Την ώρα που μπαίνεις στο Θέατρο Παλλάς, αισθάνεσαι πως κάτι ξεχωριστό πρόκειται να συμβεί. Ο κόσμος καταφθάνει με χαμόγελα, με ανυπομονησία, μ' εκείνη τη σπάνια προσμονή που γεννιέται μόνο όταν γνωρίζεις ότι θα συναντήσεις μουσική που περνά από γενιά σε γενιά και έχει σημαδέψει ζωές.
Η είσοδος του Μαέστρου
Ο Σταύρος Ξαρχάκος εμφανίζεται στη σκηνή ντυμένος στα μαύρα. Το χειροκρότημα ξεσπά αμέσως, αυθόρμητο και δυνατό, γεμάτο αγάπη. Κάθεται στο μαύρο σκαμπό που βρίσκεται στο κέντρο της σκηνής. Γύρω του οι μουσικοί, άνθρωποι που πορεύονται δίπλα του εδώ και χρόνια, συνοδοιπόροι σε κάθε δημιουργικό βήμα. Η εικόνα έχει κάτι βαθιά οικείο, σαν οικογενειακό τραπέζι όπου όλοι γνωρίζονται καλά.
Παίρνει το μικρόφωνο στα χέρια. Προσπαθεί να μιλήσει. Στο πρόσωπό του διακρίνεται μια ανθρώπινη αγωνία, ένα τρακ που συγκινεί. «Καλησπέρα σας», λέει, και η αίθουσα τον παρακολουθεί με προσοχή. Ανακοινώνει τον τίτλο της συναυλίας: «5 Λαϊκές Μορφές – Με Τρόπον Εντόνως Ερωτικόν». Σταματά, παίρνει μερικές ανάσες και ξεκινά να διαβάζει από το χαρτί που κρατά στα χέρια του, ώστε κάθε λέξη να φτάσει ατόφια στο κοινό.
«Ο τίτλος αυτός δεν αφορά γενικές έννοιες. Δεν αναφέρεται ούτε στην ένταση ούτε στον ρομαντισμό με τη στενή τους σημασία. Μιλά για τη σχέση. Για τον τρόπο με τον οποίο πλησιάζει κανείς τη μουσική όταν έχει ζήσει μέσα της. Αυτά τα έργα δεν τα προσεγγίζεις από απόσταση. Τα πλησιάζεις όπως πλησιάζεις έναν άνθρωπο που αγάπησες και σέβεσαι. Με φροντίδα, με αίσθημα ευθύνης και με τη γνώση πως κάθε νότα κουβαλά μνήμες, χρόνο και ανθρώπινες ζωές. Ο έρωτας στη μουσική δεν κρύβεται στην υπερβολή, βρίσκεται στην εγγύτητα. Στην ικανότητα ν' αφουγκράζεσαι ό,τι υπάρχει ανάμεσα στις νότες και ν' αντιλαμβάνεσαι τον λόγο για τον οποίο γεννήθηκε. Να στέκεσαι δίπλα στο έργο, όχι πάνω από αυτό» ανέφερε, αρχικά, ο ίδιος.
Η βραδιά αποτέλεσε την τρίτη στάση μιας σειράς ζωντανών βιντεοσκοπήσεων και ηχογραφήσεων εμβληματικών συναυλιών του. Η αρχή έγινε με το θρυλικό «Ρεμπέτικο», συνεχίστηκε με το λαμπερό «Ταξίδι στο Φως» και τώρα με το «5 Λαϊκές Μορφές - Με Τρόπον Εντόνως Ερωτικόν», που περιελάμβανε έργα των Μάρκου Βαμβακάρη, Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρου Ξαρχάκου, Βασίλη Τσιτσάνη και Μάνου Χατζιδάκι.
«Όταν καταπιάνομαι με τη μουσική τους, δεν το κάνω για να επιστρέψω στο παρελθόν ούτε για να την παρουσιάσω ως ιστορικό τεκμήριο. Τη μελετώ, τη σέβομαι και την υπηρετώ. Πρόκειται για μουσική που δεν αντέχει αποστασιοποιημένη προσέγγιση. Ζητά συμμετοχή. Το "με τρόπον εντόνως ερωτικόν" σημαίνει πως αυτά τα τραγούδια δεν τ' αντιμετωπίζουμε ως μνημεία, αλλά ως ζωντανή παρουσία. Σημαίνει πως δεν διευθύνω απλώς μια ορχήστρα, αλλά συνομιλώ με δημιουργούς που σημάδεψαν τη μουσική μας και τη ζωή μας. Η αποψινή βραδιά δεν είναι μια αναδρομή. Είναι μια προσωπική κατάθεση. Μια συνάντηση με έργα που εξακολουθούν να πάλλονται, να συγκινούν και να μας θυμίζουν ότι η λαϊκή μουσική γεννήθηκε από πάθος, αλήθεια και ανθρώπινη ανάγκη. Και μόνο έτσι μπορεί, και οφείλει, να παρουσιάζεται. Με τρόπο εντόνως ερωτικόν» πρόσθεσε και αμέσως ακούστηκαν οι πρώτες νότες από τη «Συννεφιασμένη Κυριακή».
Στιγμές που μένουν
Κατά τη διάρκεια της βραδιάς, ακούστηκαν ο «Μάγκας βγήκε για συργιάνι», οι «Αραπίνες», το «Φάνταζες σαν Πριγκιπέσα», το «Μπαξέ Τσιφλίκι», ο «Καημός», το «Χάρτινο το φεγγαράκι», «Όλοι οι ρεμπέτες του ντουνιά», «Μαύρα μάτια μαύρα φρύδια», «Τα ζηλιάρικα σου μάτια». Έβλεπες και άκουγες τον κόσμο να τραγουδά χαμηλόφωνα, να κοιτάζει ο ένας τον άλλον με εκείνη τη ματιά που λέει «ζούμε τη στιγμή». Ακολούθησαν «Τα δυο σου χέρια πήρανε», η «Φραγκοσυριανή», το «Πώς να σωπάσω», το «Εμείς που μείναμε», ο «Λευτέρης».
Ιδιαίτερη στιγμή ήταν όταν ακούστηκε το «Χαράματα η ώρα τρεις», ένα από τα αγαπημένα μου τραγούδια. Λίγο αργότερα, ο Σταύρος Ξαρχάκος αφιέρωσε το «Δίχτυ» στη λατρεμένη του, Ηρώ Σαΐα. Μίλησε με λόγια γεμάτα τρυφερότητα. Αναγνώρισε δημόσια όσα τους συνδέουν. Η στιγμή είχε μια γλυκύτητα που αγκάλιασε όλη την αίθουσα. Στη συνέχεια, ερμήνευσε με τον δικό του μοναδικό τρόπο το «Το Παράπονο (Ούτε ένα ευχαριστώ)», γνωστό από την ταινία «Κόκκινα Φανάρια» με την Τζένη Καρέζη. Η ένταση της ερμηνείας καθήλωσε.
Ένα κλείσιμο με ελπίδα
Η βραδιά πλησίαζε προς το τέλος της. Ο μεγάλος Έλληνας μαέστρος επέλεξε το «Κάντε υπομονή» για φινάλε. Κοίταξε το κοινό, χαμογέλασε, έκλεισε το μάτι για τις δυσκολίες της εποχής, για την ανάγκη να κρατάμε την πίστη ζωντανή. «Κάντε υπομονή», φώναξε, και το Παλλάς σείστηκε από χειροκρότημα. Αποχώρησε προς τα παρασκήνια, αφήνοντας πίσω μια αίθουσα γεμάτη με ανθρώπους που τον χειροκροτούσαν όλοι όρθιοι. Μια συνάντηση με τη λαϊκή μουσική, με τους δημιουργούς της, με τον Σταύρο Ξαρχάκο στο κέντρο, όπως ακριβώς του αξίζει.
