Τι συμβαίνει με την υπογειοποίηση στα Σεπόλια: Η φημολογία για... μισό έργο και ο λογαριασμός που ανεβαίνει

Στα όριά τους έχουν φτάσει οι κάτοικοι των Σεπολίων, που βλέπουν τη γειτονιά τους να παραμένει εγκλωβισμένη σε εργοτάξια, κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και αλλεπάλληλες καθυστερήσεις ενός έργου που επρόκειτο να αναβαθμίσει μία από τις πιο κεντρικές και πυκνοκατοικημένες γειτονιές της Αθήνας, αλλά δεν λέει να τελειώσει.

Πρόκειται για την υπογειοποίηση των σιδηροδρομικών γραμμών, του έργου που συμβασιοποιήθηκε το μακρινό 2018, έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί από τον Μάρτιο του 2023, αλλά έχει πλέον επίσημο ορίζοντα περαίωσης το 2028, δηλαδή δεκα χρόνια μετά την υπογραφή της σύμβασης κι αυτό εφόσον δεν σημειωθούν νέες καθυστερήσεις. Παράλληλα, το κόστος του, το οποίο ξεκίνησε από τα 66 εκατομμύρια ευρώ, έχει ήδη ξεπεράσει τα 100 και όλα δείχνουν ότι ο λογαριασμός θα ανέβει κι άλλο με την ολοκλήρωση της διαιτησίας που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ ΟΣΕ και αναδόχου. Την ίδια στιγμή εξαιτίας και των πολυετών καθυστερήσεων, έχει ξεκινήσει φημολογία που θέλει το έργο να περιορίζεται στο ...μισό και να αφορά διπλό αντί για τετραπλό σιδηροδρομικό διάδρομο, με άλλα λόγια έναν κλάδο.

Οι κάτοικοι ζητούν πλέον από τον δήμο Αθηναίων ηχηρή παρέμβαση, αντίστοιχη με τη στάση που κρατά η δημοτική αρχή στο ζήτημα των σοβαρών βλαβών των πολυκατοικιών στην Κυψέλη, ενώ και ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας προειδοποίησε στο τελευταίο δημοτικό συμβούλιο με προσφυγές εάν τα έργα δεν προχωρήσουν, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα.

Αφορμή στάθηκε το αίτημα του ΟΣΕ για παράταση στην ...παράταση των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων στην οδό Σιώκου, ενός υποέργου των υδραυλικών έργων, το οποίο έπρεπε να προχωρήσει καθώς στο σημείο εντοπίστηκαν δύο αγωγοί της ΕΥΔΑΠ που ήταν ...αχαρτογράφητοι. Ο δήμος ενέκρινε δίμηνη παράταση, αντί για τετράμηνη που είχε αρχικά ζητηθεί, με τη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο να αναδεικνύει την απόσταση που χωρίζει τις δεσμεύσεις για την ολοκλήρωση των επιμέρους εργασιών και την καθημερινότητα των κατοίκων.

Κληθείς στη συνεδρίαση, ο εκπρόσωπος του ΟΣΕ, Σπύρος Θωμόπουλος, ανέφερε ότι οι εργασίες στην οδό Σιώκου μπορούν να ολοκληρωθούν έως το τέλος Νοεμβρίου 2026, ενώ τόσο αυτός όσο και ο εκπρόσωπος της αναδόχου εταιρείας, Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος απέδωσαν τις καθυστερήσεις στον ...καιρό. Ο κ. Θωμόπουλος μίλησε για δύο άγνωστους κεραμικούς αγωγούς που εντοπίστηκαν στο σημείο, αλλά και για τις έντονες βροχοπτώσεις στα τέλη Ιουλίου, οι οποίες ανάγκασαν τα συνεργεία να απομακρύνουν επανειλημμένα τα μηχανήματα, να αντλούν νερά και να περιμένουν μέχρι να καταστεί δυνατή η επανέναρξη των εργασιών. Προκάλεσε μάλιστα την αντίδραση του δημάρχου όταν σε μία αποστροφή του λόγου του μίλησε για «μικρή καθυστέρηση».

Από την πλευρά του ο κ. Αναγνωστόπουλος εξήγησε ότι η αρχική μελέτη του 2018 δεν έγινε αποδεκτή από την ΕΥΔΑΠ και χρειάστηκε να αναθεωρηθεί πλήρως. Προσέθεσε ότι οι εργασίες στην οδό Σιώκου πραγματοποιούνται στην περιοχή δικτύου της ΕΥΔΑΠ και επανέλαβε ότι κάθε φορά που έβρεχε έπρεπε να απομακρύνονται τα συνεργεία: «Όπως όλοι γνωρίζουμε, κανένας ανάδοχος δεν είναι πάνω, από το Θεό. Κανείς δεν ξέρει με τις καιρικές συνθήκες έχει να κάνει», είπε χαρακτηριστικά για να προσθέσει ότι η εταιρεία καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια, «από κάτω το έργο δουλεύεται και υπάρχουν τα εμπόδια της οδού Σιώκου και στη συνέχεια και στην οδό Αγίου Μελετίου».

Οι εξηγήσεις αυτές κάθε άλλο παρά καθησύχασαν τους κατοίκους. Ο Αντώνης Μητροπίας, μέλος της Επιτροπής Κατοίκων για την υπογειοποίηση, περιέγραψε τις σοβαρές επιπτώσεις των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων μιλώντας για βαρέα οχήματα που εισέρχονται σε στενούς δρόμους πλάτους μόλις τριών μέτρων, φτάνουν σε αδιέξοδα και αναγκάζονται να κάνουν όπισθεν, με αποτέλεσμα να μπλοκάρουν και τα υπόλοιπα οχήματα, καθώς επίσης και για την αδυναμία προσέγγισης της περιοχής από πυροσβεστικά οχήματα και ασθενοφόρα. Την ίδια ώρα, οι συνήθεις διαδρομές από τη γειτονιά προς άλλες περιοχές έχουν διακοπεί ή δυσκολέψει σημαντικά.

Ο ίδιος άσκησε κριτική στη διαδικασία έγκρισης των παρατάσεων, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει επαρκής έλεγχος της πορείας του έργου. Έθεσε, επίσης, ερωτήματα για τη συνεχή αύξηση του κόστους, από τον αρχικό προϋπολογισμό των περίπου 66 εκατ. ευρώ προς τα 100 εκατ. ευρώ, ενώ επικαλέστηκε και αξιώσεις του αναδόχου για πρόσθετες αποζημιώσεις ύψους 40 εκ. «Πρόκειται για ένα υποέργο του υποέργου των υδραυλικών έργων, στο οποίο υπάρχει η τεχνική του περιγραφή στην αρχική σύμβαση του 2018. Δηλαδή από το 2018 μέχρι το 2026 η κατασκευάστρια εταιρεία δεν είχε εντοπίσει κάποια διαφοροποίηση στο δίκτυο των ομβρίων, δεν είχε κάνει μελέτη και τώρα δουλεύει με έναν τρόπο, ο οποίος τον παρατηρούν όλοι οι κάτοικοι και τον αναφέρουν, ότι είναι πολύ υποτονικός», είπε εκτιμώντας ότι «οι καθυστερήσεις αυτές είναι σκόπιμες» προκειμένου να «φουσκώσει» περαιτέρω ο λογαριασμός.

Δούκας: Αυτή είναι η τελευταία παράταση

Ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, αναγνώρισε ότι οι κάτοικοι έχουν δίκιο να διαμαρτύρονται, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «απαράδεκτη». Ξεκαθάρισε ότι αυτή είναι η τελευταία παράταση που χορηγεί ο δήμος για μια παρέμβαση που θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί από τις 30 Ιουνίου, αλλά το χρονοδιάγραμμα «τραβήχτηκε» τελικά μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου για να φτάσει τώρα στις 30 Νοεμβρίου.

Για τον λόγο αυτό ζήτησε από την πλευρά των εμπλεκομένων σαφή δέσμευση για την ολοκλήρωση των εργασιών, καθώς σε διαφορετική περίπτωση, όπως ανέφερε, «θα προσφύγουμε εμείς». Σημείωσε μάλιστα ότι και σε δική του επίσκεψη στην περιοχή διαπίστωσε ότι τα έργα μπορεί να συνεχίζονται, αλλά με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.

«Γεφύρι της Άρτας» το έργο

Η περίπτωση των Σεπολίων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα δημόσιου έργου που ξεκίνησε με μεγάλες προσδοκίες, αλλά βρέθηκε από νωρίς αντιμέτωπο με διαδοχικά εμπόδια. Τρεις συμβάσεις έως σήμερα, πέντε χρόνια καθυστέρηση στην ημερομηνία παράδοσης και εκτόξευση του προϋπολογισμού, την ώρα που μια γειτονιά παραμένει επί χρόνια κομμένη στα δύο με τους κατοίκους της να ζουν με ένα ανοιχτό εργοτάξιο έξω από τα σπίτια τους.

Η αρχική σύμβαση υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2018 με την κοινοπραξία Intrakat - Σιδηροδρομικά Έργα ΑΤΕ, με αρχικό προϋπολογισμό 66,58 εκατ. ευρώ και έκπτωση 45,71%. Η προβλεπόμενη διάρκεια ήταν 52 μήνες, με αρχικό ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Μάρτιο του 2023. Στην πορεία, όμως, η προθεσμία μετακινήθηκε επανειλημμένα, ενώ μέχρι το 2022 είχε υλοποιηθεί μόλις το 14% του έργου.

Σήμερα, η επίσημη ημερομηνία ολοκλήρωσης είναι η 6η Φεβρουαρίου 2028. Αν τηρηθεί, θα έχει περάσει σχεδόν μία δεκαετία από την υπογραφή της σύμβασης για ένα έργο που είχε σχεδιαστεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από τεσσεράμισι χρόνια. Υπενθυμίζεται ότι η υπογειοποίηση αφορά την κατασκευή δίδυμης σιδηροδρομικής σήραγγας από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Αθηνών, στην περιοχή του Σταθμού Λαρίσης, έως τις Τρεις Γέφυρες. Το έργο περιλαμβάνει την υπογειοποίηση περίπου 1,91 χιλιομέτρων γραμμής, στο πλαίσιο ενός υπόγειου τμήματος που εκτιμάται συνολικά σε 2,36 χιλιόμετρα, και τη δημιουργία τετραπλού σιδηροδρομικού διαδρόμου. Ο ένας κλάδος θα εξυπηρετεί τα υπεραστικά τρένα και ο άλλος τον Προαστιακό.

Στόχος ήταν η ολοκλήρωση της σήραγγας να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα της περιοχής, καθώς η απομάκρυνση των επίγειων γραμμών θα επέτρεπε την επανασύνδεση του αστικού ιστού προωθώντας την ασφαλή διέλευση πεζών και οχημάτων δεδομένου ότι το έργο θα καταργούσε και τις ισόπεδες διαβάσεις στην περιοχή. 

Η υπογειοποίηση είχε ζητηθεί εδώ και δεκαετίες, μετά και από απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, (ΣτΕ), ωστόσο οι καθυστερήσεις άρχισαν σχεδόν από την πρώτη ημέρα. Η ελλιπής ή λανθασμένη χαρτογράφηση των υπόγειων δικτύων ύδρευσης και ηλεκτρισμού προκάλεσε πολύμηνη εμπλοκή, ενώ ο ΟΣΕ καθυστέρησε να παραδώσει τη γραμμή καθόδου στον ανάδοχο λόγω συμβατικών υποχρεώσεων προς τις σιδηροδρομικές εταιρείες. Η παράδοση έγινε τελικά τον Αύγουστο του 2019. Ακολούθησε διαφωνία περίπου οκτώ μηνών με την τότε ΕΡΓΟΣΕ σχετικά με τη μέθοδο αποξήλωσης της γραμμής.

Στη συνέχεια, η ανάγκη αναθεώρησης της περιβαλλοντικής αδειοδότησης δημιούργησε νέα προβλήματα. Η αρχική άδεια είχε λήξει στα τέλη του 2018 και, με την αναθεώρησή της το 2020, ενσωματώθηκαν αυστηρότερα όρια θορύβου και δονήσεων, σύμφωνα με τις νεότερες ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Η διάνοιξη της σήραγγας δίπλα στη σήραγγα του μετρό και πάνω από τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό της ΕΥΔΑΠ δημιούργησε πρόσθετες τεχνικές δυσκολίες, οι οποίες δεν είχαν αποτυπωθεί επαρκώς στον αρχικό σχεδιασμό.

Για να καλυφθούν οι πρόσθετες εργασίες, υπεγραφησαν δύο συμπληρωματικές συμβάσεις: η πρώτη, στα τέλη του 2021, ύψους περίπου 23,86 εκατ. ευρώ χωρίς αναθεώρηση και ΦΠΑ, και η δεύτερη, ύψους περίπου 9 εκατ. ευρώ, για πρόσθετες εργασίες που συνδέονται με τον αγωγό της ΕΥΔΑΠ. Συνολικά, οι συμπληρωματικές συμβάσεις αύξησαν το συμβατικό αντικείμενο κατά 32,86 εκατ. ευρώ. Έτσι, από τα αρχικά 66,58 εκατ. ευρώ, το κόστος προσεγγίζει πλέον τα 100 εκατ. ευρώ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν λυθεί όλες οι οικονομικές εκκρεμότητες. Θα πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι το έργο έχει «πιάσει ταβάνι» στον προϋπολογισμό του, καθώς βάσει της νομοθεσίας έχει φτάσει την επιτρεπόμενη αύξησή του κατά 50%, γεγονός που αποκλείει την υπογραφή άλλης τροποποιητικής σύμβασης.

Στα προβλήματα προστέθηκαν οι αρχαιολογικές εργασίες, οι χρονοβόρες διαδικασίες για την πρόσληψη του αναγκαίου προσωπικού, οι επιπτώσεις της πανδημίας και η δυσκολία συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Το κρίσιμο στοίχημα της πρώτης σήραγγας

Η πρόοδος του έργου παραμένει αντικείμενο διαφορετικών εκτιμήσεων, ανάλογα με το τμήμα που υπολογίζεται. Σύμφωνα με πηγές κοντά στην υπόθεση, η συνολική υλοποίηση βρίσκεται περίπου στο 35%, ενώ, αν ο υπολογισμός περιοριστεί στον έναν από τους δύο κλάδους, το ποσοστό ανεβαίνει περίπου στο 70% και για το σύνολο του έργου δεδομένου ότι το ένα τοιχίο θα είναι κοινό. Σε κάθε περίπτωση, ο πρώτος κλάδος δεν έχει ακόμη παραδοθεί με την ολοκλήρωσή του να τοποθετείται πλέον στους πρώτους μήνες του 2027, χωρίς φυσικά να είναι βέβαιο αν και αυτό το ορόσημο θα τηρηθεί.

Παράλληλα, παραμένει ανοιχτή η οικονομική διαφορά του ΟΣΕ με τον ανάδοχο, η οποία αφορά περίπου 8,5 εκατ. ευρώ και έχει οδηγηθεί στη διαδικασία της διαιτησίας. Οι σχετικές αξιώσεις δεν έχουν ακόμη κλείσει, ενώ στο παρελθόν έχουν διατυπωθεί εκτιμήσεις ότι το κόστος για την ολοκλήρωση του έργου θα μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω.