Το να κοιτάς κατάματα την Ιστορία, σημαίνει να κοιτάς κατάματα την ευθύνη

Τα φοβερά ντοκουμέντα που βλέπουμε μπροστά μας από το βράδυ του Σαββάτου, ορίζουν ένα ξεκάθαρο καθήκον.

Είναι οι φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Ως αντίποινα για την εκτέλεση από τον ΕΛΑΣ στους Μολάους ενός Γερμανού στρατηγού και τριών οπλιτών του.

Αφότου «Έλληνες εθελοντές», όπως έλεγε το επίσημο γερμανικό ανακοινωθέν, σκότωσαν «εθελοντικώς» άλλους 100 κομμουνιστές. Επιπλέον, οι Ναζί είχαν ανακοινώσει πως θα σκότωναν και όποιον άνδρα έβρισκαν τυχαία στο δρόμο τους, στη διαδρομή που θα έκαναν από τους Μολάους ως τη Σπάρτη. Για να μας θυμίζουν για πάντα ότι αυτό που ξεχωρίζει τον φασισμό από όλες τις άλλες ιδεολογίες και όλα τα άλλα καθεστώτα είναι όχι το πόσο πολλούς σκοτώνει, αλλά ο τρόπος και ο λόγος που τους σκοτώνει. Ακόμα και στην τύχη, επειδή δεν αναγνωρίζει για ανθρώπους όποιους δεν τον ενστερνίζονται.

Οι 200 της Καισαριανής στην πλειονότητα τους ήταν άνθρωποι που είχαν βρεθεί στις φυλακές πριν από την έλευση των Ναζί στην Αθήνα, ήδη από την εποχή του καθεστώτος Μεταξά. Κάποιοι, ακόμη και από την εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου, με το διαβόητο Ιδιώνυμο. Το 1940 είχαν ζητήσει να σταλθούν να πολεμήσουν στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Η βασιλική δικτατορία Μεταξά τους το αρνήθηκε και τους κράτησε στις φυλακές.

Όταν ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ και τα στελέχη του καθεστώτος του έφευγε από την Αθήνα, λίγο πριν η πόλη καταληφθεί από τους Γερμανούς, θα μπορούσαν να αφήσουν ελεύθερους αυτούς τους πολιτικούς κρατούμενους. Επέλεξαν να τους παραδώσουν στους Ναζί. Προφανώς, ένιωσαν πως με τους Έλληνες κομμουνιστές τους χώριζαν περισσότερα από όσα με τους Ναζί. Και όχι μόνο αυτοί. Και ένα μέρος της ελληνικής κοινωνίας, ειδικά της αστικής τάξης του Κολωνακίου, χαιρόταν για την εκτέλεση των 200, όπως τα περιγράφει η Λητώ Κατακουζηνού, στο βιβλίο της Άγγελος Κατακουζηνός, ο Βαλής μου,

Οι φωτογραφίες, αυτά τα ιστορικά τεκμήρια έχουμε, λοιπόν, το καθήκον να αποκτηθούν από την ελληνική πολιτεία. Οι αρμόδιοι θεσμοί της -το υπουργείο Πολιτισμού, το υπουργείο Παιδείας και ο Δήμος Αθηναίων- πρέπει να διασφαλίσουν πως αυτές οι φωτογραφίες θα έρθουν στην Ελλάδα. Και πως θα αποτελέσουν τον πρώτο πυρήνα γύρω από τον οποίο θα δημιουργηθεί, επιτέλους, στην Αθήνα, το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Έναν σκοπό για τον οποίο αγωνίστηκε για χρόνια ο Μανώλης Γλέζος.

Όπως φαίνεται, εδώ και καιρό σχεδιάζεται να δημιουργηθεί στο κτήμα του Τατοΐου, στα πρώην βασιλικά ανάκτορα, ένα μουσείο της ελληνικής βασιλείας. Αν αυτά τα σχέδια ευοδωθούν, θα έχουμε ένα εθνικό μουσείο για αυτούς που παρέδωσαν τους 200 της Καισαριανής στους Ναζί και όχι για τους ίδιους τους 200, όχι για όσους εκτελέστηκαν, όχι για όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας και του κόσμου από τον φασισμό.

Υπάρχει η απόφαση της ελληνικής βουλής από το 1982, με εισηγητή τον Γιώργο Γεννηματά, με ψήφους ΠΑΣΟΚ και Αριστεράς (ΚΚΕ) για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Όλων των οργανώσεων. Του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, του ΕΔΕΣ, της ΕΚΑ, της ΠΕΑΝ και άλλων. Υπάρχει η κίνηση του αρχηγού της ΝΔ και πρωθυπουργού τότε, Κώστα Καραμανλή, που το 2007 επισκέφτηκε τον Άη Στράτη και ίδρυσε εκεί το Μουσείο Δημοκρατίας. Σε έναν τόπο όπου εξορίστηκαν και βασανίστηκαν αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, λόγω του Εμφυλίου που ακολούθησε. Και με τις δηλώσεις που έκανε τίμησε τους αγωνιστές αυτούς. Όπως και η επίσκεψη νωρίτερα του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλου στον ίδιο χώρο.

Υπάρχει, λοιπόν, η βάση μιας εθνικής πολιτικής συμφωνίας πάνω στην οποία μπορεί να δημιουργηθεί αυτό το μουσείο. Και να γίνει τόπος επίσκεψης σχολείων. Αλλά και των ξένων επισκεπτών της Αθήνας. Χώρος που θα διατρανώνει πως η ιστορία του ελληνικού λαού είναι κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας των αγώνων των λαών ενάντια στο φασισμό, των αγώνων για την ελευθερία, για τη δημοκρατία. Αυτή η αλήθεια έμενε για πολλά χρόνια αδύναμη στον δημόσιο λόγο. Και άφησε έτσι τον χώρο για να μεγαλώσει το τέρας του φασισμού με την Χρυσή Αυγή. Γιατί ο φασισμός τρέφεται από την έλλειψη της μνήμης.

Η τελευταία εκτέλεση που έγινε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής δεν ήταν στην Κατοχή. Ήταν το 1949, στον Εμφύλιο. Η ιστορία της ελληνικής κοινωνίας έχει μέσα της διχόνοια, μίσος και αίμα. Για να μείνουν αυτά εκεί, στο παρελθόν, πρέπει να τα κοιτάξουμε κατάματα. Να αναμετρηθούμε συλλογικά μαζί τους, μέσα από τους θεσμούς της ελληνικής πολιτείας, πρώτα από όλα το σχολείο. Να τα τιθασεύσουμε. Όχι να τα κρύβουμε κάτω από το χαλί. Γιατί στο τέλος, ό,τι έχουμε κρύψει εκεί θα υψωθεί μπροστά μας και θα μας κοιτάξει στα μάτια. Και η ματιά της Ιστορίας όταν την αγνοούμε είναι πάντα σκληρή.