Nick Cave: Ο άνθρωπος που έμαθε να αγαπά τον κόσμο μέσα από το πένθος

Το βράδυ της Τετάρτης 24 Ιουνίου, η Πλατεία Νερού θα γεμίσει ξανά με τις μελωδίες, τις ιστορίες και τη χαρακτηριστική παρουσία του Nick Cave. Ο Αυστραλός δημιουργός επιστρέφει στην Αθήνα μαζί με τους Bad Seeds στο πλαίσιο του Release Athens, φέρνοντας μαζί του, το νέο άλμπουμ «Wild God» και μια καλλιτεχνική διαδρομή που εκτείνεται σε σχεδόν πέντε δεκαετίες.

Για χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, ο Nick Cave αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από έναν μουσικό. Είναι ένας δημιουργός που γράφει τραγούδια, ένας στοχαστής που χρησιμοποιεί τη μουσική ως γλώσσα επικοινωνίας και ένας καλλιτέχνης που συνεχίζει να αναζητά απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής.

Η πορεία του, από μια μικρή πόλη της Αυστραλίας έως τις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, μοιάζει με μυθιστόρημα. Ενας άνθρωπος που έχασε δύο γιους, πέρασε από την κόλαση των ναρκωτικών και βγήκε από την άλλη πλευρά με μια οξυδέρκεια για τον κόσμο που λίγοι κατορθώνουν να αποκτήσουν.

Η αγάπη για τα βιβλία

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1957, στο Warracknabeal της Αυστραλίας, μια μικρή αγροτική κοινότητα στην πολιτεία της Βικτώριας, γεννήθηκε ο Nick Cave, ένα αγόρι που θα γινόταν μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωνές στην ιστορία της ροκ μουσικής. Ο πατέρας του, Colin Cave, ήταν καθηγητής αγγλικής φιλολογίας και η μητέρα του, Dawn, εργαζόταν ως βιβλιοθηκονόμος. Όταν ήταν ακόμη δύο ετών, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στη Wangaratta, μια μεγαλύτερη επαρχιακή πόλη όπου πέρασε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια.

Το οικογενειακό περιβάλλον έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του. Τα βιβλία και η αγάπη για τη γλώσσα βρίσκονταν στο επίκεντρο της καθημερινότητας. Παράλληλα, η εκκλησία αποτέλεσε ένα ακόμη σημαντικό σημείο αναφοράς. Μεγάλωσε σύμφωνα με την αγγλικανική παράδοση και από τα οκτώ του χρόνια συμμετείχε στη χορωδία του καθεδρικού ναού της πόλης. 

Σε ηλικία δέκα ετών, βλέποντας τον Johnny Cash στην τηλεόραση, κάτι άλλαξε μέσα του για πάντα. «Θυμάμαι να τον παρακολουθώ και να καταλαβαίνω ξαφνικά πως η μουσική μπορούσε να είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Κάτι που έκρυβε μέσα του μια αίσθηση κινδύνου». Στις πρώτες του επιρροές συγκαταλέγονται ακόμη ο Leonard Cohen και ο Barry Humphries, ο δημιουργός της θρυλικής περσόνας Dame Edna Everage. 

Στα δώδεκά του χρόνια φοίτησε σε οικοτροφείο στη Μελβούρνη, όπου γνώρισε αρκετούς από τους ανθρώπους που αργότερα θα συμμετείχαν στα πρώτα του μουσικά βήματα. Λίγα χρόνια αργότερα γράφτηκε σε σχολή καλών τεχνών για να σπουδάσει ζωγραφική. Η ενασχόλησή του με τα εικαστικά υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική εκείνη την περίοδο, παρότι εγκατέλειψε τελικά τις σπουδές του πριν από την ολοκλήρωσή τους. «Πίστευα πραγματικά ότι ήμουν ο καλύτερος ζωγράφος στον κόσμο», έχει πει αστειευόμενος για εκείνη την περίοδο.

Το 1978, η ζωή του σημαδεύτηκε από μια σημαντική απώλεια. Ο πατέρας του σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα. Χρόνια αργότερα, ο Nick Cave θα παραδεχόταν ότι τότε αδυνατούσε να αντιληφθεί το πραγματικό μέγεθος αυτού του γεγονότος. 

Οι Birthday Party και η γέννηση ενός καλλιτεχνικού τέρατος

Από τις στάχτες του πόνου, γεννήθηκε η ενασχόλησή του μουσική. Στα μέσα της δεκαετίας του '70, ο Nick Cave και ο παιδικός του φίλος Mick Harvey δημιούργησαν τους Boys Next Door, μαζί με τον κιθαρίστα Rowland S. Howard, τον μπασίστα Tracy Pew και τον ντράμερ Phil Calvert. Το συγκρότημα αποτέλεσε την αφετηρία μιας πορείας που πολύ σύντομα θα ξεπερνούσε τα όρια της αυστραλιανής μουσικής σκηνής.

Το 1980, μετακόμισαν στο Λονδίνο και υιοθέτησαν το όνομα The Birthday Party. Μέσα σε λίγα χρόνια απέκτησαν φήμη ως μία από τις πιο ιδιαίτερες και απρόβλεπτες μπάντες της μεταπανκ εποχής. Οι συναυλίες τους ξεχώριζαν για τον δυναμισμό, τη θεατρικότητα και την αίσθηση ότι οτιδήποτε μπορούσε να συμβεί πάνω στη σκηνή.

Η εμφάνισή τους, στην εκπομπή του θρυλικού παραγωγού John Peel στο BBC, συνέβαλε σημαντικά στη φήμη τους, ενώ η συνεργασία με τη δισκογραφική 4AD και η κυκλοφορία του άλμπουμ «Junkyard» το 1982 ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τις μετοχές τους. Ο σκηνοθέτης Andrew Dominik, στενός φίλος και συνεργάτης του Nick Cave, θυμόταν αργότερα εκείνη την περίοδο ως κάτι σχεδόν μοναδικό. «Ήταν συναρπαστικό να βρίσκεσαι στους Birthday Party. Ένιωθες πως συμμετείχες στην καλύτερη μπάντα του κόσμου και ταυτόχρονα πως όλα μπορούσαν να ανατραπούν από τη μια στιγμή στην άλλη».

Το Βερολίνο και η γέννηση των Bad Seeds

Μετά τη διάλυση των Birthday Party, ο Nick Cave και ο Mick Harvey εγκαταστάθηκαν στο Δυτικό Βερολίνο, μια πόλη που εκείνη την εποχή λειτουργούσε ως σημείο συνάντησης καλλιτεχνών από διαφορετικές χώρες και διαφορετικά καλλιτεχνικά ρεύματα. Εκεί δημιουργήθηκαν οι Nick Cave and the Bad Seeds, με τη συμμετοχή του Barry Adamson και του Blixa Bargeld.

Η νέα μπάντα διατήρησε μέρος της ενέργειας και της θεατρικότητας των Birthday Party, στρέφοντας παράλληλα το βλέμμα της προς το μπλουζ, το γκόσπελ, την αμερικανική παράδοση και τη λογοτεχνία του αμερικανικού Νότου. Ο Nick Cave ένιωθε ιδιαίτερη έλξη για το έργο της Flannery O'Connor. Οι ιστορίες της, γεμάτες εκκεντρικούς χαρακτήρες, θρησκευτικά σύμβολα και ηθικά διλήμματα, άσκησαν σημαντική επίδραση στη γραφή του.

Η επιρροή αυτή διακρίνεται ξεκάθαρα σε τραγούδια όπως το «Tupelo» του 1985, όπου η γέννηση του Elvis Presley μετατρέπεται σε μια σχεδόν βιβλική ιστορία, γεμάτη συμβολισμούς και αποκαλυπτικές εικόνες.

Οι ήρωες των τραγουδιών του Nick Cave συχνά κινούνται στα όρια της λύτρωσης και της πτώσης. Πρόσωπα που αναζητούν νόημα, παλεύουν με τις επιλογές τους και προσπαθούν να συμφιλιωθούν με το παρελθόν τους. Ακόμη και στις πιο τρυφερές στιγμές της δισκογραφίας του, η γραφή του διατηρεί μια αίσθηση μυστηρίου και πολυπλοκότητας, χαρακτηριστικά που τον ξεχώρισαν από πολύ νωρίς ως έναν από τους σημαντικότερους στιχουργούς της γενιάς του.

Τα ναρκωτικά, η Βραζιλία και η μεγάλη επιστροφή

Για μεγάλο μέρος της δεκαετίας του '80 και των αρχών του '90, ο Nick Cave έζησε μια ζωή που ελάχιστοι θα μπορούσαν να τη διηγηθούν χωρίς να ανατριχιάσουν. Ο ίδιος έχει μιλήσει δημόσια για εκείνη την περίοδο και την εξάρτησή του από την ηρωίνη. 

«Ξυπνούσα με στερητικό σύνδρομο και πήγαινα στην εκκλησία. Καθόμουν εκεί ιδρωμένος και άκουγα τα πάντα. Μετά έτρεχα να βρω τη δόση μου, γύριζα σπίτι και σκεφτόμουν πως βιώνω μια πλήρη ζωή». Η εξάρτηση επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τόσο την προσωπική του ζωή όσο και τη καλλιτεχνική του πορεία. Όταν αποφάσισε να απομακρυνθεί από τα ναρκωτικά, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια δύσκολη μεταβατική περίοδο.

Σε συνεντεύξεις του έχει περιγράψει μήνες αδράνειας, κατά τους οποίους δυσκολευόταν να γράψει μουσική ή να βρει κίνητρο για δημιουργία. Η αλλαγή ήρθε απρόσμενα μέσα από μια περιοδεία στη Βραζιλία. «Κάποιος πρότεινε να κάνουμε συναυλίες στη Βραζιλία. Βγήκα στον ήλιο, ήπια μια μπύρα και ερωτεύτηκα την ίδια μέρα».

Η παραμονή του στη χώρα εκείνη λειτούργησε ως μια νέα αρχή. Εκεί γνώρισε τη Βραζιλιάνα δημοσιογράφο Viviane Carneiro, με την οποία απέκτησε δύο γιους, τους Arthur και Earl. Η περίοδος αυτή σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή στη ζωή του και συνέπεσε με μια νέα φάση.

«Το πρώτο πράγμα που έχασα όταν σταμάτησα τα ναρκωτικά ήταν η πίστη μου προς τον Θεό. Εκείνη την περίοδο βρισκόμουν σε μεγάλη σύγχυση», έχει αναφέρει. Τα επόμενα χρόνια, η σχέση του με την πίστη θα αποκτούσε νέα μορφή και θα βρισκόταν ξανά στο επίκεντρο των σκέψεων και του έργου του.

«Where the Wild Roses Grow» και η δόξα της δεκαετίας του '90

Στα μέσα της δεκαετίας του '90, ο Nick Cave γνώρισε τη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της καριέρας του έως τότε. Το άλμπουμ «Murder Ballads» του 1996 προσέλκυσε ένα πολύ ευρύτερο κοινό, κυρίως με το τραγούδι «Where the Wild Roses Grow», το ντουέτο με την Kylie Minogue.

Η συνεργασία τους προέκυψε έπειτα από μια μακρά αλληλουχία συμπτώσεων. Ο Michael Hutchence των INXS μετέφερε αρχικά το ενδιαφέρον του Cave για τη Minogue, ενώ χρειάστηκαν αρκετά χρόνια μέχρι να βρεθούν τελικά οι δύο καλλιτέχνες στο στούντιο. Η Kylie Minogue θυμάται εκείνη τη συνάντηση ως μια ιδιαίτερα όμορφη περίοδος. «Η πρώτη φορά που γνώρισα τον Nick ήταν μέσα στο στούντιο ηχογράφησης. Ήταν υπέροχο γιατί ήξερε ακριβώς πώς να με καθοδηγήσει», έχει δηλώσει.

Ο Nick Cave θυμάται με χιούμορ την πρώτη ηχογράφηση. «Τραγούδησε το κομμάτι σχεδόν τέλεια από την πρώτη φορά. Το μόνο που της ζητήσαμε ήταν να το κάνει λίγο λιγότερο τέλειο». Το τραγούδι εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της δεκαετίας και παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο διάσημα κομμάτια της δισκογραφίας του.

Την ίδια περίοδο, κυκλοφόρησε και το «The Boatman's Call» του 1997, ένας από τους σημαντικότερους δίσκους της καριέρας του. Σε αυτόν περιλαμβάνεται το «Into My Arms», ένα τραγούδι που πολλοί θεωρούν κορυφαία στιγμή της πορείας του.

Οι πρώτοι στίχοι του τραγουδιού συγκαταλέγονται στους πιο πολυσυζητημένους που έχει γράψει: «Δε θα `θελα εδώ Θεός να επέμβει και ας ξέρω, φως μου, πως τυφλά τον υπακούς. Σκυφτός εγώ, γονατιστός, θα του ζητούσα να μην επέμβει στους θολούς σου δισταγμούς».

Μέσα σε λίγους στίχους συμπυκνώνεται ένα από τα θέματα που διατρέχουν ολόκληρο το έργο του Nick Cave. Η συνύπαρξη της αγάπης, της αμφιβολίας, της πίστης και της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Η ελληνική έκδοση του τραγουδιού έχει κυκλοφορήσει από τον Διονύση Σαββόπουλου, με τίτλο «Αδεια μου Αγκαλιά». 

Οι απώλειες που άλλαξαν τη ζωή του

Το καλοκαίρι του 2015, η ζωή του Nick Cave άλλαξε οριστικά. Ο δεκαπεντάχρονος γιος του, Arthur, έχασε τη ζωή του έπειτα από πτώση σε βραχώδη περιοχή κοντά στο Μπράιτον της Αγγλίας. Το γεγονός συγκλόνισε την οικογένειά του και επηρέασε βαθιά τον ίδιο, τόσο ως άνθρωπο όσο και ως δημιουργό.

Στο βιβλίο «Faith, Hope and Carnage», που προέκυψε από μια σειρά εκτενών συνομιλιών με τον δημοσιογράφο Sean O'Hagan, μίλησε δημόσια για τις δύσκολες μέρες που ακολούθησαν. «Ο θάνατος του Arthur άλλαξε κυριολεκτικά τα πάντα για μένα. Τα πάντα. Με οδήγησε σε μια διαφορετική σχέση με την πίστη και τον κόσμο γύρω μου».

Το άλμπουμ «Skeleton Tree», που κυκλοφόρησε το 2016, φέρει έντονα το αποτύπωμα εκείνης της περιόδου. Οι ηχογραφήσεις είχαν ξεκινήσει πριν από το δυστύχημα, όμως το τελικό αποτέλεσμα επηρεάστηκε βαθιά από τα γεγονότα που ακολούθησαν. «Ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος για όλους. Όταν επιστρέψαμε στο στούντιο, όλα είχαν αλλάξει», θυμάται.

Τρία χρόνια αργότερα ακολούθησε το «Ghosteen», ένας δίσκος που πολλοί θεωρούν από τα σημαντικότερα έργα της καριέρας του. Ο ίδιος τον έχει περιγράψει ως «ένα τραγούδι προς τον Arthur» και ως μια προσπάθεια να δοθεί μορφή σε συναισθήματα που δύσκολα χωρούν σε λέξεις.

Τα επόμενα χρόνια έφεραν και άλλες απώλειες. Η μητέρα του, ο πρωτότοκος γιος του Jethro και η επί χρόνια συνεργάτιδα και σύντροφός του Anita Lane έφυγαν από τη ζωή μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αντί να απομακρυνθεί από το κοινό, ο Nick Cave επέλεξε να μιλήσει για τη θλίψη, τη μνήμη και τη σημασία της αγάπης. 

Η Anita Lane και οι άνθρωποι που σημάδεψαν μια εποχή

Ανάμεσα στα πρόσωπα που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στη ζωή του ξεχωρίζει η Anita Lane. Συγγραφέας, τραγουδοποιός και στενή συνεργάτιδα των πρώτων χρόνων, υπήρξε μία από τις σημαντικές μορφές της μουσικής σκηνής της Μελβούρνης στα τέλη της δεκαετίας του '70.

Στο άλμπουμ «Wild God», ο Nick Cave της αφιερώνει το τραγούδι «O Wow O Wow» (How Wonderful She Is), ένα από τα πιο προσωπικά κομμάτια του δίσκου. Μιλώντας για εκείνη, έχει πει: «Η Anita ήταν από τους ανθρώπους που καθόρισαν εκείνη την εποχή. Εμφανίστηκε ανάμεσά μας σαν μια φωτεινή παρουσία. Ήταν ευφυής, δημιουργική, γεμάτη ζωντάνια και επηρέασε βαθιά όλους όσοι τη γνώρισαν».

Το «Wild God» και η αναζήτηση της χαράς

Το «Wild God», το άλμπουμ που θα παρουσιάσει στην Αθήνα, μοιάζει να συμπυκνώνει πολλά από όσα απασχολούν τον Nick Cave τα τελευταία χρόνια. Ένας δίσκος που γεννήθηκε σε μια περίοδο καλλιτεχνικής ανανέωσης και αποπνέει μια αίσθηση ελευθερίας, σχεδόν εορταστική σε ορισμένες στιγμές του.

Ο ίδιος έχει περιγράψει τη διαδικασία δημιουργίας του ως κάτι βαθιά απελευθερωτικό. «Ήταν σαν μια παρέα ανθρώπων που είχε αφήσει πίσω τα βάρη της και βρισκόταν ξανά μαζί για να δημιουργήσει μουσική με ενέργεια και ενθουσιασμό», έχει πει.

Για τον Nick Cave, κάθε συναυλία αποτελεί μέρος μιας διαρκούς σχέσης με το κοινό του. Μια σχέσης που χτίστηκε μέσα από διαδοχικές αλλαγές και καλλιτεχνικά ρίσκα. «Κάθε δίσκος αμφισβητεί τον προηγούμενο και σε καλεί να ξεκινήσεις από την αρχή. Αυτό ήταν πάντα σημαντικό για μένα», έχει πει. Ίσως σε αυτή τη φράση να βρίσκεται και το κλειδί της μακροχρόνιας σχέσης του με το κοινό του.

Ο Nick Cave υπήρξε πάντοτε ένας καλλιτέχνης σε διαρκή κίνηση. Κάθε δίσκος, κάθε βιβλίο, κάθε νέα δημιουργική περίοδος άνοιγε έναν διαφορετικό δρόμο. Μια διαδρομή που ξεκίνησε σε μια μικρή πόλη της Αυστραλίας και εξελίχθηκε σε μία από τις πιο ξεχωριστές πορείες της σύγχρονης μουσικής. Και ίσως αυτό να είναι που εξακολουθεί να γοητεύει τόσους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η αίσθηση ότι ο Nick Cave συνεχίζει να αναζητά, να αλλάζει και να κοιτάζει τον κόσμο με την ίδια περιέργεια που είχε όταν ήταν παιδί.