Νέο μπλόκο του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ΟΣΥ - Στον αέρα και ο διαγωνισμός των 2,5 εκατ. για τα αλκοολόμετρα

«Κόκκινη κάρτα» έδειξε για ακόμα μία φορά το Ελεγκτικό Συνέδριο σε διαγωνισμό της ΟΣΥ, επιβεβαιώνοντας το μοτίβο που επαναλαμβάνεται τα τελευταία χρόνια και θέλει την εταιρεία των οδικών συγκοινωνιών της Αθήνας να μην μπορεί να ολοκληρώσει σημαντικές διαγωνιστικές διαδικασίες. Το ένα μετά το άλλο μικρότερα και μεγαλύτερα έργα και προμήθειες του συγκοινωνιακού φορέα καταλήγουν να προσβάλλονται, να επιστρέφονται για διορθώσεις από την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) ή να μπλοκάρονται λόγω σοβαρών νομικών πλημμελειών και να κωλύεται η υπογραφή τους κατά τον προσυμβατικό έλεγχο από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Πιο πρόσφατο ...κρούσμα αποτελεί ο διαγωνισμός για την προμήθεια και εγκατάσταση 1.000 συσκευών αλκοολομέτρησης (alcolock) στα λεωφορεία της ΟΣΥ, ένα έργο προϋπολογισμού άνω των 2,5 εκατ. ευρώ. Με την Πράξη 146/2026, το ΣΤ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκρινε ότι ούτε αυτή η σύμβαση μπορεί να υπογραφεί, καθώς εντόπισε σειρά παράνομων και δυσανάλογων όρων στη διακήρυξη, οι οποίοι περιόριζαν αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό.

Το δικαστήριο διαπίστωσε ότι η ΟΣΥ είχε θέσει όρους συμμετοχής που απέκλειαν μεγάλο μέρος της αγοράς, απαιτώντας υπερβολικά κριτήρια οικονομικής επάρκειας, ειδικές τεχνικές πιστοποιήσεις και περιορισμούς για τις ενώσεις εταιρειών και όλα αυτά χωρίς επαρκή αιτιολόγηση. Κατά την κρίση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, οι όροι αυτοί λειτουργούσαν αποτρεπτικά για δυνητικούς συμμετέχοντες και παραβίαζαν την αρχή της αναλογικότητας και του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που διαγωνισμός της ΟΣΥ ...επιστρέφεται, προσκρούοντας στους μηχανισμούς ελέγχου και προκαλώντας καθυστερήσεις σε έργα που η ίδια η διοίκηση της εταιρείας χαρακτηρίζει ως επείγοντα ή κρίσιμα. Η εικόνα αυτή, πάντως, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την ποιότητα της προετοιμασίας των διαγωνιστικών διαδικασιών, δεδομένου ότι καταδεικνύεται πως η εταιρεία δυσκολεύεται να σχεδιάσει διαγωνισμούς που να αντέχουν στον έλεγχο νομιμότητας.

Γιατί «μπλόκαρε» η σύμβαση των αλκοολομέτρων

Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου καταγράφει μια σειρά από ουσιώδεις παραβάσεις, με πρώτο σημείο ένστασης τα κριτήρια οικονομικής επάρκειας που έθεσε η ΟΣΥ. Η διακήρυξη απαιτούσε από τους υποψηφίους να εμφανίζουν μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών για τα έτη 2022, 2023 και 2024 ίσο με το 200% της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, δηλαδή άνω των 4,6 εκατ. ευρώ «ξεχνώντας» μάλιστα το έτος 2025 μολονότι ήταν το πιο κοντινό στον διαγωνισμό. Παράλληλα, προέβλεπε ότι σε περίπτωση κοινοπραξίας ή ένωσης εταιρειών η συγκεκριμένη απαίτηση έπρεπε να καλύπτεται αυτοτελώς από κάθε μέλος της ένωσης.

Το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι όροι αυτοί ήταν δυσανάλογοι και αντίθετοι στις βασικές αρχές των δημοσίων συμβάσεων, καθώς απέκλειαν επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν συνδυάζοντας τις οικονομικές τους δυνατότητες μέσω κοινοπρακτικών σχημάτων. Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με την απόφαση, περιορίστηκε αδικαιολόγητα ο κύκλος των δυνητικών διαγωνιζομένων.

Δριμεία ήταν η κριτική του Ελεγκτικού Συνεδρίου και στις ζητούμενες απαιτήσεις τεχνικής ικανότητας. Η ΟΣΥ ζητούσε από τους συμμετέχοντες να έχουν προμηθεύσει κατά την τελευταία πενταετία τουλάχιστον 150 αντίστοιχες συσκευές αποκλειστικά στην Ελλάδα και, επιπλέον, να διαθέτουν στην ομάδα έργου δύο τεχνικούς πιστοποιημένους από τον ίδιο τον κατασκευαστή της προσφερόμενης συσκευής.

Κατά την κρίση του δικαστηρίου, η απαίτηση πιστοποίησης από τον κατασκευαστή δημιουργούσε αδικαιολόγητο πλεονέκτημα υπέρ συγκεκριμένων προμηθευτών και λειτουργούσε ως εμπόδιο για εταιρείες που διέθεταν αποδεδειγμένη εμπειρία στην εγκατάσταση και συντήρηση παρόμοιων συστημάτων, χωρίς όμως να κατέχουν την ειδική πιστοποίηση του συγκεκριμένου κατασκευαστή. Το Ελεγκτικό Συνέδριο σημειώνει μάλιστα ότι δεν τεκμηριώθηκε κανένας επιτακτικός λόγος δημοσίου συμφέροντος που να δικαιολογεί τόσο περιοριστικό όρο.

Ως προς τη διάταξη που απαιτούσε κάθε μέλος μιας ένωσης οικονομικών φορέων να πληροί ξεχωριστά το σύνολο των τεχνικών προϋποθέσεων επισημάνθηκε ότι σύμφωνα με τη νομολογία και το ενωσιακό δίκαιο, οι ενώσεις εταιρειών έχουν δικαίωμα να αθροίζουν τις επιμέρους δυνατότητες και την εμπειρία των μελών τους. Η ΟΣΥ, ωστόσο, επέλεξε να απαιτήσει από κάθε μέλος να διαθέτει αυτοτελώς το σύνολο των απαιτήσεων, χωρίς να αιτιολογήσει γιατί η συγκεκριμένη σύμβαση δικαιολογούσε μια τέτοια εξαίρεση.

Το ίδιο πρόβλημα εντόπισε το δικαστήριο και στις απαιτήσεις πιστοποιήσεων ποιότητας, περιβαλλοντικής διαχείρισης, υγείας και ασφάλειας. Η διακήρυξη όριζε ότι σε περίπτωση κοινοπραξίας όλα τα μέλη έπρεπε να διαθέτουν το πλήρες πακέτο πιστοποιήσεων. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι η υποχρέωση αυτή δεν στηριζόταν σε ειδική αιτιολογία και εισήγαγε επιπλέον φραγμό στη συμμετοχή εταιρικών σχημάτων.

Δεδομένου ότι οι πλημμέλειες κρίθηκαν πολύ σοβαρές, τελικώς το δικαστήριο έκρινε ότι και αυτή η σύμβαση κωλύεται να υπογραφεί παρόλο που ο διαγωνισμός είχε ολοκληρωθεί και είχε αναδειχθεί προσωρινός ανάδοχος.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται

Ο εν λόγω διαγωνισμός έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά αλυσίδα διαδικασιών της ΟΣΥ και ευρύτερα των αστικών συγκοινωνιών που έχουν συναντήσει εμπόδια είτε στο Ελεγκτικό Συνέδριο είτε στην Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η υπόθεση των υποδομών φόρτισης για τα νέα ηλεκτρικά λεωφορεία. Την άνοιξη του 2024, ενώ τα πρώτα 140 ηλεκτρικά οχήματα είχαν ήδη αφιχθεί από την Κίνα, η σύμβαση για την εγκατάσταση των φορτιστών βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές παρατηρήσεις κατά τον προσυμβατικό έλεγχο, προκαλώντας νέα καθυστέρηση σε ένα έργο που θεωρούνταν κρίσιμο για την αξιοποίηση του νέου στόλου.

Επιπροσθέτως η ΟΣΥ αναγκάστηκε να ξεκινήσει από την αρχή και τον διαγωνισμό για τις κάμερες επιτήρησης των ειδικών λωρίδων κυκλοφορίας στα λεωφορεία. Ο προηγούμενος σχεδιασμός είχε επιστραφεί από την ΕΑΔΗΣΥ εξαιτίας όρων που κρίθηκαν φωτογραφικοί, με αποτέλεσμα να απαιτηθεί πλήρης αναδιαμόρφωση της διαδικασίας.

Ο νέος διαγωνισμός, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, αφορά την εγκατάσταση συστημάτων καταγραφής και επεξεργασίας παραβάσεων οδικής ασφάλειας με τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης και computer vision. Ωστόσο, αντί για τα 600 λεωφορεία που προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός, πλέον αφορά 250 οχήματα, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι θα ακολουθήσει δεύτερος διαγωνισμός από τον ΟΑΣΑ για τα υπόλοιπα λεωφορεία. Η σύμβαση θα έχει διάρκεια ενός έτους και εκτιμώμενη αξία περίπου 778 χιλιάδων ευρώ μαζί με το δικαίωμα προαίρεσης.

Εμπόδια συνάντησε και το πολυδιαφημισμένο «ξήλωμα» του εναέριου δικτύου των τρόλει, καθώς και σε αυτήν την περίπτωση στο πλαίσιο του προσυμβατικού ελέγχου το Ελεγκτικό Συνέδριο μπλόκαρε την υπογραφή της συγκεκριμένης σύμβασης διαπιστώνοντας για άλλη μια φορά πλημμέλειες που «στένευαν» τον ανταγωνισμό.

Τελικώς η εταιρεία επαναπροκήρυξε με αλλαγές τον διαγωνισμό πριν λίγες ημέρες αφαιρώντας από το αντικείμενο της σύμβασης το έργο της συντήρησης. Έτσι, η νέα διαδικασία αφορά την αφαίρεση 53 χλμ χάλκινου αγωγού του ανενεργού δικτύου, πλαστικού επιτόνου βελόνων και διασταυρώσεων σε ευθεία και καμπύλα τμήματα και μεταφορά και εναπόθεση σε εγκαταστάσεις της Ο.ΣΥ, την αφαίρεση μπράτσων στήριξης του εναέριου δικτύου και στύλων οποιουδήποτε μεγέθους. H εκτιμώμενη αξία της σύμβασης ανέρχεται σε 1.693.500 ευρώ πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ 24%.