Καισαριανή: Ανατριχίλα από τα φωτογραφικά ντοκουμέντα με τους 200 εκτελεσθέντες - «Η πολιτεία να παρέμβει»

Συγκίνηση έχουν προκαλέσει οι φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας με την εκτέλεση 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944. Η αυθεντικότητα του υλικού που αναρτήθηκε σε δημοπρασία στο ebay δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής, με τα κόμματα να ζητούν την παρέμβαση της πολιτείας ώστε οι φωτογραφίες να έρθουν στην Ελλάδα και να εξεταστούν.

Οι φωτογραφίες φέρονται να προέρχονται από προσωπικό άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, ο οποίος υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon με έδρα τη Μαλακάσα. Το υλικό εντοπίστηκε σε διαδικτυακή δημοπρασία στο eBay, από Βέλγο πωλητή, ο οποίος εξειδικεύεται σε τέτοιες πωλήσεις, καθώς έχει βγάλει στο «σφυρί» χιλιάδες φωτογραφικά αρχεία.

Μάλιστα, οι φωτογραφίες από την εκτέλεση στην Καισαριανή, μετά τον σάλο που προκλήθηκε, έχουν φτάνει να κοστολογούνται σε αρκετές χιλιάδες ευρώ. Η φωτογραφία με τους κομμουνιστές που βαδίζουν προς την εκτέλεση έφτασε το βράδυ της Κυριακής τα 2.010 ευρώ, με την αντιπολίτευση να ζητά από την κυβέρνηση να παρέμβει ώστε να σταματήσει ο πλειστηριασμός της ελληνικής ιστορίας.

Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα

Πώς μπορούν να κατέβουν από το ebay

Ο δικηγόρος Βασίλης Σωτηρόπουλος με ανάρτησή του στο Facebook παραθέτει τα βήματα νομικής δράσης της Ελλάδας ώστε να σταματήσει ο πλειστηριασμός.

1) Η άμεση καταγραφή του περιστατικού

Η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΠΟ (δηλαδή η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών ή/και η αρμόδια Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς) μπορει να δημιουργήσει ένα πλήρες αποδεικτικό αρχείο, καταγράφοντας τα διαθέσιμα δεδομένα: URL, item number, screenshots όλων των εικόνων/περιγραφών, στοιχεία πωλητή (ό,τι εμφανίζεται δημόσια), τιμή/χρονοδιάγραμμα δημοπρασίας, όρους αποστολής, χώρα αντικειμένου. Αυτό είναι κρίσιμο για να στηριχθεί μετά αίτημα αναστολής/ασφαλιστικών και τυχόν αγωγή επιστροφής.

2) Το αίτημα της Ελληνικής Δημοκρατίας στο eBay για αναστολή της δημοπρασίας

Το ΥΠΠΟ (ως δημόσια αρχή) μπορεί να υποβάλει άμεσα αίτημα κατάργησης/αναστολής του listing μέσω των καναλιών αναφοράς του eBay, τεκμηριώνοντας ότι το αντικείμενο «δείχνει/περιέχει πραγματική εκτέλεση» ή/και «προσπαθεί να αποκομίσει κέρδος από ανθρώπινη τραγωδία». Το eBay ρητά δεν επιτρέπει listings που «show… real acts of… execution…» κ.λπ. και απαγορεύει listings που επιχειρούν να κερδίσουν από ανθρώπινη τραγωδία/οδύνη. Αυτό συχνά είναι το ταχύτερο πρακτικό “stop” και δεν προϋποθέτει την κίνηση δικαστικής διαδικασίας.

Χωρίς να υποκαθιστά τη νομική ή διπλωματική οδό, μια επίσημη ανακοίνωση/επιστολή του ΥΠΠΟ προς eBay, με νομική τεκμηρίωση και αίτημα “hold pending investigation”, συχνά οδηγεί σε ταχύτερη απόσυρση listing, ιδίως όταν ερείδεται και σε ευθεία παραβίαση της πολιτικής του eBay για πραγματικές εκτελέσεις.

3) Ο χαρακτηρισμός των τεκμηρίων με διοικητική πράξη

Το ΥΠΠΟ πρέπει να ενεργοποιήσει τη διαδικασία του ν. 3028/2002 για να τεκμηριώσει ότι οι φωτογραφίες είναι «πολιτιστικό αγαθό» και μπορούν να υπαχθούν σε καθεστώς προστασίας ως κινητό μνημείο λόγω ιστορικής σημασίας. Η νομική βάση είναι ο ορισμός των πολιτιστικών αγαθών (άρθρο 2) και ο μηχανισμός χαρακτηρισμού κινητών μνημείων (άρθρο 20). Πρακτικά, θα πρέπει να σχηματιστεί φάκελος και εισήγηση τεκμηρίωσης (ιστορική περιγραφή, συσχέτιση με γεγονός 1/5/1944, βιβλιογραφία/αρχειακές αναφορές, σύγκριση με γνωστά στιγμιότυπα, τεχνική περιγραφή φωτογραφικού υλικού). Αν χρειάζεται, το ΥΠΠΟ ορίζει ειδικούς/εμπειρογνώμονες (φωτογραφικό αρχείο, ιστορικούς, συντηρητές φωτογραφίας) ώστε να υπάρχει “prima facie” βάση αυθεντικότητας/προέλευσης πριν ζητηθεί δικαστική συνδρομή στο Βέλγιο. Η ουσία του ελληνικού επιχειρήματος (και ο λόγος που ο χαρακτηρισμός είναι κρίσιμος) είναι ότι, αφού χαρακτηριστεί ως μνημείο/πολιτιστικό αγαθό προστατευόμενο, το υλικό φορέα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως πράγμα που υπάγεται σε ειδικό καθεστώς προστασίας (και, κατά περίπτωση, “εκτός συναλλαγής/αναπαλλοτρίωτο” κατά την ελληνική έννομη τάξη). Ο ν. 3028/2002 είναι το “εσωτερικό θεμέλιο” αυτής της θέσης.

4) Ενεργοποίηση του ενωσιακού δικαίου και της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων
Η Οδηγία 2014/60/ΕΕ απαιτεί από κάθε κράτος να ορίζει κεντρική αρχή για υποθέσεις επιστροφής και προβλέπει διοικητική συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών. Στην Ελλάδα η προσαρμογή στο πλαίσιο αυτό έγινε με τον ν. 4355/2015. Άρα, το ΥΠΠΟ πρέπει να “ανοίξει υπόθεση” μέσω της αρμόδιας κεντρικής αρχής/σημείου επαφής που χειρίζεται επιστροφές πολιτιστικών αγαθών. Το ΥΠΠΟ δεν πρέπει να περιμένει να κλείσει η δημοπρασία, αλλά ούτε καν να ανταποκριθεί η πλατφόρμα ή ο ιδιοκτήτης: καταθέτει/ζητά στο Βέλγιο αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για να απαγορευθεί η διάθεση/μεταβίβαση και να διατηρηθεί το αντικείμενο μέχρι να κριθεί η υπόθεση. Η λογική των προσωρινών μέτρων ενισχύεται και από το πλαίσιο της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ.

Σε αυτό το στάδιο το ΥΠΠΟ ζητά από τις βελγικές αρχές (ή/και μέσω δικαστηρίου) να υποχρεώσει τον κάτοχο να παρουσιάσει τον υλικό φορέα/αρνητικά/πρωτότυπα, στοιχεία προέλευσης, αποδείξεις κτήσης, ιστορικό μεταβιβάσεων.

5) Άμεσο διακρατικό αίτημα του Υπουργείου Εξωτερικών προς το Βέλγιο

Απαραίτητο είναι το σχετικό διπλωματικό διάβημα για να ζητηθεί από τις βελγικές αρχές: (α) ταυτοποίηση κατόχου/τοποθεσίας, (β) δέσμευση/κατάσχεση ή άλλη προσωρινή διασφάλιση, (γ) παρεμπόδιση εξαγωγής/μετακίνησης. Η Οδηγία προβλέπει συνεργασία και, κρίσιμα, επιτρέπει τη λήψη προσωρινών μέτρων ώστε το αγαθό να μη “διαφύγει” από τη διαδικασία επιστροφής. Στο αίτημα προς Βέλγιο/και στο δικόγραφο, η Ελλάδα στηρίζει ότι: (α) πρόκειται για πολιτιστικό αγαθό ιστορικής σημασίας (UNESCO 1970), (β) το κράτος έχει δικαίωμα να το χαρακτηρίσει αναπαλλοτρίωτο και να επιδιώξει ανάκτηση (άρθρο 13(c)–(d) της UNESCO 1970), και (γ) ως συμβαλλόμενο κράτος μπορεί να ζητήσει από αρμόδια αρχή άλλου συμβαλλομένου κράτους την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού που απομακρύνθηκε παρανόμως (άρθρο 5 UNIDROIT 1995).

ΠΑΣΟΚ: Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό

«Σε σχέση με τις φωτογραφίες που έχουν κυκλοφορήσει από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, το Υπουργείο Πολιτισμού οφείλει άμεσα να συγκροτήσει επιτροπή με αποστολή τη διαπίστωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών και αν αυτή επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγορά τους« επισημαίνει ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς.

Αν είναι αυθεντικές, αποτελούν τεκμήρια μιας εμβληματικής στιγμής της ελληνικής ιστορίας. Είναι αποδείξεις του ηρωισμού και του πατριωτισμού όσων θυσιάστηκαν για την ελευθερία , την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία. Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό. Η πολιτεία έχει ευθύνη να τις αναδείξει και να τις προστατεύσει».

«Όσα βλέπουμε είναι συγκλονιστικά. Βλέπουμε αξιοπρέπεια. Βλέπουμε πίστη. Βλέπουμε ανθρώπους που στάθηκαν όρθιοι μέχρι το τέλος» υπογραμμίζει από την πλευρά του ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ Παύλος Χρηστίδης.

«Αγέρωχοι. Ήρεμοι. Με το κεφάλι ψηλά.

Έτσι στάθηκαν απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα οι 200 της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής.

Οι φωτογραφίες που ήρθαν τώρα στο φως, είναι στιγμές παγωμένες στον χρόνο. Πρόσωπα που κοιτούν ευθεία, χωρίς φόβο. Άνθρωποι που γνώριζαν τι τους περίμενε και, παρ’ όλα αυτά, δεν λύγισαν.

Την 1η Μαΐου 1944, οι Ναζί εκτέλεσαν 200 πολιτικούς κρατούμενους, στην πλειονότητά τους κομμουνιστές, ως αντίποινα. Τους μετέφεραν από το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η διαδρομή εκείνη ήταν η τελευταία τους. Και όμως, πήγαν ευθυτενείς, με καθαρό βλέμμα, με τις γροθιές υψωμένες.

Το υλικό που ήρθε τα τελευταία 24ωρα στο φως της δημοσιότητας, μας φέρνει πιο κοντά σε εκείνη τη μέρα. Και όσα βλέπουμε είναι συγκλονιστικά. Βλέπουμε αξιοπρέπεια. Βλέπουμε πίστη. Βλέπουμε ανθρώπους που στάθηκαν όρθιοι μέχρι το τέλος.

Οι 200 της Καισαριανής άφησαν πίσω τους ένα παράδειγμα. Μας υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητες. Κερδήθηκαν με θυσίες.

Και η ευθύνη μας είναι να θυμόμαστε. Όχι τυπικά. Αλλά ουσιαστικά.

Τιμή και σεβασμός στους 200 της Καισαριανής».

Φάμελλος: Αυτά τα ντοκουμέντα δεν είναι εμπόρευμα

«Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής αποτελούν ιστορική κληρονομιά όλου του ελληνικού λαού.

Και μια σπουδαία υπενθύμιση ότι η ιστορία της χώρας μας γράφτηκε με αγώνες, αντίσταση και ιδανικά. Και με προσφορά και κόστος ζωής» αναφέρει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Σωκράτης Φάμελλος και προσθέτει:

«Οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες του ΕΑΜ, στάθηκαν όρθιοι απέναντι στον ναζισμό, υπερασπιζόμενοι την ελευθερία, τη δημοκρατία, την αξιοπρέπεια και το δίκιο του Λαού.

Αυτά τα ντοκουμέντα δεν είναι εμπόρευμα. Είναι η ιστορία μας. Η ελληνική Πολιτεία οφείλει να τα αποκτήσει και να τα αναδείξει ως αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας και της Παιδείας.

Για εμάς η μνήμη είναι ευθύνη και δύναμη στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη που παραμένει πάντα επίκαιρος και αναγκαίος».

ΚΚΕ: Τα ντοκουμέντα να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν

«Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, μελών και στελεχών του ΚΚΕ, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας» τονίζει το ΚΚΕ.

«Με δεδομένο ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες φαίνονται αυθεντικές, αποτελούν και το μοναδικό φωτογραφικό ιστορικό ντοκουμέντο αυτής της τεράστιας θυσίας, σύμβολο του ηρωικού αγώνα του λαού μας και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του ΚΚΕ.

Αποτυπώνουν το ηθικό μεγαλείο των κομμουνιστών που βάδιζαν προς το θάνατο αλύγιστοι με ακλόνητη την πίστη στο δίκιο του αγώνα για έναν κόσμο χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση. Αποτελούν έμπνευση για τις νεότερες γενιές σε μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου πυκνώνουν απειλητικά.

Ως τέτοια η αξία τους δεν μετριέται με το χρήμα και η θέση τους δεν βρίσκεται στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και σε ηλεκτρονικές δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξη τους.

Εγείρεται συνεπώς σοβαρό ιστορικό και ηθικό ζήτημα και θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο.

Με βάση τα παραπάνω το ΚΚΕ θα καταθέσει άμεσα συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση αυτών των ντοκουμέντων» καταλήγει ο Περισσός.

Σε ερώτηση δημοσιογράφου για τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής, ο Δημήτρης Κουτσούμπας τόνισε:

«Πρόκειται για συγκλονιστικά ντοκουμέντα, αφού αποτυπώνουν τις τελευταίες ηρωικές στιγμές των 200 μελών και στελεχών του ΚΚΕ, που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου τους εκτέλεσαν οι Ναζί κατακτητές. Πρόκειται για ήρωες, μέλη, στελέχη του ΚΚΕ και αυτές οι φωτογραφίες δεν μπορεί να βρίσκονται σε εμπόρους, σε ιδιώτες. Πρέπει να αποδοθούν στον ελληνικό λαό.

Το ΚΚΕ θα πάρει τις απαραίτητες πολιτικές και άλλες πρωτοβουλίες, έτσι ώστε το κράτος, η Βουλή των Ελλήνων να μπορέσει να αποδώσει αυτά στον δήμο Καισαριανής, στον δήμο Χαϊδαρίου, στο ΚΚΕ έτσι ώστε να κρατιέται ζωντανή η ιστορική μνήμη και γνώση.»

Χαρίτσης: Το υπουργείο Πολιτισμού να καταβάλλει κάθε προσπάθεια ώστε οι φωτογραφίες να έρθουν στην Ελλάδα

«Χτες το βράδυ ήρθαμε αντιμέτωποι με το βάρος της ιστορίας. Η αποκάλυψη, για πρώτη φορά μετά από 82 ολόκληρα χρόνια, οκτώ φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή είναι ένα συγκλονιστικό γεγονός» επισημαίνει από την πλευρά του ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης.

«Κάθε φορά που επισκέπτομαι το Σκοπευτήριο και περνάω τον στενό διάδρομο προς τον χώρο των εκτελέσεων νιώθω το γνωστό ρίγος, που είμαι σίγουρος νιώθουμε όλοι και όλες. Γιατί η Καισαριανή συμπυκνώνει την κοινή ρίζα μας: το ανοξείδωτο μέταλλο της Αντίστασης, το πάθος για την ελευθερία, τη σφιγμένη γροθιά απέναντι στους φασίστες.

Από χτες, η γροθιά αυτή έχει πάρει υπόσταση. Σε αυτή τη μικρή φωτογραφία με τα ρούχα των εκτελεσμένων και τον ανώνυμο ήρωα του λαού μας που υψώνει περήφανα τη γροθιά του, καθώς οδηγείται στον θάνατο.

Ας το δουν αυτό οι κάθε λογής συκοφάντες της ΕΑΜικής Αντίστασης. Και μακάρι να τους κάνει να σιωπήσουν έστω και για λίγο.

Η Αθήνα πρέπει να αποκτήσει Μουσείο της Εθνικής Αντίστασης.

Είναι υποχρέωση της Πολιτείας.

Είναι χρέος στη Δημοκρατία.

Και το υπουργείο Πολιτισμού πρέπει να καταβάλλει κάθε προσπάθεια ώστε οι φωτογραφίες αυτές να έρθουν στην Ελλάδα.

Είναι το τραύμα μας. Είναι η μνήμη μας. Είναι ο οδηγός μας» υπογραμμίζει.

Ο Αλέξης Χαρίτσης στη συνέχεια γνωστοποίησε ότι επικοινώνησε με τη Λίνα Μενδώνη για το θέμα.

«Έθεσα συγκεκριμένα αιτήματα:

• Να διεκδικηθούν θεσμικά ως κομμάτι της εθνικής μας Ιστορίας και να περιέλθουν στην κυριότητα του Ελληνικού Κράτους αφού ελεγχθεί η αυθεντικότητά τους
• Να υπάρξει σοβαρή μουσειακή πλαισίωση, ώστε να ενταχθούν σε δημόσιο χώρο μνήμης και γνώσης

Όπως ενημέρωσα την κ. υπουργό, αύριο η Νέα Αριστερά θα καταθέσει σχετική κοινοβουλευτική ερώτηση.

Χθες, 82 χρόνια μετά, κοιτάξαμε τους μελλοθάνατους στα μάτια.

Οι φωτογραφίες αυτές δεν είναι απλώς ιστορικά ντοκουμέντα. Είναι τεκμήρια συλλογικής μνήμης και αυτογνωσίας.

Η μνήμη δεν είναι επετειακή υποχρέωση.

Είναι πολιτική ευθύνη.

Είναι άμυνα απέναντι στη λήθη και τον αναθεωρητισμό.

Και οδηγός για μια δημοκρατία με βάθος και συνείδηση».

Τσίπρας: Οι φωτογραφίες να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής

«Οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών, η απεικόνιση της τραγωδίας αλλά και του θάρρους τους, δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής και της πατρίδας» τονίζει από την πλευρά του ο Αλέξης Τσίπρας με επιστολή του στον πρόεδρο της Βουλής.

Αναλυτικά η επιστολή:

Αξιότιμο

Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων,

Κύριο Νικήτα Κακλαμάνη

Αθήνα, 15 Φεβρουαρίου 2026

Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε

Θα έπεσαν προφανώς στην αντίληψή σας τα δημοσιεύματα, ότι πωλητής από το Βέλγιο έβγαλε σε δημοπρασία στο ebay φωτογραφίες, που κανείς δεν ήξερε την ύπαρξή τους και αφορούν τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την 1η Μάη του 1944, και σύμφωνα με τις ενδείξεις είναι αυθεντικές.

Πρόκειται για μοναδικά ντοκουμέντα μιας περιόδου σκότους, τρόμου, αλλά και ηρωισμού του λαού μας. Οι Έλληνες πατριώτες που απεικονίζονται εκεί, τα πρόσωπα που δεν βολεύτηκαν παρά μόνο στον ήλιο και κανένας φόβος δεν τα αλλοιώνει λίγο πριν στηθούν στον τοίχο, δίνουν υπόσταση σε μια συγκλονιστική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας.

Παίρνω λοιπόν το θάρρος να σας προτείνω, το Ίδρυμα της Βουλής να αγοράσει αυτές τις φωτογραφίες, ως φόρο τιμής στην αντίσταση και τους νεκρούς της, αλλά και ως τεκμήριο του ηρωισμού με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε τη λαίλαπα της ναζιστικής κατοχής.

Πιστεύω, όπως είμαι βέβαιος κι εσείς, αλλά και κάθε Ελληνίδα και Έλληνας, ότι οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών, η απεικόνιση της τραγωδίας αλλά και του θάρρους τους, δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής και της πατρίδας.

Με εκτίμηση

Αλέξης Τσίπρας