ΣΤΑΣΥ: Παραδίδεται ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός του ΗΣΑΠ - Υπομονή τουλάχιστον έως το 2030 για νέους

Στο τέλος του φαίνεται πως φτάνει ο ...Γολγοθάς του πρώτου ανακατασκευασμένου συρμού της Γραμμής 1, ο οποίος, έπειτα από αλλεπάλληλες παρατάσεις και καθυστερήσεις, ετοιμάζεται πλέον να επιστρέψει στις ράγες και να περάσει σε εμπορική λειτουργία. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα μόνο κομμάτι στο δύσκολο παζλ της ανανέωσης του τροχαίου υλικού της ΣΤΑΣΥ, την ώρα που το δίκτυο παλεύει να καλύψει τις ανάγκες του με έναν γερασμένο στόλο που έχει διανύσει δεκαετίες αδιάλειπτης κυκλοφορίας, διαγωνισμούς που μετατίθενται και καινούριους συρμούς που, ακόμη και με βάση το αισιόδοξο σενάριο, δεν θα πρέπει να αναμένονται πριν από το 2030.

Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή των 14 παλαιότερων συρμών της Γραμμής 1, η ανακατασκευή των οποίων έχει εξελιχθεί σε ένα έργο με αλλεπάλληλες περιπέτειες και καθυστερήσεις που έσπρωχναν το χρονοδιάγραμμα της παράδοσης όλο και πιο μακριά.

Η σύμβαση είχε υπογραφεί τον Δεκέμβριο του 2022, με αρχικό ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο του 2025. Σήμερα, σχεδόν έναν χρόνο μετά το αρχικό συμβατικό ορόσημο και τέσσερα χρόνια μετά την υπογραφή της σύμβασης, μόλις ο πρώτος συρμός βρίσκεται στη διαδικασία των τελικών ελέγχων, ενώ η συνολική ολοκλήρωση του προγράμματος έχει μετακινηθεί για τον Μάιο του 2027 και μένει να φανεί εάν θα τηρηθεί.

Ο συγκεκριμένος συρμός, που λειτουργεί ως «πιλότος» για το σύνολο του έργου, είχε παρουσιαστεί μάλιστα με ιδιαίτερα πανηγυρικό τρόπο παρουσία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη τον περασμένο Μάιο με την προσδοκία ότι μετά τις δυναμικές δοκιμές θα μπορούσε να επιστρέψει σύντομα στην καθημερινή λειτουργία.

Ωστόσο η πραγματικότητα των διαδοχικών παρατάσεων προσγείωσε ανώμαλα αυτόν τον σχεδιασμό. Η παράδοση του πρώτου συρμού μετατέθηκε αρχικά από τις 14 Ιουλίου στις 7 Αυγούστου 2026, στη συνέχεια στις 25 Αυγούστου και τελικώς στις 4 Σεπτεμβρίου. Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη επιβάλει για τις καθυστερήσεις συνολικά πρόστιμα περίπου 3,5 εκατ. ευρώ στην ανάδοχο του έργου, την ισπανική εταιρεία CAF, ποσό που αντιστοιχεί στο 5% της σύμβασης.

Πλέον, η διαδικασία παραλαβής του πρώτου συρμού βρίσκεται στην τελική ευθεία. Η αρμόδια επιτροπή πραγματοποιεί τους τελευταίους ελέγχους, ενώ ο συρμός θα περάσει από κάποια τελευταία τεστ μέσα στο Σαββατοκύριακο, μεταξύ άλλων και από τόρνο, προκειμένου να ελεγχθούν οι τροχοί. Θα ακολουθήσουν οι εργασίες εκφόρτωσης και καθαρισμού, πριν δοθεί το τελικό πράσινο φως.

Ο στόχος που έχει τεθεί είναι ο συρμός να περάσει σε εμπορική λειτουργία έως το τέλος της επόμενης εβδομάδας με την εξέλιξη αυτή να συμπαρασύρει και την παράδοση του δεύτερου συρμού μετακινώντας την - όπως όλα δείχνουν - από τον Σεπτέμβριο στον Οκτώβριο καθώς οι διορθώσεις και οι ρυθμίσεις που προέκυψαν από τις δοκιμές του πρώτου συρμού θα πρέπει να εφαρμοστούν και στους υπόλοιπους 13, οι οποίοι βάσει της συμβατικής υποχρέωσης θα πρέπει να παραδίδονται με ρυθμό ένα ανά μήνα.

Επιχειρησιακός στόχος της ΣΤΑΣΥ παραμένει η μείωση του μέσου χρόνου αναμονής στη Γραμμή 1 από περίπου 8,5 λεπτά τη χειμερινή περίοδο σε 5 λεπτά έως το τέλος του 2026.

Τι αλλάζει στους παλιούς συρμούς

Η ανακατασκευή των συρμών είναι ριζική, καθώς από τον παλιό διατηρείται ο μεταλλικός σκελετός, ενώ αντικαθίσταται ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός. Προβλέπονται μεταξύ άλλων νέος φωτισμός LED, κλιματισμός στην καμπίνα του οδηγού, κάμερες ασφαλείας, ηλεκτρονικές οθόνες ενημέρωσης, νέες πινακίδες προορισμού και νέα καθίσματα, καθώς και ειδικοί χώροι για επιβάτες με αναπηρικά αμαξίδια. Παράλληλα εγκαθίσταται σύστημα καμερών στις αποβάθρες, ώστε ο μηχανοδηγός να μπορεί να ελέγχει την επιβίβαση και αποβίβαση χωρίς να βασίζεται στους παραδοσιακούς καθρέφτες.

Η επένδυση εκτιμάται σε περίπου 1 έως 1,1 εκατ. ευρώ ανά βαγόνι, χαμηλότερα από το κόστος αγοράς καινούριου τροχαίου υλικού που μπορεί να ανέλθει έως και στο 1,7 εκ. ανά βαγόνι.

Η ανάγκη, πάντως, είναι κάτι παραπάνω από πιεστική δεδομένου ότι οι συρμοί της λεγόμενης 8ης παραλαβής κυκλοφορούν από το 1985, έχουν πλέον εξαντλήσει τον αρχικό κύκλο ζωής τους και η εξεύρεση ανταλλακτικών γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Και όσο το πρόγραμμα ανακατασκευής καθυστερεί, η Γραμμή 1 εξακολουθεί να αντιμετωπίζει περιορισμούς στη διαθεσιμότητα συρμών, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούνται ακόμη και τέσσερις «δανεικοί» συρμοί από τις Γραμμές 2 και 3.

Μετρό: Υπομονή μέχρι το 2030 για κλιματισμό σε περισσότερους συρμούς

Αν στον ΗΣΑΠ το πρόβλημα είναι η καθυστέρηση της ανακατασκευής, στις Γραμμές 2 και 3 το κυρίαρχο ζήτημα εκτός της έλλειψης τροχαίου υλικού, ήταν η έλλειψη κλιματισμού σε μεγάλο τμήμα του στόλου και συγκεκριμένα στους παλαιότερους συρμούς πρώτης γενιάς, γνωστούς και ως «γαλλικούς», οι οποίοι κυκλοφορούν από το 2000 και πλέον βρίσκονται στο 26ο έτος λειτουργίας τους. Από τους 28 αρχικούς συρμούς, οι 20 παραμένουν ενεργοί, τέσσερις έχουν ακινητοποιηθεί λόγω τεχνικών προβλημάτων και δυσκολίας εξεύρεσης ανταλλακτικών, ενώ άλλοι τέσσερις έχουν μεταφερθεί στη Γραμμή 1.

Οι συγκεκριμένοι συρμοί σχεδιάστηκαν χωρίς σύστημα ψύξης, σε μια εποχή που οι σημερινές συνθήκες θερμοκρασίας και οι παρατεταμένοι καύσωνες δεν αποτελούσαν την επιχειρησιακή πραγματικότητα που αντιμετωπίζει σήμερα το δίκτυο.

Ύστερα από αρκετές καθυστερήσεις, στα τέλη Ιουλίου προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός της ΣΤΑΣΥ για την αναβάθμιση και εγκατάσταση κλιματισμού σε 12 συρμούς, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 149,5 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων προαίρεσης. Και σε αυτό το έργο δόθηκε ήδη η πρώτη παράταση με την αρχική προθεσμία υποβολής προσφορών της 3ης Σεπτεμβρίου να μετατίθεται στις 19 Οκτωβρίου.

Πάντως το επιβατικό κοινό θα πρέπει να έχει κατά νου ότι και η λύση της εγκατάστασης κλιματισμού δεν μπορεί να είναι άμεσης εφαρμογής. Το έργο θα έχει διάρκεια 36 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης, ενώ ο πρώτος αναβαθμισμένος συρμός δεν πρέπει να αναμένεται πριν από το 2028, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα προκύψουν νέες καθυστερήσεις. Να σημειωθεί επίσης ότι το έργο της εγκατάστασης κλιματισμού αφορά μόνο 12 από τους 28 συρμούς της συγκεκριμένης γενιάς με τον εκσυγχρονισμό των υπόλοιπων 16 να παραπέμπεται σε μελλοντική διαγωνιστική διαδικασία.

Παράλληλα η ΣΤΑΣΥ, η οποία ολοκληρώνει αυτήν την περίοδο το μεγάλο έργο της αντικατάστασης των σιδηροτροχιών στις δύο γραμμές του μετρό, υπέγραψε έναντι ποσού 1.470.529,43 ευρώ, παράταση της σύμβασης προκειμένου να αντιμετωπιστούν φθορές και σε άλλα 7 χλμ. του δικτύου, οι οποίες εντοπίστηκαν στο πλαίσιο του βασικού έργου. Οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν σε μεμονωμένα σημεία των Γραμμών 2 και 3.

Το σχέδιο για 19 καινούριους συρμούς

Πέρα από τις λύσεις ανακατασκευής, η ΣΤΑΣΥ ύστερα από πολλά χρόνια αποεπένδυσης επιχειρεί να περάσει και στην προμήθεια πραγματικά καινούριου τροχαίου υλικού. Ο σχεδιασμός της εταιρείας προβλέπει συνολικά 19 νέους συρμούς για τις Γραμμές 2 και 3: επτά διρευματικούς που θα μπορούν να εξυπηρετούν και το υπέργειο δίκτυο έως το Αεροδρόμιο, η αγορά των οποίων θα χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ με το κόστος να προϋπολογίζεται σε περίπου 150 εκ. ευρώ και 12 συμβατικούς συρμούς με τη συγκεκριμένη προμήθεια να χρηματοδοτείται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο με 210 εκ. ευρώ.

Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στην εκκίνηση με τη ΣΤΑΣΥ να έχει ουσιαστικά ολοκληρώσει τις τεχνικές προδιαγραφές και να αναμένει εδώ και καιρό τον τελικό ...χρησμό γι΄αυτές από τον ΟΣΕ και τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ). Στόχος είναι η διακήρυξη να βγει έως το τέλος του 2026 και ο διαγωνισμός να είναι ενιαίος, κάτι το οποίο δεν είναι σίγουρο ότι θα επιτευχθεί δεδομένου ότι θα πρέπει να συνδυαστούν δύο διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Η ΣΤΑΣΥ, πάντως, ανέθεσε προ ολίγων ημερών σε νομική εταιρεία την προετοιμασία των τευχών του διαγωνισμού με στόχο εφόσον αυτός προχωρήσει χωρίς εμπλοκές, η σύμβαση να υπογραφεί στις αρχές του 2027. Σε κάθε περίπτωση όμως οι πρώτοι νέοι συρμοί της παραγγελίας δεν θα πρέπει να αναμένονται νωρίτερα από το 2030 με την προμήθεια να ολοκληρωνέται το 2031, δηλαδή σε περίπου 4,5 χρόνια από σήμερα.

Προκειμένου να αποδώσει πλήρως το ανακατασκευασμένο και νέο τροχαίο υλικό, η ΣΤΑΣΥ θα προχωρήσει και στην αναβάθμιση της σηματοδότησης. Η διαδικασία έχει εκκινήσει στο πλαίσιο της πρόσκλησης του ΕΣΠΑ με τον απαιτούμενο προϋπολογισμό να έχει εκτιμηθεί στα 19 εκ. ευρώ.