Μουσική|16.11.2026 13:41

Σπύρος Γραμμένος στο ethnos.gr: «Η δημοκρατία δεν είναι μια εκπομπή που βλέπεις από τον καναπέ, χρειάζεται συμμετοχή»

Άγγελος Γεραιουδάκης

Ο Σπύρος Γραμμένος ξέρει να κάνει τον κόσμο να γελά, ακόμη κι όταν τραγουδά για πράγματα που κάθε άλλο παρά αστεία είναι. Το χιούμορ, ο αυτοσαρκασμός και η παρατηρητικότητά του βρίσκονται εδώ και χρόνια στον πυρήνα των τραγουδιών του, μέσα από τα οποία σχολιάζει την καθημερινότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις και όσα συμβαίνουν γύρω μας. Δεκαέξι χρόνια μετά τον πρώτο του δίσκο, εξακολουθεί να δημιουργεί με τους δικούς του όρους, έχοντας χτίσει μια στενή σχέση με το κοινό του, που τον στηρίζει τόσο στις ζωντανές εμφανίσεις όσο και στις δισκογραφικές του προσπάθειες.

Την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου επιστρέφει στο Κύτταρο, έναν χώρο με τον οποίο έχει αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση, για μια συναυλία με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Συγγνώμη για το εισιτήριο». Μια επιλογή που παραπέμπει στο αυξανόμενο κόστος της διασκέδασης και στις οικονομικές δυσκολίες της καθημερινότητας. Παράλληλα, έχει ήδη κυκλοφορήσει ο νέος του δίσκος, «Συγγνώμη που Υπήρξα», ο οποίος δημιουργήθηκε με τη χρηματοδότηση του κοινού μέσω crowdfunding. Ανάμεσα στα τραγούδια του περιλαμβάνονται η «Λύκου κραυγή», την οποία ερμηνεύει η Ελένη Τσαλιγοπούλου, και το «Τζεντριφικέισο», που αναφέρεται στις αλλαγές της Αθήνας και στην εκτόξευση των ενοικίων.

Με αφορμή τη συναυλία και τον νέο του δίσκο, ο Σπύρος Γραμμένος μιλά στο ethnos.gr για τη σχέση του με το κοινό, την Αθήνα που αλλάζει, την ανάγκη να ασκείται κριτική στην εξουσία και αποκαλύπτει ποια ερώτηση θα έκανε στον Κυριάκο Μητσοτάκη αν τον είχε απέναντί του.

Στις 20 Νοεμβρίου επιστρέφετε στο Κύτταρο με τον τίτλο «Συγγνώμη για το εισιτήριο». Για ποιο πράγμα ζητάτε τελικά συγγνώμη, για όσα θα δει και θα ακούσει ο κόσμος ή για το γεγονός ότι σήμερα σχεδόν τα πάντα κοστίζουν περισσότερο;

Δεν ζητάω συγγνώμη για όσα θα ακούσει ο κόσμος. Αυτά τα έχω κάνει με αγάπη και με την καλύτερη δυνατή πρόθεση. Ζητάω συγγνώμη γιατί ξέρω ότι κάθε έξοδος πλέον χρειάζεται έναν μικρό οικονομικό προγραμματισμό. Πρέπει να σκεφτείς το εισιτήριο, τη μετακίνηση, το ποτό, το αν θα φας κάτι πριν ή μετά. Στο τέλος, για να έρθεις σε μια συναυλία, πρέπει να έχεις κάνει μια μικρή επένδυση. Βέβαια, κι εμείς πρέπει να πληρώσουμε τους μουσικούς, τους τεχνικούς, τον χώρο και όλους τους ανθρώπους που δουλεύουν για να γίνει αυτή η βραδιά. Δεν γίνεται να ζούμε μόνο με χειροκροτήματα. Ο τίτλος έχει και λίγο αυτοσαρκασμό. Δεν απολογούμαι που κάνω τη δουλειά μου. Αλλά καταλαβαίνω ότι τα πράγματα έχουν δυσκολέψει πολύ για όλους.

Έχετε δηλώσει ότι αισθάνεστε το Κύτταρο σαν «σπίτι» σας. Τι χρειάζεται ένας χώρος για να αρχίσει ένας καλλιτέχνης να τον νιώθει πραγματικά δικό του;

Να μπορείς να είσαι ο εαυτός σου. Να μη χρειάζεται να προσέχεις κάθε σου λέξη, κάθε σου κίνηση, για να μη δυσαρεστήσεις κάποιον που αποφασίζει αν θα ξαναδουλέψεις εκεί. Να υπάρχουν άνθρωποι που σε υποδέχονται με χαρά και όχι απλώς επειδή είσαι μέρος του προγράμματος. Το Κύτταρο έχει ανθρώπους που αγαπώ και με τους οποίους έχουμε χτίσει μια σχέση με τα χρόνια. Νομίζω πως τελικά το σπίτι δεν είναι οι τοίχοι, αλλά οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα σε αυτούς. Και φυσικά, ένα σπίτι πρέπει να έχει και καλό ήχο. Δεν είμαστε και τίποτα άγιοι, μουσικοί είμαστε.

Για να ολοκληρωθεί ο νέος σας δίσκος «Συγγνώμη που Υπήρξα» στραφήκατε ξανά στο crowdfunding. Όταν ένας δίσκος χρηματοδοτείται από τους ίδιους τους ανθρώπους που σας ακούν, αυτό σας δίνει μεγαλύτερη ελευθερία ή σας δημιουργεί και μια διαφορετική ευθύνη απέναντί τους;

Το crowdfunding βασίζεται στην εμπιστοσύνη. Κάποιος αποφασίζει να δώσει χρήματα για κάτι που δεν έχει ακούσει ακόμη, επειδή εμπιστεύεται εσένα και τη δουλειά σου. Αυτό είναι πολύ συγκινητικό. Σίγουρα σου δίνει μεγαλύτερη ελευθερία, γιατί μπορείς να κάνεις τον δίσκο όπως τον έχεις φανταστεί, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσεις σε μια εταιρεία γιατί θέλεις να βάλεις ένα τραγούδι ή να συνεργαστείς με έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει και ευθύνη. Θέλεις να κάνεις κάτι όμορφο, να πληρωθούν σωστά οι άνθρωποι που δουλεύουν μαζί σου και να παραδώσεις κάτι για το οποίο θα χαίρεσαι που σε εμπιστεύτηκαν. Δεν το βλέπω ως χρέος απέναντι στο κοινό, αλλά ως μια σχέση που θέλω να συνεχίσει να υπάρχει. Και, για να είμαι ειλικρινής, είναι πολύ ωραίο να ξέρεις ότι ένας δίσκος έγινε επειδή κάποιοι άνθρωποι τον ήθελαν πριν ακόμη υπάρξει.

Για το τραγούδι «Λύκου κραυγή» επιλέξατε την Ελένη Τσαλιγοπούλου για την ερμηνεία του. Τι ακούσατε στη φωνή της και νιώσατε ότι αυτό το κομμάτι έπρεπε να περάσει μέσα από εκείνη;

Η Ελένη έχει μια φωνή που μπορεί να κουβαλήσει πολύ συναίσθημα χωρίς να χρειάζεται να το εξηγήσει. Έχει κάτι βαθιά ανθρώπινο, κάτι που μπορεί να είναι ταυτόχρονα τρυφερό και σκληρό. Όταν σκέφτηκα το τραγούδι, ήθελα να το ακούσω μέσα από μια φωνή που θα μπορούσε να του δώσει μια άλλη διάσταση, πέρα από τη δική μου. Και νομίζω ότι αυτό ακριβώς συνέβη. Όταν μπήκε στο στούντιο και άρχισε να το τραγουδάει, υπήρξε μια στιγμή που όλοι σταματήσαμε να ασχολούμαστε με οτιδήποτε άλλο. Ήταν από εκείνες τις στιγμές που καταλαβαίνεις γιατί κάνεις μουσική. Δεν έχω κάτι πιο έξυπνο να πω. Ήταν υπέροχη.

Ένα άλλο τραγούδι του δίσκου λέγεται «Τζεντριφικέισο», το οποίο μιλά για μια Αθήνα που αλλάζει. Με τα ενοίκια να έχουν ανέβει τόσο πολύ, πιστεύετε ότι η πόλη αρχίζει να διώχνει τους ίδιους τους κατοίκους της; Βλέπετε φίλους σας να αναγκάζονται να φύγουν από τις γειτονιές τους επειδή δεν μπορούν πια να πληρώσουν το ενοίκιο;

Ναι και είναι πολύ στενάχωρο να βλέπεις ανθρώπους να απομακρύνονται από τις γειτονιές στις οποίες έχουν μεγαλώσει, όχι επειδή θέλουν να αλλάξουν ζωή, αλλά επειδή δεν μπορούν να πληρώσουν για να συνεχίσουν να ζουν εκεί. Η πόλη αλλάζει, αλλά το ερώτημα είναι για ποιους αλλάζει. Δεν μπορεί μια γειτονιά να μετατρέπεται σε τουριστικό προϊόν και οι άνθρωποι που τη δημιούργησαν να γίνονται ανεπιθύμητοι επειδή δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις νέες τιμές. Το «Τζεντριφικέισο» έχει και μια δόση χιούμορ, γιατί καμιά φορά αν δεν γελάσεις με αυτά που συμβαίνουν, θα βάλεις τα κλάματα. Αλλά πίσω από τη λέξη υπάρχει μια πραγματική αγωνία. Η πόλη δεν είναι τα κτίρια και τα ωραία μαγαζιά της. Είναι οι άνθρωποι που ζουν μέσα σε αυτήν. Αν φύγουν αυτοί, μπορεί να μείνουν οι προσόψεις, αλλά η γειτονιά θα έχει χαθεί.

Η «Μουριά» έκλεισε παρά την κινητοποίηση χιλιάδων ανθρώπων για να σωθεί. Πιστεύετε ότι ιστορικά μαγαζιά που έχουν συνδεθεί με τη ζωή μιας γειτονιάς πρέπει να προστατεύονται θεσμικά ή θεωρείτε ότι καμία περιοχή δεν μπορεί να μείνει ίδια για πάντα;

Δεν πιστεύω ότι πρέπει όλα να μένουν ίδια για πάντα. Αυτό θα ήταν και αδύνατο και μάλλον βαρετό. Πιστεύω όμως ότι κάποια πράγματα αξίζουν προστασία, ακριβώς επειδή δεν είναι απλώς επιχειρήσεις. Είναι κομμάτια της συλλογικής μνήμης μιας περιοχής. Ένα μαγαζί μπορεί να είναι το σημείο όπου γνωρίστηκαν άνθρωποι, όπου έγιναν παρέες, όπου κάποιος βρήκε δουλειά, όπου κάποιος πέρασε τα πιο δύσκολα χρόνια του. Δεν γίνεται όλα αυτά να έχουν μηδενική αξία μπροστά στην εμπορική αξιοποίηση ενός ακινήτου. Θα ήθελα να υπάρχουν τρόποι να προστατεύονται τέτοιοι χώροι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τους παγώνουμε στον χρόνο. Η πόλη πρέπει να εξελίσσεται, αλλά δεν χρειάζεται να ξεχνάει. Και κυρίως δεν χρειάζεται να ξεχνάει τους ανθρώπους της.

Στον δίσκο συνυπάρχουν ο θάνατος, η βία, η κοινωνία, ο έρωτας, οι μπύρες και το χιούμορ. Είναι κάπως έτσι και η ζωή όπως τη βλέπετε εσείς, με τις πιο δύσκολες και τις πιο όμορφες στιγμές να βρίσκονται συχνά πολύ κοντά;

Νομίζω ότι η ζωή δεν έχει κατηγορίες. Δεν λέει τώρα θα ασχοληθούμε με τον θάνατο και αύριο με τον έρωτα. Μπορεί να συμβούν όλα μέσα στην ίδια μέρα. Να μάθεις κάτι πολύ δυσάρεστο και το βράδυ να γελάσεις με έναν φίλο σου μέχρι να πονέσει η κοιλιά σου. Να ερωτευτείς, να θυμώσεις, να απογοητευτείς και μετά να παραγγείλεις μια πίτσα. Το χιούμορ για μένα είναι ένας τρόπος να αντέχεις την πραγματικότητα, όχι να την αποφεύγεις. Δεν σημαίνει ότι δεν παίρνεις τα πράγματα στα σοβαρά. Ίσα ίσα, πολλές φορές γελάς επειδή τα παίρνεις πολύ σοβαρά και δεν ξέρεις τι άλλο να κάνεις. Ο δίσκος είναι λίγο σαν τη ζωή μου: έχει διάφορα πράγματα, δεν έχει συγκεκριμένη θεματολογία και δεν χρειάζεται να βγάλει ένα συμπέρασμα στο τέλος.

Το καλοκαίρι του 2025 γιορτάσατε στην Τεχνόπολη δεκαπέντε χρόνια από τον πρώτο σας δίσκο. Τώρα που έχει περάσει λίγος χρόνος από εκείνη τη βραδιά, τι απολογισμό κάνετε για αυτά τα χρόνια και τι έχει μείνει ίδιο πάνω σας από τότε μέχρι σήμερα;

Δεκαπέντε χρόνια είναι πολλά. Όταν ξεκίνησα, δεν είχα κάποιο μεγάλο σχέδιο για το πού θα βρίσκομαι σήμερα. Ήθελα να γράφω τραγούδια, να τα παίζω και να βρίσκω ανθρώπους που θα ήθελαν να τα ακούσουν. Αυτό συνεχίζω να κάνω. Έχουν αλλάξει πολλά, έχω γνωρίσει ανθρώπους, έχω συνεργαστεί με μουσικούς που θαύμαζα, έχω κάνει λάθη, έχω μάθει πράγματα και έχω ξεμάθει άλλα. Η βραδιά στην Τεχνόπολη ήταν πολύ συγκινητική, κυρίως γιατί έβλεπα ανθρώπους που ήταν μαζί μου από την αρχή, αλλά και ανθρώπους που με γνώρισαν πολύ αργότερα. Είναι όμορφο να συνειδητοποιείς ότι κάποια τραγούδια έχουν συνοδεύσει τη ζωή άλλων ανθρώπων. Αυτό που νομίζω ότι έχει μείνει ίδιο είναι η ανάγκη μου να κάνω πράγματα επειδή τα αγαπάω και όχι επειδή πρέπει να ακολουθήσω μια συγκεκριμένη συνταγή. Και μάλλον η αδυναμία μου να σοβαρευτώ εντελώς.

Στα social media μια πολιτική θέση πολλές φορές χωρά σε μια φράση, ένα story ή ένα σύνθημα. Φοβάστε ότι τελικά έχουμε γίνει καλύτεροι στο να δηλώνουμε δημόσια τι πιστεύουμε παρά στο να συμμετέχουμε πραγματικά σε όσα συμβαίνουν;

Ναι, υπάρχει αυτός ο κίνδυνος. Μπορείς να ανεβάσεις ένα story, να αισθανθείς ότι έκανες το καθήκον σου και μετά να συνεχίσεις κανονικά τη μέρα σου. Δεν λέω ότι δεν έχει αξία να μιλάς δημόσια. Έχει, ειδικά όταν υπάρχουν ζητήματα που κάποιοι προσπαθούν να κρύψουν ή να αποσιωπήσουν. Αλλά η δημοσίευση δεν είναι συμμετοχή από μόνη της. Χρειάζεται να βρεθούμε, να συζητήσουμε, να οργανωθούμε, να στηρίξουμε ανθρώπους και συλλογικότητες, να βγούμε στον δρόμο όταν χρειάζεται. Και κυρίως να μην ξεχνάμε όσα μας απασχολούσαν μόλις περάσει η επικαιρότητα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι μιλάμε στα social media. Είναι όταν πιστεύουμε ότι επειδή μιλήσαμε, τελειώσαμε με το θέμα.

Έχετε πει ότι παλιότερα επιλέγατε να μην ψηφίζετε, ενώ στην πορεία αλλάξατε στάση. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να ξανασκεφτείτε τη σχέση σας με τις εκλογές και γενικότερα με την πολιτική συμμετοχή;

Παλαιότερα έλεγα «καμία συμμετοχή στο εκλογικό πανηγύρι». Τώρα πια, απλώς, νιώθω την ανάγκη να ψηφίσω. Δεν αισθάνομαι άνετα να ψηφίζουν οι άλλοι για μένα. Δεν σημαίνει ότι ξαφνικά απέκτησα εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα ή ότι πιστεύω πως η ψήφος μπορεί από μόνη της να αλλάξει τα πάντα. Αλλά δεν θέλω να απέχω και μετά να παρακολουθώ τις αποφάσεις που παίρνονται για τη ζωή μου χωρίς να έχω κάνει ούτε αυτή την ελάχιστη κίνηση. Οπότε πηγαίνω και ψηφίζω. Χωρίς μεγάλες προσδοκίες, αλλά με την ανάγκη να έχω συμμετάσχει.

Σε μια περίοδο που η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να πείσει μεγάλο μέρος της κοινωνίας και η πολιτική σάτιρα στην τηλεόραση έχει περιοριστεί, αισθάνεστε ότι λείπουν σήμερα φωνές που να ασκούν πραγματική πίεση στην εξουσία;

Ναι, λείπουν και είναι απαραίτητες. Η εξουσία πρέπει να ελέγχεται, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται σε αυτήν. Και η σάτιρα είναι ένας πολύ σημαντικός τρόπος να αποδομείς την εικόνα του παντοδύναμου και του αλάθητου. Δεν χρειάζεται να συμφωνείς με όλους όσοι ασκούν κριτική, αλλά πρέπει να υπάρχει χώρος για να την ασκούν. Με προβληματίζει όταν η πολιτική κριτική παρουσιάζεται ως κάτι ενοχλητικό, ως κάτι που πρέπει να περιοριστεί για να μη χαλάσει η εικόνα. Από την άλλη, δεν πιστεύω ότι πρέπει να περιμένουμε μόνο από την τηλεόραση να κάνει αυτή τη δουλειά. Υπάρχουν άνθρωποι, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, συλλογικότητες και πολίτες που επιμένουν να μιλούν. Το ζήτημα είναι να τους ακούμε και να τους στηρίζουμε. Η δημοκρατία δεν είναι μια εκπομπή που παρακολουθείς από τον καναπέ. Χρειάζεται και συμμετοχή.

Αν είχατε απέναντί σας τον Κυριάκο Μητσοτάκη και μπορούσατε να του κάνετε μόνο μία ερώτηση, ποια θα ήταν;

Πόσο ακόμα; Έχει και πιο κάτω;

INFO Ο Σπύρος Γραμμένος επιστρέφει στο Κύτταρο (Ηπείρου 48 & Αχαρνών, Αθήνα), την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026, με τη μουσική παράσταση «Συγγνώμη για το εισιτήριο». Ώρα έναρξης: 21:30. Εισιτήρια: 13€ (προπώληση), 15€ (ταμείο)

Κυριάκος ΜητσοτάκηςΣπύρος ΓραμμένοςσυναυλίασυνέντευξηΕλένη Τσαλιγοπούλου