Συντριβή Phantom στην Τανάγρα: Τα αναπάντητα ερωτήματα, η έλλειψη «μαύρου κουτιού» και ο μοιραίος ελιγμός

Η συντριβή του μαχητικού αεροσκάφους στην Τανάγρα και η απώλεια των δύο ιπταμένων αφήνουν πίσω τους κρίσιμα, αναπάντητα ερωτήματα για τα ακριβή αίτια της τραγωδίας. Μιλώντας στην εκπομπή «Τώρα Μαζί» του OPEN, ο ειδικός αεροπορικής ασφάλειας Μανούσος Τραχαλάκης προχωρά σε μια ανάλυση των τεχνικών δεδομένων, των κινδύνων που ενέχουν οι ελιγμοί σε χαμηλό ύψος, αλλά και του οδικού χάρτη που θα ακολουθήσουν οι διερευνητές.

Ο μοιραίος ελιγμός και η έλλειψη «μαύρου κουτιού»

Σύμφωνα με τον κ. Τραχαλάκη, το μόνο δεδομένο που μπορεί αυτή τη στιγμή να ειπωθεί με ασφάλεια είναι ότι υπήρξε ένας ελιγμός σε πολύ χαμηλό ύψος και, στη συνέχεια, μια τροχιά προς το έδαφος, από την οποία δεν υπήρξε επιτυχής ανάκτηση. Ωστόσο, η ανάλυση του οπτικού υλικού από μόνη της δεν επαρκεί για να προσδιοριστεί αν προηγήθηκε τεχνική βλάβη, απώλεια ενέργειας, απώλεια ελέγχου ή ανθρώπινος παράγοντας.

Το έργο των Αρχών δυσχεραίνει το γεγονός ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος δεν διαθέτει σύστημα καταγραφής στοιχείων πτήσης («μαύρο κουτί»). Ως εκ τούτου, οι διερευνητές θα εστιάσουν στην ανακατασκευή της τελευταίας μανούβρας στιγμή προς στιγμή, εξετάζοντας το ύψος, την ταχύτητα, την κλίση και τον ρυθμό καθόδου. Σημαντικός σύμμαχος σε αυτή την προσπάθεια θα είναι το πλήθος των βίντεο από διαφορετικές γωνίες λόγω των παρευρισκόμενων, τα οποία θα επιτρέψουν τη σύνθεση της τροχιάς με μεγάλη ακρίβεια και τον προσδιορισμό της ενεργειακής κατάστασης του αεροσκάφους.

Το τεχνολογικό «δίχτυ ασφαλείας» των σύγχρονων μαχητικών

Ένα από τα κύρια ερωτήματα που προκύπτουν είναι κατά πόσο ένα αυτόματο σύστημα θα μπορούσε να αποτρέψει τη σύγκρουση. Ο κ. Τραχαλάκης επιβεβαιώνει ότι τα σύγχρονα αεροσκάφη τρίτης γενιάς (όπως τα F-16 και F-35) είναι εξοπλισμένα με συστήματα που αντιλαμβάνονται την επικείμενη πρόσκρουση στο έδαφος και παρεμβαίνουν αυτόματα για να διορθώσουν τη στάση του αεροσκάφους και να το επαναφέρουν σε ασφαλές ύψος.

Ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι τα συστήματα αυτά δεν αποτελούν πανάκεια: αν η ταχύτητα ή ο ρυθμός καθόδου είναι υπερβολικά μεγάλοι, ακόμα και τα πιο εξελιγμένα συστήματα ενδέχεται να μην προλάβουν να αποτρέψουν τη σύγκρουση. Όσον αφορά το συγκεκριμένο αεροσκάφος (τα πρώτα εκ των οποίων παραλήφθηκαν μετά το 1974), παρά την παλαιότητά τους, έχουν υποστεί αναβαθμίσεις που τους επιτρέπουν να πετούν με ασφάλεια, αν και δεν διαθέτουν αυτά τα αυτόματα συστήματα αποτροπής πρόσκρουσης.

Το ρίσκο των αεροπορικών επιδείξεων σε χαμηλό ύψος

Οι αεροπορικές επιδείξεις (Airshows) ενέχουν εκ φύσεως εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο. Όπως εξηγεί ο εμπειρογνώμονας, ένα αεροσκάφος είναι μια πολεμική μηχανή σχεδιασμένη να επιχειρεί σε μεγάλα ύψη για αναχαιτίσεις ή άλλες αποστολές. Η μετατροπή αυτής της λειτουργίας σε πτήσεις σε πολύ χαμηλό ύψος, κοντά στο έδαφος και σε κόσμο, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.

Για τον λόγο αυτό, υπάρχουν αυστηροί κανόνες: απαιτείται η υποβολή και έγκριση λεπτομερούς σχεδίου πτήσης για κάθε φάση της επίδειξης από την αρμόδια αρχή. Ο κ. Τραχαλάκης αναφέρθηκε επίσης σε παλαιότερο ατύχημα στο Αλμπαθέτε της Ισπανίας με ελληνικό F-16 κατά τη διάρκεια νατοϊκής άσκησης, επισημαίνοντας ότι η πίεση του χρόνου και η ανάγκη για γρήγορες αντιδράσεις αποτελούν συχνά επιβαρυντικούς παράγοντες σε τέτοια συμβάντα.

Το κρίσιμο ερώτημα: Απώλεια ελέγχου ή έξοδος από τον «φάκελο πτήσης»;

Το γεγονός ότι το αεροσκάφος προσέκρουσε σε πυλώνα υψηλής τάσης κατά τη χαμηλή του πτήση αποτελεί κομβικό σημείο. Το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι διπλό:

Έχασε το αεροσκάφος την ικανότητα ελέγχου στα τελευταία δευτερόλεπτα; Ή παρέμεινε ελέγξιμο, αλλά βγήκε εκτός του διαθέσιμου «φακέλου πτήσεως» (flight envelope);

Η απάντηση σε αυτό θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την κατεύθυνση της επίσημης διερεύνησης.

Πώς έγινε η τραγωδία

Όπως φάνηκε από την πρώτη στιγμή και από την εικόνα που κατέγραψε το ethnos.gr στο σημείο μηδέν της τραγωδίας, το αεροσκάφος φαίνεται να προσέκρουσε αρχικά σε στύλο υψηλής τάσης, παρασύροντας την κολόνα, καλώδια του δικτύου ηλεκτροδότησης και πεύκα.

Ακολούθησε η διάλυση του αεροσκάφους, με τμήματα και εξαρτήματά του να εκτοξεύονται και να διασκορπίζονται σε μεγάλη έκταση.

Μεγάλο μέρος της ατράκτου, καθώς και οι σοροί των δύο πιλότων, εντοπίστηκαν μέσα σε ελαιώνα. Ο ένας κινητήρας κατέληξε σε φωτοβολταϊκό πάρκο, ενώ ο δεύτερος έπεσε μέσα στο εργοστάσιο το οποίο παράγει και συντηρεί γεωργικά μηχανήματα.

Από την πτώση του κινητήρα το εργοστάσιο τυλίχθηκε στις φλόγες και, μέχρι τις πρώτες βραδινές ώρες, η φωτιά συνέχιζε να καίει, έχοντας προκαλέσει σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή στις εγκαταστάσεις.

Την ίδια ώρα, η μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε από τη συντριβή και τη διασπορά των τμημάτων του αεροσκάφους έχει πλέον περιοριστεί σε λιγοστές εστίες μέσα σε χαράδρες. Το κύριο μέτωπο έχει αντιμετωπιστεί και δεν υπάρχει ενεργό μέτωπο πυρκαγιάς.

Το δυστύχημα, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, σημειώθηκε μετά από αεροπορικό ελιγμό στο πλαίσιο προετοιμασίας για το αυριανό σόου που είχε προγραμματιστεί στο αεροδρόμιο της Τανάγρας.

Η τραγωδία αναμένεται να ανοίξει εκ νέου και τη συζήτηση σχετικά με τις συνθήκες ασφαλείας κατά την εκτέλεση αντίστοιχων ασκήσεων και επιδείξεων κοντά σε κατοικημένες περιοχές, ένα ζήτημα που κατά καιρούς έχουν θέσει κάτοικοι του Σχηματαρίου, των Οινοφύτων και άλλων περιοχών γύρω από το αεροδρόμιο της Τανάγρας.