Καισαριανή: Τα συγκλονιστικά σημειώματα των 200 - «Πατερούλη, πάω για εκτέλεση, να 'σαι περήφανος για το μονάκριβο γιο σου»

Πανελλήνια συγκίνηση έχουν προκαλέσει τα ιστορικά ντοκουμέντα με την εκτέλεση 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, όταν φωτογραφίες βγήκαν σε δημοπρασία στο e-Bay, για να αποσυρθούν τελικά.

Το υπουργείο Πολιτισμού αντέδρασε, προσπαθώντας να διεκδικήσει τις φωτογραφίες, αναφέροντας ωστόσο ότι υπάρχουν νομικές δυσκολίες. Την ίδια στιγμή έχουν ξεκινήσει οι πρώτες ταυτοποιήσειςτων ανθρώπων που περπατούν προς την εκτέλεση, με το ΚΚΕ να δίνει στη δημοσιότητα τα στοιχεία τους.

Με αφορμή τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα, επανέρχονται στο προσκήνιο τα τελευταία μηνύματα που άφησαν πολλοί από αυτούς. Τα στερνά μηνύματα προς τους δικούς τους ανθρώπους όπως έγραφε ο «Ριζοσπάστης» σε παλαιότερο δημοσίευμά του.

Δάσκαλος, από τη Ραχούλα Καρδίτσας ο Βαγγέλης Πόλκος. Πίσω από μια φωτογραφία της κορούλας του, που βρέθηκε στο σακάκι του, είχε σημειωμένο το μήνυμα: «Κόρη μου, Καίτη Πόλκου, μένει Κλειούς 22 Θεσσαλονίκη. Να γίνει δασκάλα. Ο πατέρας της».

Συγκλονιστικά τα στερνά μηνύματα που άφησε για τον πατέρα, την αρραβωνιαστικιά και την κουνιάδα του ο Ναπολέων Σουκατζίδης. «Πατερούλη, πάω για εκτέλεση, να 'σαι περήφανος για το μονάκριβο γιο σου...». Στην αρραβωνιαστικιά «Δίδα Χαρά Λιουδάκη, καθηγήτρια Αναμορφωτικού Σχολής Θηλέων, Δρομοκαΐτειον. "...Η τελευταία μου σκέψη μαζί σου. Θα 'θελα να σε κάνω ευτυχισμένη. Να βρεις σύντροφο της ζωής σου άξιό μου..."». Το τρίτο στην κουνιάδα Μαρία Λιουδάκη, την «αδελφούλα» του, «που λάτρευσε πολύ όσο και τη γυναίκα του».

Στο αρχείο του ΚΚΕ υπάρχει και η ιστορία με το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη, ενός από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές την Πρωτομαγιά του 1944. Το μαντήλι ήταν θαμμένο για χρόνια σ' έναν τενεκέ στην αυλή ενός σπιτιού στον Κολωνό. Ένα μαντήλι που με μολύβι ήταν γραμμένο στην άκρη του: «Αμπελογιάννης Σπήλιος του Κωνσταντίνου. Οδός Άστρους 93 Κολωνός. Έτσι πεθαίνουν οι τίμιοι Έλληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η Λευτεριά. Διαβάτη Έλληνα, το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου που ξέρει να πεθαίνει για την λευτεριά. Ζήτω ο Ελληνικός Λαός».

«...Σφίξτε τις καρδιές σας και βγείτε παλικάρια από τη νέα δοκιμασία...». Αυτό είναι το μήνυμα που είχε γράψει ο Μήτσος Ρεμπούτσικας, στέλεχος του ΚΚΕ από την Αχαγιά της Πάτρας, που παραγγέλλει στους δικούς τους: «Ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ για την πάλη, που διεξάγεται... Έτσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά δεν πεθαίνει ποτέ».

Εμπειρογνώμονες του ΥΠΠΟ πάνε στο Βέλγιο

Στην πρώτη επίσημη αντίδραση για τα ιστορικά ντοκουμέντα με την εκτέλεση των κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο Καισαριανής από τους ναζί προχώρησε το υπουργείο Πολιτισμού, λέγοντας ότι προχωράει στις απαραίτητες κινήσεις για να αποκτήσει η χώρα μας τις φωτογραφίες.

Το υπουργείο Πολιτισμού υπογραμμίζει ότι είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες, ωστόσο προσθέτει ότι υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.

«Δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών, πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay το Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου. Ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ο οποίος τις προσέφερε για πώληση» σημειώνει αρχικά το ΥΠΠΟ.

Όπως υπογραμμίζει, «ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

1. Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες,

2. Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους».

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους, το υπουργείο Πολιτισμού σημειώνει: «Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία.

Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Gunther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay»).

Το υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει ότι την ερχόμενη Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944».

«Η ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος. Εμπειρογνώμονες - στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη. Τις επόμενες μέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν: Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της».

Οι πρώτες ταυτοποιήσεις

Σε εξέλιξη βρίσκεται η προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων που διακρίνονται στις φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, στην πλειοψηφία τους στελεχών και μελών του ΚΚΕ, την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή.

Σε αυτό το πλαίσιο, το ΚΚΕ, επιδιώκοντας να βοηθήσει σε αυτή την προσπάθεια δίνει διευκρινίσεις σχετικά με τα πρόσωπα που πιθανώς απεικονίζονται στις φωτογραφίες.

Από την μέχρι τώρα έρευνα προκύπτει ότι πολύ πιθανά σε μία από τις φωτογραφίες απεικονίζονται ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, όπως μεταδίδει ο 902.gr.

Ποιος ήταν ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης

«30 χρονών. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων της Κρήτης, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με την γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινότανε για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της ΚΕ Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχότανε σαν πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές και ιδιαίτερα από τον Ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιάς, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του έκαναν.

Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Σαν μέλος της νομαρχιακής επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν επίσης με την ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Πράξη που απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939 δικάστηκε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ της Αθήνας και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 ήρθε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Σαν μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμή του αξέχαστου αγωνιστή ο δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ' ένα δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά».

Ποιος ήταν ο Δημήτρης Παπαδόπουλος

«Καταγόταν από τον Πόντο. Απ' τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Παίρνει μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Στα 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της. Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδηγεί τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων. Για τους αγώνες του αυτούς πολλές φορές φυλακίζεται και εξορίζεται.

Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συλλαμβάνεται από τη μοναρχοφασιστική διχτατορία της 4ης Αυγούστου, στέλνεται εξορία και από 'κει στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδίδεται απ' τους μοναρχοφασίστες στους Γερμανούς. Μεταφέρεται στο Χαϊδάρι και την 1η Μάη του 1944 τουφεκίζεται μαζί με τους 200 αγωνιστές του λαού».

Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα