Η πολιτισμική συμμετοχή ως χώρος πολιτικής έκφρασης των νέων

Αποτελεί η πολιτισμική συμμετοχή έναν προνομιακό χώρο πολιτικής έκφρασης των νέων στην Ελλάδα σήμερα;

Αυτό είναι ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν - και αξίζει να ανοίξουν έναν ευρύτερο διάλογο - μέσα από την ποιοτική έρευνα της Prorata «Χαρτογραφώντας τη Νεολαία. Σχήματα, αναπαραστάσεις και όρια της νεανικής κουλτούρας και Πολιτικοποίησης», που εκπονήθηκε για το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και την Left in the European Parliament. Μέσα από τα δύο βασικά ερωτήματα του ποιες είναι οι βασικές δυσκολίες των νέων σήμερα αλλά και του πώς συγκρίνεται η εμπειρία τους σήμερα με εκείνη των γονιών τους, η έρευνα αναδεικνύει το γεγονός ότι τα όρια της ενηλικίωσης μετατίθενται διαρκώς για το μέλλον και η αυτονομία μοιάζει περισσότερο με ζητούμενο παρά με δεδομένο.

Νέοι και νέες από διαφορετικά ιδεολογικά ρεύματα περιγράφουν παρόμοιες υλικές πιέσεις, αλλά με διαφορετική γλώσσα: οι νέοι αριστερών πολιτικών πεποιθήσεων μιλούν για μία γενικευμένη κατάσταση ασφυξίας, χωρίς ορατή αλλαγή στο μέλλον. Οι νέοι δεξιών πεποιθήσεων εστιάζουν περισσότερο σε επιμέρους δυσλειτουργίες της αγοράς εργασίας, στην έλλειψη «καλών» θέσεων και επαρκών αποδοχών. Το βίωμα μοιάζει να είναι κοινό, ο τρόπος έκφρασής του όμως διαφοροποιείται.

Φαίνεται, ότι σήμερα στην Ελλάδα υπάρχει η τάση η νεότητα να μην βιώνεται ως περίοδος ελευθερίας και πειραματισμού, αλλά ως διαρκής διαχείριση εμποδίων. Η έρευνα δείχνει ότι το κόστος ζωής που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι νέοι και οι νέες δεν είναι απλώς μία από τις δυσκολίες, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο βιώνονται οι υπόλοιπες (όπως εργασία, στέγαση, χρόνος, απομόνωση). Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η πολιτισμική δράση αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο πολιτικής έκφρασης. Για ένα σημαντικό τμήμα των νέων, ιδιαίτερα αριστερών πεποιθήσεων, το πολιτικό διαχέεται στην καθημερινότητα: στην κατανάλωση, στις σχέσεις εργασίας, στη διατροφή, στο φύλο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συχνά διατυπώνεται ρητά ότι το κοινωνικό είναι υποσύνολο του πολιτικού. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι όλα αυτόματα «πολιτική πράξη»: χαράσσονται οριοθετήσεις με βάση το πλαίσιο, τη πρόθεση και την ιδεολογία για να αποδοθεί πολιτικό νόημα.

Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι τα πολιτιστικά φεστιβάλ, για ένα κομμάτι των νέων με αριστερές πεποιθήσεις, είναι φυσικός χώρος πολιτικοποίησης, συλλογικότητας και πολιτιστικής ταυτότητας με το βασικό κριτήριο να είναι ο φορέας: ποιος το κάνει και τι σχέση έχει με την πολιτική. Αντίθετα, για μεγάλο μέρος των νέων της δεξιάς, τα πολιτιστικά φεστιβάλ παραμένουν περισσότερο χώρος ψυχαγωγίας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, στους νέους και στις νέες με δεξιές πεποιθήσεις το πολιτικό ορίζεται στενότερα: αφορά κυρίως το κράτος, τα κόμματα, τους θεσμούς. Πολλές καθημερινές ή πολιτισμικές πρακτικές παραμένουν στη σφαίρα του ατομικού ή κοινωνικού, χωρίς να προσλαμβάνουν ρητά πολιτικό χαρακτήρα. Επίσης, υπάρχει πιο συχνά ο διαχωρισμός της πολιτικής με την φιλανθρωπία, την προσωπική στάση και το lifestyle. Ο διαχωρισμός πολιτικής και προσωπικής στάσης είναι πιο σαφής.

Υπάρχουν, ωστόσο, πεδία σχεδόν καθολικής σύγκλισης. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε ό,τι αφορά πολιτικά βιβλία, βιβλιοπαρουσιάσεις και περιοδικά υπάρχει σε όλους τους νέους και τις νέες σε μεγάλο βαθμό αναγνώριση ότι συνιστούν πολιτικές πρακτικές, έστω και με την υποσημείωση πως είναι «έμμεσα πολιτικές». Η συναίνεση εντοπίζεται στο επιχείρημα ότι η παραγωγή και διάδοση γνώσης και άποψης για τον κόσμο αποτελεί ένα πολιτικό πεδίο.

Σε μια εποχή όπου η κοινωνική ενηλικίωση καθυστερεί, η πολιτισμική συμμετοχή φαίνεται να λειτουργεί ως εναλλακτικός τόπος συγκρότησης ταυτότητας, κοινότητας και πολιτικής φωνής. Τελικά, ίσως το ερώτημα δεν είναι αν η πολιτισμική δράση αποτελεί χώρο πολιτικής έκφρασης, αλλά πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μετατρέπεται σε τέτοιον.

Η εκδήλωση «Νέοι και Νέες για την Ευρώπη και την Αριστερά - Αντιλήψεις και Προσδοκίες», θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026 στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50).

Για περισσότερες πληροφορίες πατήστε εδώ.