Φόβοι για «Μαρικάρμεν στην Ελλάδα»: Χιλιάδες συνταξιούχοι δεν αντέχουν το κόστος κατοικίας - Τι δείχνουν τα στοιχεία

Ιδιοκτήτες στα χαρτιά αλλά υπερχρεωμένοι στην πράξη είναι χιλιάδες συνταξιούχοι στην Ελλάδα που δεν αντέχουν τα έξοδα για την κατοικία τους, με ορατό κίνδυνο να υπάρξει περίπτωση Μαρικάρμεν στη χώρα μας.

Σύμφωνα με έρευνα από τον Πανελλήνιο Σύλλογο Υπαλλήλων ΟΑΕΔ (νυν ΔΥΠΑ) ΠΑΝΣΥΠΟ, από τον συνδυασμό των επίσημων στοιχείων της Eurostat προκύπτει ότι περίπου έξι στους 10 πολίτες που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην Ελλάδα κατοικούν σε ιδιόκτητη κύρια κατοικία χωρίς εκκρεμές στεγαστικό δάνειο.

Παράλληλα, προσεγγιστικός υπολογισμός τοποθετεί τη συμμετοχή των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω κοντά στο 29% του συνόλου των στεγαστικά υπερεπιβαρυμένων. Ο συνολικός δείκτης μειώθηκε το 2025, όμως στους 65+ αυξήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά.

Σύμφωνα με τον ΠΑΝΣΥΠΟ, η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ιδιοκατοίκηση δεν ισοδυναμεί κατ’ ανάγκη με στεγαστική και οικονομική ασφάλεια: για σημαντικό τμήμα του πληθυσμού το πρόβλημα δεν είναι η απόκτηση κατοικίας, αλλά το κόστος διατήρησής της.

Οι ηλικιωμένοι επιβαρύνονται περισσότερο

Το 2025 ο συνολικός δείκτης στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης στην Ελλάδα μειώθηκε από 28,9% σε 26,4%. Στον πληθυσμό ηλικίας 65 ετών και άνω, όμως, αυξήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά: 19,3% το 2021, 24,9% το 2022, 27,2% το 2023, 30,4% το 2024 και 31,8% το 2025. Ο αντίστοιχος μέσος όρος της ΕΕ-27 για το 2025 είναι 8,5%. Η απόκλιση αυτή είναι κρίσιμη: ενώ ο γενικός δείκτης βελτιώνεται, η επιβάρυνση των ηλικιωμένων συνεχίζει να επιδεινώνεται.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η εικόνα στα μονοπρόσωπα νοικοκυριά ηλικιωμένων. Στα άτομα 65+ που ζουν μόνα, η στεγαστική υπερεπιβάρυνση φθάνει το 62,1% - σχεδόν δύο στους τρεις - έναντι 17,5% στην ΕΕ-27. Στα ζευγάρια με τουλάχιστον έναν ενήλικα 65+ ο δείκτης διαμορφώνεται σε 23,3%, έναντι 5,1% στην ΕΕ-27.

Η διπλή πίεση στους ηλικιωμένους

Σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), δηλαδή σε συγκρίσιμη μονάδα που διορθώνει τις διαφορές επιπέδου τιμών μεταξύ χωρών, το μέσο μηνιαίο συνολικό κόστος στέγασης των νοικοκυριών ιδιοκτητών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 674,8 PPS, έναντι 499,2 PPS στην ΕΕ-27. Η διαφορά είναι περίπου 35%. Την ίδια στιγμή, το διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα των ατόμων 65+ στην Ελλάδα είναι 12.388 PPS, έναντι 20.886 PPS στην ΕΕ-27: δηλαδή περίπου το 59% του ευρωπαϊκού επιπέδου.

Η απόκλιση διευρύνεται διαχρονικά. Από το 2019 έως το 2025, το κόστος στέγασης του ηλικιωμένου που ζει μόνος σε ιδιόκτητη κατοικία αυξήθηκε κατά περίπου 38%, από 293,1 σε 405,8 PPS τον μήνα. Στο ίδιο διάστημα, το διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα των 65+ αυξήθηκε κατά περίπου 27%, από 9.723 σε 12.388 PPS. Το συνολικό διάμεσο ισοδύναμο εισόδημα του πληθυσμού αυξήθηκε κατά περίπου 39%, από 9.765 σε 13.612 PPS. Έτσι, για τους 65+, το κόστος κατοικίας αυξήθηκε περίπου 11 ποσοστιαίες μονάδες ταχύτερα από το εισόδημά τους.

Ο λογαριασμός που δεν πληρώνεται

Ο ιδιοκτήτης χωρίς στεγαστικό δάνειο για την κύρια κατοικία δεν καταβάλλει ενοίκιο ή δόση στεγαστικού για αυτήν, εξακολουθεί όμως να επιβαρύνεται με ενέργεια, νερό, κοινόχρηστα, συντήρηση, επισκευές, σχετικούς φόρους και λοιπά λειτουργικά έξοδα κατοικίας. Αυτό αποτυπώνει και η μεθοδολογία της Eurostat για το συνολικό κόστος στέγασης.

Στα άτομα 65+ που ζουν μόνα, το 43,7% βρίσκεται σε καθυστέρηση πληρωμής λογαριασμών κοινής ωφέλειας, έναντι 4,8% στην ΕΕ-27 - ποσοστό περίπου εννέα φορές υψηλότερο. Παράλληλα, περισσότεροι από έναν στους τέσσερις (27,1%) δηλώνουν αδυναμία να διατηρήσουν την κατοικία τους επαρκώς θερμή, έναντι 11,4% στην ΕΕ-27.

Η στεγαστική πολιτική και το κενό για τους υπερεπιβαρυμένους ιδιοκτήτες

«Ο βασικός κορμός των νέων στεγαστικών παρεμβάσεων επικεντρώνεται κυρίως στην πρόσβαση σε ιδιοκτησία, στην ενοικίαση και στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών χωρίς όμως να εξασφαλίζεται η προσιτή στέγαση. Υπάρχουν παράλληλα ενεργειακά και προγράμματα ανακαίνισης που μπορούν να αφορούν ιδιοκτήτες, δεν προκύπτει όμως αντίστοιχος μόνιμος μηχανισμός στεγαστικής πολιτικής που να αντιμετωπίζει ειδικά τη στεγαστική υπερεπιβάρυνση των χαμηλού εισοδήματος ιδιοκτητών με εξοφλημένη κύρια κατοικία.

Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η συγκεκριμένη κατηγορία δεν είναι περιθωριακή: από τον συνδυασμό των επίσημων δεικτών προκύπτει ότι σε αυτήν αντιστοιχεί περίπου το 60% των ατόμων που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην Ελλάδα» τονίζει ο ΠΑΝΣΥΠΟ και ζητά:

• Από την κυβέρνηση να απαντήσει ποιο μόνιμο μέτρο στεγαστικής πολιτικής απευθύνεται ειδικά στους υπερεπιβαρυμένους ιδιοκτήτες χωρίς στεγαστικό δάνειο κύριας κατοικίας - την κατηγορία στην οποία, σύμφωνα με τον συνδυασμό των στοιχείων της Eurostat, αντιστοιχεί περίπου το 60% των ατόμων που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση.
• Από την ΕΛΣΤΑΤ να δημοσιεύει το κόστος στέγασης των ιδιοκτητών ανά συνιστώσα (ενέργεια, κοινόχρηστα, συντήρηση, φόροι) και τη στεγαστική υπερεπιβάρυνση με ταυτόχρονη διασταύρωση ηλικίας και καθεστώτος κατοχής.
• Τη δημιουργία μόνιμου και στοχευμένου μηχανισμού στήριξης του λειτουργικού κόστους κατοικίας για ηλικιωμένους και χαμηλοσυνταξιούχους ιδιοκτήτες, με κριτήριο την πραγματική στεγαστική επιβάρυνση και όχι μόνο έκτακτες ή αποσπασματικές παρεμβάσεις.