Ελευθερία του Τύπου: Στον πάτο της Ευρώπης η Ελλάδα και το 2026 - «Συστημική κρίση από το 2021»

Στη 86η θέση σε σύνολο 180 χωρών βρίσκεται η χώρα μας στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου, σύμφωνα με το World Press Freedom Index για το 2026 που συνέταξαν και δημοσίευσαν, σήμερα οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF).

Η χώρα μας μπορεί να ανέβηκε ελαφρώς στην κατάταξη (τρεις θέσεις σε σχέση με πέρυσι), ωστόσο βρίσκεται για άλλη μία φορά στην τελευταία θέση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτω από Αλβανία, Κόσοβο και Μογγολία.

Συγκεκριμένα, στον σύνθετο δείκτη ελευθερίας του Τύπου – που συντάσσεται με βάση πέντε υποδείκτες – η Ελλάδα συγκεντρώνει 55,05 μονάδες, από 55,37 το 2025. Η βαθμολογία τοποθετεί τη χώρα μας στην τελευταία θέση της «πορτοκαλί ζώνης», των προβληματικών χωρών.

Στις πρώτες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται Νορβηγία, Ολλανδία, Εσθονία, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Ελβετία, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία.

Στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται Αφγανιστάν, Σαουδική Αραβία, Ιράν, Κίνα, Βόρεια Κορέα και Ερυθραία.

Όπως αναφέρουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα η ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα αντιμετωπίζει μια συστημική κρίση από το 2021. «Το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων δημοσιογράφων από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) δεν έχει ακόμη διαλευκανθεί, όπως και η υπόθεση της δολοφονίας του αστυνομικού συντάκτη Γιώργου Καραϊβάζ το 2021. Οι διαδικασίες SLAPP είναι συνηθισμένες».

Το τοπίο των μέσων ενημέρωσης

Σύμφωνα με την έκθεση, εμπιστοσύνη του πληθυσμού στα μέσα ενημέρωσης βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα στην Ευρώπη. Λίγοι μεγάλοι μιντιακοί όμιλοι συνυπάρχουν με εκατοντάδες ειδησεογραφικούς ιστότοπους, γεγονός που συμβάλλει στον υψηλό κατακερματισμό του τοπίου των μέσων ενημέρωσης. Ομοίως, λίγα άτομα διαχειρίζονται τη συντριπτική πλειοψηφία των μέσων ενημέρωσης, ενώ παράλληλα δραστηριοποιούνται σε άλλους αυστηρά ρυθμιζόμενους επιχειρηματικούς τομείς. Ορισμένοι από αυτούς έχουν στενούς δεσμούς με την πολιτική ελίτ της χώρας. Ως αποτέλεσμα, ο Τύπος είναι πολύ πολωμένος.

Πολιτικό πλαίσιο

«Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είναι υπεύθυνος για την εποπτεία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο την συντακτική τους ανεξαρτησία. Η ρυθμιστική αρχή για τις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), το οποίο κατηγορείται για βραδύτητα και αναποτελεσματικότητα, δεν έχει υποστεί σημαντική αναμόρφωση ούτε από την παρούσα ούτε από την προηγούμενη κυβέρνηση. Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ), η οποία τελεί υπό την εποπτεία του πρωθυπουργού, εμπλέκεται στην παρακολούθηση δημοσιογράφων, πολλοί από τους οποίους έχουν αποτελέσει στόχο του λογισμικού υποκλοπής Predator» τονίζουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα.

Νομικό πλαίσιο

«Παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις, η ελευθερία του Τύπου έχει αμφισβητηθεί σε νομοθετικό επίπεδο. Οι νέοι νόμοι που ψηφίστηκαν από το Κοινοβούλιο ως απάντηση στο σκάνδαλο των υποκλοπών «Predatorgate» αποσκοπούν στην καλύτερη προστασία των πολιτών από την αυθαίρετη παρακολούθηση, αλλά δεν πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο απάλλαξε την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) από κάθε ευθύνη για τη συμμετοχή της στο σκάνδαλο. Ένα νομοσχέδιο για τα μέσα ενημέρωσης οδήγησε στη δημιουργία μιας αμφιλεγόμενης επιτροπής δεοντολογίας, ενώ ένας δημοσιογράφος καταδικάστηκε βάσει του ποινικού κώδικα για διάδοση ψευδών πληροφοριών χωρίς καμία αδιάσειστη απόδειξη. Μια τροπολογία που ψηφίστηκε το 2023 αυξάνει τον κίνδυνο φυλάκισης δημοσιογράφων για δυσφήμιση».

Οικονομικό πλαίσιο

«Η οικονομική κρίση της τελευταίας δεκαετίας, σε συνδυασμό με τη μείωση του αναγνωστικού κοινού και των διαφημιστικών προϋπολογισμών, έχει θέσει υπό αμφισβήτηση τη μακροπρόθεσμη επιβίωση πολλών μέσων ενημέρωσης. Ο αντίκτυπος της νέας νομοθεσίας που αποσκοπεί στην αύξηση της διαφάνειας όσον αφορά την ιδιοκτησία και τη χρηματοδότηση των μέσων ενημέρωσης παραμένει αβέβαιος».

Κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο

«Τα γραφεία ορισμένων μέσων ενημέρωσης δέχονται τακτικά επιθέσεις από ακροαριστερούς και ακροδεξιούς ακτιβιστές που τα θεωρούν ιδεολογικούς εχθρούς. Επιπλέον, οι γυναίκες δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν συχνά σεξισμό στον χώρο εργασίας».

Ασφάλεια

«Η αστυνομία καταφεύγει τακτικά στη βία και σε αυθαίρετες απαγορεύσεις για να παρεμποδίσει τη δημοσιογραφική κάλυψη των διαδηλώσεων και της προσφυγικής κρίσης στα ελληνικά νησιά. Δημοσιογράφοι έχουν πέσει θύματα σωματικών επιθέσεων κατά τη διάρκεια αθλητικών εκδηλώσεων και μπροστά στα σπίτια τους. Η δολοφονία του βετεράνου αστυνομικού συντάκτηΓιώργου Καραϊβάζ, ο οποίος πυροβολήθηκε μέρα μεσημέρι μπροστά από το σπίτι του στην Αθήνα το 2021, παραμένει ανεξιχνίαστη, καθώς δύο ύποπτοι αθωώθηκαν το 2024. Το περιορισμένο πεδίο αρμοδιοτήτων μιας ομάδας εργασίας για την προστασία των δημοσιογράφων την εμποδίζει να αντιμετωπίσει τη συστημική κρίση της ελληνικής δημοσιογραφίας».