Από τη «10η Εντολή» στο «Porto Leone»: Ο Μάριος Στρόφαλης και όσα κρύβονται πίσω από ένα επιτυχημένο soundtrack

Με περισσότερα από τριάντα χρόνια πορείας στη μουσική, ο Μάριος Στρόφαλης έχει αφήσει το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα στον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση, υπογράφοντας μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα soundtrack των τελευταίων δεκαετιών. Από το πρώτο του μουσικό βήμα στον κινηματογράφο το 1993 με το «Ποτάμι» μέχρι τις μεγάλες τηλεοπτικές επιτυχίες («10η Εντολή», «Μαύρα μεσάνυχτα», «3ος Νόμος», «Σαν γλυκό του κουταλιού», «Ου φονεύσεις» κ.α.) και τις διεθνείς tango συνθέσεις του, η μουσική του διαδρομή χαρακτηρίζεται από πολυμορφία, ευαισθησία και έντονη αφηγηματική δύναμη.

Με αφορμή την κυκλοφορία των τραγουδιών και της μουσικής από τη σειρά «Porto Leone», αλλά και τις δύο συναυλίες – αφιέρωμα στον Θάνο Μικρούτσικο σε Βρυξέλλες και Χάγη, ο Μάριος Στρόφαλης μιλά στο ethnos.gr για τη μουσική, τις σημαντικές συνεργασίες της πορείας του, τις μνήμες από την Τρούμπα των 60s που ζωντανεύουν μέσα από τις συνθέσεις του, αλλά και για τη βαθιά σχέση του με τη μελοποιημένη ποίηση και το ελληνικό τραγούδι.

Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με τo «Porto Leone»;

Θαρρώ πως όλοι οι αρχικοί εμπλεκόμενοι συντελεστές, δηλαδή σκηνοθέτες, σεναριογράφος, παραγωγός και φυσικά κανάλι είχαν επίγνωση των διαπιστευτηρίων μου μετά από τριάντα χρόνια συνεχούς παρουσίας στο soundtrack στην τηλεόραση, το σινεμά και το θέατρο. Ειδικά με τον Γιώργο Κορδέλλα και τον Πάνο Παπαχατζή μας συνδέουν και παλαιότερες δουλειές (Δούρειος ίππος, Army Baby, Πίσω από τις Θημωνιές κλπ). Στον Alpha έχω αφήσει το στίγμα μου με τις μουσικές της «10ης εντολής», του «Αχ και να ξερες» κλπ. Η σειρά «Porto Leone» χρειαζόταν μουσικές και τραγούδια, όχι μόνο ενός ύφους, βγαλμένα από την δεκαετία του '60. Ως παλιός film composer έχω την εμπειρία να αντιλαμβάνομαι τις ανάγκες μιας τέτοιας δουλειάς και να μην εγκλωβίζομαι σε ένα στυλ. Είναι κάτι που έχω δείξει και σε προηγούμενες δουλειές μου. Από την αρχή του στησίματος της ιδέας μου έγινε η πρόταση να συμμετέχω και αυτό ήταν ιδιαίτερα τιμητικό για μένα, δεδομένου ότι επρόκειτο για μια σειρά ιστορικού ενδιαφέροντος, μιας περιόδου που με συγκινεί ιδιαίτερα.

Πώς καταφέρατε να ενώσετε τόσο διαφορετικά μουσικά είδη, όπως το ρεμπέτικο, το σμυρναίικο, η jazz και το noir, χωρίς να χαθεί η αυθεντικότητα του κάθε στοιχείου;

Δεν ήταν και κάτι δύσκολο μιας και η Τρούμπα τα ένωνε όλα αυτά ούτως ή άλλως. Εγώ απλώς ταξίδεψα νοητά στην Τρούμπα του ‘60, ένιωσα την ατμόσφαιρα, ένιωσα τους χαρακτήρες, τα συναισθήματα και τα πάθη τους και άφησα να βγει από μέσα μου η μουσική. Σε κάθε περίπτωση αυτά τα είδη μουσικής έχουν πολύ ισχυρό χαρακτήρα και αρκεί να τα σεβαστεί κανείς, ώστε να μη χαθεί η αυθεντικότητά τους.

Πόσο ελεύθερα κινηθήκατε ανάμεσα στην ιστορική έρευνα και τη δική σας καλλιτεχνική φαντασία; Υπήρξαν συγκεκριμένοι συνθέτες, τραγούδια ή κινηματογραφικές αναφορές που λειτούργησαν ως πυξίδα για αυτή τη δημιουργική σύνθεση;

Τους ήχους της Τρούμπας του ‘60 τους έχουμε μυρίσει όπως και να έχει από τον ασπρόμαυρο ελληνικό κινηματογράφο, αλλά και τα τραγούδια της εποχής που αφορούσαν το λιμάνι. Υπάρχει τεράστια και πολύ σημαντική μουσική κληρονομιά για την Ελλάδα από εκείνη την περίοδο. Η αλήθεια είναι ότι συνάμα με τις παλιές αναφορές άφησα και την φαντασία μου ελεύθερη. Πρόσθεσα φυσικά τι θα έκανα εγώ αν ήμουν ένας συνθέτης και μουσικός εκείνης της εποχής. Με φαντάστηκα να παίζω σε καμπαρέ της Τρούμπας, ή σε κουτούκι, ή ακόμα και στο δρόμο στο σκηνικό εκείνης της περιόδου. Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Τσιτάνης, Βαμβακάρης, Ξαρχάκος και φυσικά Αττίκ, Πλέσσας, Καπνίσης, Μουζάκης, παλιά Σμυρνέϊκα ή άλλα ρετρό ήταν πάντα μέσα στις αναφορές για το ρεαλιστικό ηχοτοπίο της εποχής, στο οποίο βέβαια όπως είπα έβαζα πάντα κυρίως τη δική μου πινελιά. Όσον αφορά στο soundtrack, άφησα να εξελιχθεί το στοιχείο noir που με χαρακτηρίζει με πολλές αποχρώσεις από τον απόλυτο ρομαντισμό ως την avant garde.

Πώς εξελίχθηκε η συνεργασία σας με την Ειρήνη Τουμπάκη στους στίχους και την ερμηνευτική προσέγγιση των τραγουδιών;

Με την Ειρήνη Τουμπάκη συμπορευόμαστε εδώ και έξι χρόνια συνεχώς έχοντας βγάλει πολλά τραγούδια και κυκλοφορήσει ήδη τρεις ολοκληρωμένες συλλογές αλλά και μεμονωμένα τραγούδια. Γνωρίζουμε πολύ καλά ο ένας τον άλλο και σχεδόν ο ένας αντιλαμβάνεται αμέσως την αφήγηση του άλλου. Γενικώς γράφουμε τραγούδια αμφίδρομα, δηλαδή και εκείνη στίχους πρώτα και εγώ πρώτα τη μουσική. Στο «Porto Leone» στα περισσότερα τραγούδια πρώτα έγραψα εγώ τις μουσικές και κατόπιν η Ειρήνη τους στίχους. Ήταν εκπληκτικό το πόσο εύκολα έγραφε αυτά που θα ήθελα να λένε τα τραγούδια δίχως να της έχω πει πρώτα εγώ κάτι. Ήταν σαφές ότι είχε ταξιδέψει και εκείνη μαζί μου στην Τρούμπα του ‘60.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το πως έγινε το τραγούδι των τίτλων. Αρχικά είχαν γραφτεί άλλα δυο τραγούδια υποψήφια για τους τίτλους που ακούγαμε και ξανακούγαμε με όλους τους συντελεστές. Μια μέρα όμως στο σπίτι της, αγναντεύοντας το λιμάνι του Πόρτο Ράφτη, πήγα στο πιάνο και δεν έπαιξα απλά μια μελωδία. Αφηγήθηκα την ιστορία που ήθελα να πω μουσικά, σκεπτόμενος ήδη την ενορχήστρωση. Ταξίμια με τρίχορδο μπουζούκι στις εισαγωγές που θα μας εισάγουν στο βαλς της γυναίκας του λιμανιού που θα μας αφηγηθεί απλές καθημερινές στιγμές της ζωής της με όλο τον συναισθηματικό της πλούτο. Τίποτ’ απ’ αυτά δεν ανέφερα στην Ειρήνη, η οποία το βράδυ μου έστειλε τραγουδισμένο τον «Καπνό απ’ το λιμάνι». Ήταν ίσως η πιο δυνατή στιγμή της συνεργασίας μας μέχρι σήμερα με τη στιχουργό Ειρήνη Τουμπάκη.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις όταν συνθέτετε μουσική για μια τηλεοπτική σειρά;

Να μπω όσο γίνεται περισσότερο στην δραματουργία, στους χαρακτήρες και στην εξέλιξή τους. Αυτό είναι κάτι που θέλει μέτρο και σταδιακή κορύφωση γιατί μια σειρά δεν τελειώνει σε δυο ώρες όπως μία ταινία. Η προτεραιότητά μου είναι να υποστηρίξω τη συλλογική δουλειά που όλοι μαζί κάνουμε. Είμαι μέρος του συνόλου. Ωστόσο με τα τραγούδια ή τα μουσικά θέματα που ακολουθούν το ρεαλισμό της σειράς ή τους χαρακτήρες θέλω να πετύχω να ταυτιστούν οι θεατές και να νιώσουν ότι νιώθω κι εγώ όταν τα γράφω.

Υπάρχουν στιγμές όπου η εικόνα «οδηγεί» τη μουσική;

Είμαι ένας παραδοσιακός film composer από επιλογή και αγάπη στο είδος. Άρα ναι μου αρέσει να «μεταφράζω μουσικά» τις εικόνες.

Πιστεύετε ότι η μουσική για μια επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά, όπως είναι το «Porto Leone» ή «10η Εντολή», μπορεί να φέρει έναν συνθέτη πιο κοντά σε ένα ευρύτερο κοινό;

Όταν οι θεατές νιώθουν τη δραματουργία, ταυτίζονται με τους πρωταγωνιστές και τα πάθη τους, έχουν ήδη ταυτιστεί και με τη μουσική που είναι μέρος της εξέλιξης των χαρακτήρων. Κατ’ αυτή την έννοια, ναι, ένας συνθέτης μπορεί να έρθει πολύ κοντά με το κοινό ειδικά μιας τέτοιας σειράς. Κάτι ανάλογο φυσικά μπορεί να γίνει και με το soundtrack μιας ταινίας είτε αυτό έχει μόνο μουσική είτε έχει και τραγούδια. Πολλά σπουδαία παλιά ελληνικά τραγούδια, αγαπήθηκαν μέσα από τις ασπρόμαυρες ταινίες.

Θεωρείτε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως δημιουργικό εργαλείο ή ενέχει τον κίνδυνο να υποκαταστήσει την ανθρώπινη καλλιτεχνική έκφραση;

Να πω ότι δεν υπάρχει κίνδυνος, θα σας πω ψέμματα. Διατηρώ ωστόσο την αισιοδοξία μου όσον αφορά στο μέλλον της πρωτότυπης ανθρώπινης δημιουργίας. Σίγουρα η αγορά εργασίας θα δεχτεί μεγάλες πιέσεις. Θέλω να πιστεύω ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι θα προτιμήσουν να θωρακίσουν το κλασσικό ομαδικό πνεύμα της κινηματογραφικής τέχνης, της οποίας προέκταση είναι η τηλεοπτική δημιουργία.

Πιστεύετε ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες (πχ. Tik Tok, Spotify) αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι συνθέτες οραματίζονται και δημιουργούν;

Σίγουρα επηρεάζουν. Αν κάποιοι επηρεάζονται τόσο ώστε να αλλάξουν τον τρόπο έκφρασής τους ανάλογα με τα likes, τότε κακό του κεφαλιού τους. Προσωπικά με αφορά να βγάζω την ψυχή μου στο έργο μου και όχι να παράγω προϊόν προς αύξηση της δημοτικότητάς μου ή ακόμα χειρότερα προς αύξηση της επισκεψιμότητας στις δημοσιεύσεις μου.

Ποια άτομα και ποιες στιγμές έχουν καθορίσει το καλλιτεχνικό σας γίγνεσθαι;

Κάθε άνθρωπος που συνάντησα είτε μιλήσαμε είτε όχι μπορεί να έχει συμβάλει. Κι αυτό γιατί σε όλη μου τη ζωή δημιουργώ ένα soundtrack για κάθετι που βιώνω. Αν θα έπρεπε να σκεφτώ κάποιους ανθρώπους που με βοήθησαν πολύ, ουσιαστικά θα έλεγα κατ’ αρχήν τη μητέρα μου που δε με άφησε στο σπίτι απλώς να παίζω αρμόνιο αυτοδίδακτος όταν ήμουν μικρός. Αγάπησε τους ήχους και τις μουσικές μου και ήταν πάντα η πρώτη μου ακροάτρια. 

Ποιος είναι ο Μάριος Στρόφαλης;

Είμαι ότι μου βγαίνει σε κάθε στιγμή της ζωής μου. Σπούδασα μουσική και βιολογία. Με ρούφηξε η μουσική κι έκανα τη βιολογία χόμπυ. Νιώθω πάντα ένας φοιτητής που θέλει να εξερευνά. Μου αρέσουν τα λιμάνια, τα ταξίδια και η φτωχολογιά. Σε κάθε δουλειά που έκανα ταυτίστηκα με τους χαρακτήρες και πάντα υπήρχαν οι στιγμές που θα μου έτρεχαν τα δάκρυα. Περπατάω ασταμάτητα μεταφορικά και κυριολεκτικά και κάθε εικόνα γίνεται soundtrack. Είμαι ρομαντικός αλλά και πραγματιστής. Ίσως γι’ αυτό έγινα λίγο noir. Πιστεύω όμως ότι η αλήθεια μέσα από το σκληρό της περιτύλιγμα κρύβει άπλετο ρομαντισμό.